นวัตกรรม "PODOSCOPE  (หมอดูลายเท้า)"

พเยาว์ ปิยะไพร นักกายภาพบำบัด รพร.ธาตุพนม

ผู้ป่วยเบาหวานที่มีภาวะแทรกซ้อนที่เท้า มีปัญหาที่พบได้บ่อยในคือ การเกิดแผล ซึ่งพบในทุกโรงพยาบาล ตั้งแต่การทำแผลที่ซ้ำซาก มี Re-admission, Re-debridement และการส่งต่อที่ซ้ำซาก ส่งผลให้เกิดผลเสียตามมา กระทบต่อการดำรงชีวิตของผู้ป่วยและครอบครัวอย่างเลี่ยงไม่ได้  ทั้งเวลาในการรักษา ค่าใช้จ่ายสูง  บางรายรุนแรงจนต้องสูญเสียอวัยวะ จากการถูกตัดนิ้ว ตัดเท้าหรือตัดขา  ซึ่งปัญหาดังกล่าวมักเกิดจากการผิดรูปของเท้า มีสาเหตุหลักมาจากการสูญเสียระบบประสาทส่วนปลาย(neuropathy) และไม่ได้มีการประเมินความผิดปกติและป้องกันแต่เนิ่นๆ  การดูแลที่สำคัญอยู่ที่ความสามารถในการประเมินความผิดปกติอย่างถูกต้อง เพื่อป้องกันการเกิดภาวะแทรกซ้อนได้อย่างเหมาะสม  ตามมาตรฐานการตรวจเท้าการประเมินแรงกดของฝ่าเท้าต้องใช้อุปกรณ์ที่มีความซับซ้อน  ราคาแพง และสามารถให้บริการตรวจได้ที่สถาบันทางการแพทย์ที่มีขนาดใหญ่  โรงเรียนแพทย์ หรือโรงพยาบาลที่มีความพร้อมของบุคลากรและเครื่องมือ เช่น เครื่อง I-step, Foot scan, Foot pressure graph และ Podoscope

คลินิกสุขภาพเท้าเบาหวาน โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชธาตุพนม จึงมีแนวคิดที่จะประยุกต์เครื่อง Podoscope เพื่อใช้ในการประเมินการลงน้ำหนักเท้า โดยประยุกต์ใช้วัสดุที่หาได้ง่ายในท้องถิ่น ได้แก่ กระจกใส กระจกเงา หลอดไฟ และโครงเหล็กนำมาประกอบกันโดยวางกระจกใสไว้ด้านบนในแนวราบ กระจกเงาติดที่ด้านล่างในแนวทะแยงเชื่อมต่อกันด้วยโครงเหล็กสี่เหลี่ยม แล้วให้ผู้ป่วยยืนบนแผ่นกระจกใสเพื่อประเมินการลงน้ำหนักของเท้า แสดงผลด้วยภาพเท้าสะท้อนที่กระจกเงาที่ปรับมุมได้ เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถมองเห็นภาพเท้าของตนเองขณะตรวจ และสื่อสารกับผู้ประเมินได้ตรงกัน

ผลลัพท์ของการใช้ Podoscope กับผู้ป่วยเบาหวานในคลินิกสุขภาพเท้าเบาหวาน จำนวน 119 คน พบความผิดปกติของเท้าจำนวน 104 คน แบ่งเป็น เท้าแบน 85 คน   เท้าโก่ง 8 คน เท้าผิดรูปแบบอื่น  26  คน  นอกจากนี้ในจำนวนผู้ป่วยทั้งหมดจำนวน 78 คน  ยังพบแรงกดของฝ่าเท้าที่มากกว่าปกติ ซึ่งเสี่ยงต่อการเกิดแผล การจัดการปัญหาเหล่านี้มีตั้งแต่ปรับรองเท้าที่เหมาะสมจำนวน 57 คน  ออกแบบและตัดรองเท้าเฉพาะรายจำนวน 22 คน  และสามารถป้องกันการเกิดแผลที่เท้าได้จำนวน 64  คน 

จากการที่ผู้ป่วยเบาหวานมองเห็นเท้าตนเองขณะประเมินด้วย Podoscope ทำให้ตระหนักถึงปัญหาที่พบและมีส่วนร่วมในการดูแลเท้าตนเองมากขึ้น  ซึ่งเปรียบได้กับ มีการทำนายทั้งการเกิดแผล ตลอดจนการป้องกันการเกิดแผลได้ในอนาคตนั่นเอง (หมอดูลายเท้า)