พฺรหฺมา จ โลกาธิปตี (บทอาราธนาธรรม)

บทอาราธนาธรรมที่ใช้อยู่ปัจจุบัน คือ

• พฺรหฺมา จ โลกาธิปตี สหมฺปติ
• กตฺอญฺชลี อนฺธิวรํ อยาจถ
• สนฺตีธ สตฺตาปฺปรชกฺขชาติกา
• เทเสตุ ธมฺมํ อนุกมฺปิมํ ปชํ

มีประเด็นที่ผู้เขียนสงสัยอยู่ตั้งแต่เริ่มเรียนภาษาบาลี และความสงสัยนี้ก็ยังมิได้คลี่คลาย จนกระทั้งคืนก่อนจะนำเอาคาถานี้มาเป็นหัวข้อแสดงธรรม จึงได้ค้นคว้าอีกครั้ง ก็ไปเจอบทความวิจารณ์ไว้ (คลิกที่นี้) เมื่อสืบค้นต่อไปก็ทำให้ความสงสัยที่เก็บงำมานานคลี่คลายไปได้... อนึ่ง คาถาเดิมของบทอาราธนาธรรมนี้ มีที่มาจากพระไตรปิฏก และอรรถกาก็ได้อธิบายไว้ ผู้สนใจจะอ่านในส่วนนี้ก็ (คลิกที่นี้) ส่วนในบันทึกนี้ จะวิจารณ์ที่ผู้เขียนเคยสงสัยเท่านั้น...

อนฺธิวรํ คำนี้แปลว่าอย่างไร ? เพราะผู้เขียนแปลไม่ถูก แต่เมื่อมาทราบว่า คำเดิมในพระไตรปิฏกคือ อนธิวรํ และเป็นคุณนามของพระผู้มีพระภาคเจ้า ผู้เขียนก็สว่างโล่งทันที เพราะสามารถตั้งวิเคราะห์ในใจได้ทำนองว่า...

• น อิมินา ภควตา อธิกตโร วโร อตฺถีติ อนธิวโร (ภควา)
• ความประเสริฐอันยิ่งกว่า กว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นี้ ย่อมมี หามิได้ ดังนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นี้ ชื่อว่า อนธิวโร (มีผู้ประเสริฐยิ่งกว่าหามิได้)

การทำตัวก็ น +อธิวโร = อนธิวโร ( น เป็นศัพท์ปฏิเสธ เมื่อเข้าสมาส ถ้ามีสระอยู่ข้างหลัง ให้แปลง น เป็น อน ) แค่นี้ ก็สำเร็จ...

แต่ปัจจุบันที่เราใช้กันอยู่แปลงเป็น อนฺธิวโร (อนฺธิวรํ) ผู้เขียนแปลยังไงก็ไม่ถูก เพราะไปหลงกับศัพท์ว่า อนฺธ อนฺธิ ซึ่งแปลว่า มืดบอด  ... อนฺธิวโร จะแปลว่า ผู้มืดบอดอย่างประเสริฐ หรือ ผู้ประเสริฐด้วยความมืดบอด ก็กระไรอยู่...

จากบทอาราธนาธรรมนี้ สะท้อนให้เห็นได้ว่า บทสวด บทอาราธนา หรือคาถาต่างๆ ที่เราใช้อยู่นั้น มีที่ผิดเพี้ยนจากคัมภีร์เดิมอยู่ด้วย แต่เราใช้กันมานานแล้ว ไม่รู้ว่าเปลี่ยนแปลงมาตั้งแต่เมื่อไหร่... บางอย่างก็พอทราบเค้าเงื่อนถึงสาเหตุการเปลี่ยนแปลงได้... บางอย่างก็ไม่อาจทราบสาเหตุเบื้องต้นได้ว่า คนโบราณท่านจงใจเปลี่ยนเพราะเหตุไร ?... หรือบางอย่างก็ได้เพียงแต่คาดหมายว่า อาจเปลี่ยนแปลงมาเพราะความพลั้งเผลอ เป็นต้น

อย่างไรก็ตาม ผู้เขียนและบรรดาท่านอื่นๆ แม้จะพอรู้บ้างว่า ที่จุดนั้นไม่ถูกต้อง หรือผิดแผกไปจากคัมภีร์ แต่เกือบทุกท่านก็ยังคงสวดอยู่ตามที่เคยหัดท่องหัดสวดมา ยกเว้นผู้หนักแน่นบางท่านเท่านั้นที่ไม่ยอม ก็คงต้องปล่อยให้ท่านยึดถือไปตามประสาท่านเถิด