แล้วเราก็ได้ปัญหาสุขภาพที่มาจากการทำประชาคม ในรูปแบที่ถือเอาชุมชนเป็นรากฐาน

     จากประวัติศาสตร์ชุมชนเริ่มขยายไปถึงวิถีชนคนทำนา คนเฒ่าช่วยกันเล่า ช่วยกันบอก  ช่วยกันชี้ ว่าเขาที่เห็นสุดลูกตาคือเขา"จังโหลน" อยู่ไกล้กับเขาคูหา ของจังหวัดสงขลา

     ทุกปีก่อนถึงฤดูทำนา  ต้องไปขนมายา* มูลค้างคาวมาจากเขาจังโหลนเพื่อชุบหัวกล้า*  มายาขี้มันสีแดง   มายามันกุ้งสีดำ  มีถ้ำที่ค้างคาวถ่ายมูลอยู่หลายถ้ำ เช่น ถ้ำถด  ถ้ำคง  ถ้ำนางร้อง และถ้ำหน้าพระ 

เขาจังโหลนที่เห็นลิบๆคือที่ชาวบ้านขึ้นไปเอามูลค้างคาวมาทำปุ๋ย

  นาข้าวในอดีตไม่รู้จักปุ๋ยเคมี อย่างดีก็ขี้วัว ขี้ควายตามธรรมชาติ มีการกล่าวถึงพันธ์ข้าวในอดีตว่ามี   ข้าวขุนนงค์   ข้างลูกมาก*  ข้าวนางทอง  ข้าวนางหมุย  ข้าวหนัก  ข้าวแถมห้อง  ข้าว กุลารักมุก ข้าวขาวรูขี้ดำ* ข้าวหยี ข้าวยาไทร ข้าวตะเดาะ  ข้าวยาเหวย* ข้าวนางทองกองทุ่ง  ข้าวช้างอุ้ม ข้าวช่อละมัย ข้าวเหนียวจ้าวบง ข้าวลูกหว้า ข้าวไข่แมงดา ข้าวดอกมุด ข้าวยอดม่วง*

ยายพร้อม ยิ้มแก้ว เดินเท้าเปล่ามา 77 ปี ตรวจสุขภาพไม่พบโรคอะไรเลย ฟันก็อยู่ครบ

    เป็นการทำประชาคมที่ผู้เขียนได้เรียนรู้ วิถีคนทำนา ที่พึงพาตนเองไม่หวังพึ่งพิงผู้อื่น เตรียมพร้อมสรรพรับสถานะการณ์ เป็นวิถีพอเพียงที่อาจารย์" ประมวล  มณีโรจน์"ให้ความหมายไว้ว่า  ชาวนา  "เลี้ยงเป็ดไว้กินไข่  เลี้ยงไก่ไว้กินตัว  เลี้ยงวัวไว้ใถนา เลี้ยงหมาไว้เฝ้าบ้าน" เป็นความมั่นคงทางด้านอาหารของสุขภาวะชุมชน เป็นวิถีพอเพียงทุกประการ    

   จากนั้นผู้เขียนก็ตั้งคำถามให้ได้คิดให้ได้ตอบว่า ปัญหาสุขภาพของคนในชุมชนมีอะไรบ้าง   ทุกคนได้ได้คิด ได้บอก ได้เล่า ถึงสิ่งที่ตนเองคิดว่าเป็นปัญหาสุขภาพของชุมชน 

  สรุปจากการฟังได้หลายปัญหา หลายโรค น้องนา มามาสรุปให้เห็นว่ามีโรคอะไรบ้างที่รักษาเองได้ไม่ต้องไปหาหมอ แล้วยังเหลือโรคที่จัดการเองไม่ได้ ต้องให้หมอรักษา เป็นปัญหาโรคของชุมชน

เอ้าถ้าเห็นว่าบ้านเรามีปัญหาสุขภาพเรื่องนี้ ชูมือขึ้น

  โดยการยกมือประชามติ   ฟังเสียงจากชาวบ้าน ให้ชาวบ้านเป็นคนคิด แล้วหมออนามัยช่วยทำ แล้วเราก็ได้ปัญหาที่มาจากการทำประชาคมในรูปแบบที่ถือเอาชุมชนเป็นฐาน(Community -Based Development Approach)

เสร็จจากการทำประชาคมแม่บ้านก็มานั่งทำขนมกันต่อ

ปั้นขลิบฝีมือแม่บ้านน่าทานจัง

*มายา       =มูลค้างคาว 

*ชุบหัวกล้า  =ขุดบึงในนาให้มีน้ำขังแล้วเอามูลค้างคาวใส่ลงแล้วเอากล้ามาจุ่มรากให้ติดมายา 

*ข้าวลูกมาก    =ข้าวสารแข็งบ้านไหนมีลูกมากจะปลูกข้าวนี้ไว้กิน 

 *ข้าวขาวรูขี้ดำ   =ข้าวขาวก้นดำ

*ข้าวยาเหวย    =ข้าวพญารับประทาน

* ข้าวยอดม่วง   = เป็นข้าวที่กินอร่อย ปัจจุบันไม่มีพันธ์แล้ว