ซื้อหนังสือเรื่อง Common Wealth: Economics for a Crowded Planet ของ Jeffrey D. Sachs ซึ่งเป็นคนเขียน The End of Poverty มาอ่าน จริงๆ ซื้อเพราะหน้าปกสะดุดตา ออกแบบสวยมาก และเนื้อหาน่าสนใจ เกี่ยวกับแนวโน้มของสังคมโลกที่ทุกอย่างกำลังมุ่งเข้าหาจุดๆ เดียว ซึ่งก็คือ globalization และความท้าทายต่างๆ ที่สำคัญ ไม่ว่าจะเป็นทางการเมือง เศรษฐกิจ หรือสิ่งแวดล้อม

เพิ่งอ่านไปได้บทเดียว ก็พบประเด็นน่าสนใจว่า ในเชิงเศรษฐกิจ โลกของเรากำลังมุ่งเข้าสู่จุดเดียวกัน นั่นก็คือการที่ประเทศกำลังพัฒนาเติบโตเร็วกว่าประเทศพัฒนาแล้ว ทำให้รายได้เฉลี่ยต่อหัวของคนทั้งโลกใกล้เคียงกันมากขึ้น เช่น จีนมีรายได้เฉลี่ยต่อหัวเพียงไม่ถึง 10% ของสหรัฐ แต่มีการเติบโตทางเศรษฐกิจสูงกว่าถึงเกือบ 10 เท่า ดังนั้นในเวลาไม่นาน ช่องว่างของรายได้เฉลี่ยต่อหัวระหว่างประเทศกำลังพัฒนากับประเทศพัฒนาแล้วจะใกล้กันมากขึ้น

นั่นนำไปสู่การที่ประชาชนในโลกมี "คุณภาพชีวิต" ที่ดีขึ้น เพราะมีกำลังจ่ายในการซื้อสินค้าต่างๆ ที่นับวันจะขายราคาเดียวกันทั่วโลก

อย่างไรก็ตาม Sachs กล่าวว่า กฏเกณฑ์นี้ไม่เป็นจริงเสมอไป เพราะประเทศบางประเทศมีเศรษฐกิจที่อยู่ในภาวะ "กับดักความยากจน" (Poverty Trap) ซึ่งก็คือภาวะที่ปัจจัยสำคัญต่างๆ ทำให้เศรษฐกิจชะงักงัน ไม่เติบโต และคนไม่มีทางหารายได้เพิ่มเติมได้ เพราะมีปัจจัยที่ควบคุมไม่ได้เป็นตัวครอบอยู่

ปัจจัยที่ควบคุมไม่ได้ดังกล่าว ก็มีตั้งแต่การไม่สามารถเข้าถึงตลาดเงินและตลาดทุน การถดถอยของสภาพแวดล้อมและธรรมชาติ (ซึ่งส่งผลต่อความสามารถในการเพาะปลูก) การขาดธรรมาภิบาลที่ดี การขาดความเชื่อมั่นในการลงทุน การขาดระบบการศึกษาที่ดี การขาดระบบสาธารณสุขที่ดี และสงคราม เป็นต้น

พออ่านๆ ถึงจุดนี้ ก็เลยมานั่งคิดว่า ประเทศไทยจัดอยู่ในประเทศล้าหลัง ที่ตกอยู่ในกับดักความยากจนอย่างที่ Sachs ว่าหรือไม่ อันที่จริง หากมองให้พ้นจากการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ (GDP/GNP/National Income) แต่พิจารณาถึง "คุณภาพชีวิต" ที่แท้จริง เช่น การไม่เป็นหนี้ การได้อยู่ในสภาพแวดล้อมที่สะอาดและปลอดภัย การที่คนมีความรู้พอที่จะคิดอะไรได้เอง การเข้าถึงข้อมูลพื้นฐานที่จำเป็นต่อการพัฒนาตนเองและดำรงชีวิต ผมคิดว่าเราสามารถจัดประเทศไทยว่าอยู่ในภาวะกับดักความยากจน

ความเจริญทางเศรษฐกิจแบบฉาบฉวยที่ใช้นโยบายประชานิยมและการส่งเสริมให้เกิดหนี้เพื่อการใช้สอยประจำวันในครัวเรือน ย่อมไม่ใช่การเติบโตที่ยั่งยืน

ความเจริญทางเศรษฐกิจแบบฉาบฉวยที่คนในสังคมทำงานได้แต่คิดไม่เป็นเพราะมี "ระบบ" ครอบงำเสรีภาพทางความคิดของคน ย่อมไม่ใช่การเติบโตที่ยั่งยืน

ความเจริญทางเศรษฐกิจแบบฉาบฉวยที่ไม่ได้เกิดจากความสามารถของคนที่ทำงานคุ้มค่าจ้าง แต่เกิดจากการ "อุ้ม" แบบ artificial ของรัฐและสถาบัน ย่อมไม่ใช่การเติบโตที่ยั่งยืน

ความเจริญทางเศรษฐกิจแบบฉาบฉวยที่ไม่ได้เกิดจากนวัตกรรม แต่เกิดจากการลอกเลียนแบบ ย่อมไม่ใช่การเติบโตที่ยั่งยืน

สิ่งเหล่านี้คือภาพสะท้อนของวงจรอุบาทว์ (Vicious Circle) ที่ทำให้กับดักนั้นยังคงเวียนวนอยู่ในสังคมไทยมาช้านาน