การทำงานของมือของคนเรานั้นเริ่มตั้งแต่เด็ก มือของเราสามารถใช้ทำงานต่างๆได้มากมาย ได้แก่
- การเอื้อม เป็นการเคลื่อนไหวของมือและแขนที่จะไปสัมผัสวัตถุเป้าหมาย
- การกำ เป็นการหยิบจับสิ่งของไว้ในมือ
- การนำพา เป็นการเคลื่อนไหวของแขนเพื่อย้ายวัตถุที่อยู่ภายในมือจากที่หนึ่งไปอีกที่หนึ่ง
- การปล่อย เป็นการตั้งใจที่จะนำวัตถุออกจากมือ
นอกจากนี้มือของเรายังสามารถทำทักษะที่ซับซ้อน ได้แก่ การย้ายวัตถุภายในมือ การใช้มือทั้งสองข้างทำงานร่วมกัน การเขียนหนังสือ หรือการใช้กรรไกรตัดกระดาษหรือสิ่งของต่างๆ
ประสิทธิภาพการทำงานของมือจะดีหรือไม่นั้น นอกจากจะขึ้นอยู่กับทักษะการใช้กล้ามเนื้อมัดเล็ก (Fine motor skill) ซึ่งมีอยู่ที่มือในการหยิบจับสิ่งของหรือขีดเขียนต่างๆแล้ว ยังขึ้นอยู่กับทักษะการใช้สายตา (Visual skill) เป็นการใช้กล้ามเนื้อของตาในการจ้องมองเป้าหมายต่างๆ ทักษะการรับรู้ทางสายตา (Visual perception) ซึ่งเป็นกระบวนการรับรู้ความรู้สึก จดจำ แยกแยะ ผ่านม่านตาที่สัมพันธ์กับการทำงานของสมอง ทักษะนี้ประกอบด้วย การแยกรูปทรงและสีของวัตถุ ความสัมพันธ์ระหว่างวัตถุและรูปทรง และทักษะการใช้กล้ามเนื้อตา (Visual motor skill) ทำงานประสานงานกันในการมองสิ่งต่างๆ
ทักษะการทำงานของมือ (Functional Fine Motor Skills) เราพบว่าเด็กปฐมวัยจะมีทักษะการทำงานของมือตามวัย ดังนี้
2 ½ -3 ปี ร้อยลูกปัดขนาดใหญ่ ปั้นดินน้ำมันรูปงู ใช้กรรไกรตัดกระดาษ
3-3 ½ ปี ต่อตัวต่อได้ 2-4 ชิ้น สร้างตึกด้วยแท่งไม้ลูกบาศก์ 9 ก้อนหรือมากกว่า
3 ½ -4 ปี เสียบหมุดขนาดเล็กได้
4-5 ปี ใช้กรรไกรตัดกระดาษตามเส้นตรงและเส้นโค้งที่กำหนดได้
4 ½ -5 ปี ไขกุญแจได้
5 ปี ใช้กรรไกรตัดตามรูปทรงสี่เหลี่ยม สามเหลี่ยม วงกลมได้
5 ½ - 6 ปี ใช้กรรไกรตัดตามรูปที่มีส่วนโค้งเว้ามากๆได้ เขียนลอกตัวหนังสือและตัวเลขจากตัวอย่างที่ให้ดูได้
6 ปี เขียนตัวหนังสือและตัวเลขตามแบบได้
ทักษะการทำงานของมือเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับการเรียนรู้ของเด็กปฐมวัย
ทักษะการใช้กรรไกร เป็นทักษะการทำงานของมือที่สำคัญอีกทักษะหนึ่งในเด็กปฐมวัย แต่การฝึกทักษะนี้ในเด็กปฐมวัยของเรายังนับว่าน้อย อาจเพราะพ่อแม่ ผู้ปกครองกังวลว่าจะเกิดอันตราย แต่ปัจจุบันจะมีกรรไกรแบบปลายมน ช่วยลดอันตรายและลดความวิตกกังวลของพ่อแม่ ผู้ปกครองได้บ้าง
ทักษะการใช้กรรไกรของเด็กปฐมวัย ได้แก่
- เด็กอายุ 2 ปี ควรง้างปิด เปิด กรรไกรได้
- เด็กอายุ 2 ปี 6 เดือน ตัดกระดาษกว้าง 6 นิ้วขาดได้
- เด็กอายุ 3- 3 ปี 6 เดือน ตัดตามเส้นตรงได้ยาว 6 นิ้ว
- เด็กอายุ 3 ปี 6 เดือน – 4 ปี ตัดรูปวงกลมได้
- เด็กอายุ 4 ปี 6 เดือน – 5 ปี ตัดรูปสี่เหลี่ยมได้
การฝึกใช้กรรไกรให้กับเด็กปฐมวัยที่ถูกวิธี
ผู้ฝึกสอนเด็กให้
1. สอดนิ้วหัวแม่มือเข้าไปในรูข้างหนึ่งของกรรไกร
2. สอดนิ้วกลาง(ไม่ใช่นิ้วชี้) เข้าไปในรูด้านล่างของกรรไกร
3. วางนิ้วชี้ไว้ใต้ด้ามกรรไกร
4. หัดง้าง เปิด ปิดกรรไกรด้วยการยกนิ้วหัวแม่มือขึ้นลง
เมื่อเด็กแสดงความสนใจที่จะเริ่มตัด และได้เรียนรู้วิธีการถือกรรไกรอย่างถูกวิธี และสามารถง้าง เปิด ปิดกรรไกรได้อย่างคล่องแคล่ว เป็นตัวบ่งชี้ว่าเด็กพร้อมที่จะฝึกตัดกระดาษได้แล้ว
เอกสารอ้างอิง
- อรพินท์ ยัญสิทธ์. การทำงานของมือและการเขียนหนังสือ เอกสารรวบรวมบทความวิชาการประจำปีงบประมาณ 2550 โดยคณะกรรมการส่งเสริมพัฒนาการเด็ก สถาบันราชานุกูล 2550; 6-18.
