เรื่องเล่าของโต้งเต้ง (นามสมมติ)

เด็กชายตัวน้อยเรียนโรงเรียนประถมแห่งหนึ่ง อาศัยอยู่กับแม่สองคน ส่วนพ่อนั้นแยกกันอยู่ แต่ยังไม่ได้หย่าจากแม่ โต้งเต้งเป็นเด็กที่ร่าเริง สนุกสนาน ไม่ค่อยอยู่นิ่ง วันที่แม่พาโต้งเต้งมาพบข้าพเจ้านั้น โต้งเต้งดูซึมไปไม่พูดจา นั่งก้มหน้าอย่างเดียว ข้าพเจ้าเลยขออนุญาตคุยกับโต้งเต้งก่อน แต่จริงๆ แล้วเราก็ไม่ได้คุยอะไรกันมาก

ข้าพเจ้าพูดคุยกับโต้งเต้ง เป็นไปในลักษณะถามไถ่ เพื่อเรียนรู้ถึงบุคลิกส่วนตัวและนิสัยของโต้งเต้ง ... เด็กชายตัวน้อยพูดจาฉะฉาน แววตามสดใสขึ้นเมื่อได้พูดถึงสิ่งที่ตนเองชอบใจ เราคุยกันสักพักข้าพเจ้าจึงได้ถามว่า "ทราบหรือเปล่าว่ามาที่นี่ทำไม" ... โต้งเต้งพยักหน้าอีกครั้ง และตอบเสียงค่อยๆ ว่า "ผมขโมยเงินแม่ครับ" ... "แล้วการขโมยเงินแม่นี้ดีหรือไม่ดี"...ข้าพเจ้าถามหลังจากที่ประเมินดูแล้วว่าสามารถพูดคุยเรื่องนี้กับโต้งเต้งได้อย่างเปิดเผย...

"ไม่ดีครับ..."

เราพูดคุยกัยถึงเรื่องนี้สักพัก ทำให้ทราบว่าโต้งเต้งขโมยเงินของแม่ แต่ไม่ได้เอาไปทำอะไร โดยปกติแล้วโต้งเต้งจะได้รับค่าขนมอย่างเพียงพอ ฐานะทางบ้านค่อนข้างดี แม่เป็นผู้หญิงเก่งเลี้ยงลูกคนเดียวมาตลอด บุคลิกของแม่ค่อนข้างเอาจริงเอาจัง ข้าพเจ้าได้พิจารณาลึกลงไปในแววตาของแม่ พบว่าเธอมีความทุกข์ที่ซ่อนอยู่ และที่แน่ชัดคือ ความทุกข์ในใจในปัญหาที่เผชิญอยู่ตรงหน้า ณ ขณะนี้...

อะไรคือสาเหตุ ที่ทำให้โต้งเต้งมีนิสัยขโมยเงิน?

หากว่าขาดแคลน คงไม่ขาดแคลนทางด้านวัตถุ แต่ที่ขาด...น่าจะเป็นขาด "ความรักความอบอุ่น" อันหมายถึง "ความอิ่มในจิตใจ" อันเป็นปัญหาของผู้คนมากมายในสังคม ... แต่โต้งเต้งถูกบีบคั้นจากภายในให้ผลักดันกระทำสิ่งอันไม่เหมาะสม เพื่อสะท้อนถึงความขาดในจิตใจ...

การพูดคุยเพื่อการเยียวยา (Counseling) นี้ ทำให้ได้ทราบว่า "ความทุกข์ในใจของแม่" เป็นสภาวะที่ลูกสัมผัสได้ ... ลูกสะท้อนออกมาด้วยพฤติกรรมบางอย่าง เพื่อให้แม่หยุดและหันกลับมาหาตนเอง เป็นการสื่อสารที่จัดว่าไม่เหมาะสมระหว่างแม่กับลูก... โต้งเต้งส่งสัญญาณแห่งความทุกข์สะท้อนดีดกลับไปสู่แม่... น่าเห็นใจที่แม่-ลูกคู่นี้ มีรูปแบบการสื่อสารเฉกเช่นนี้

case ของโต้งเต้ง ทำให้ข้าพเจ้านึกย้อนไปถึงรุ่นพี่สมัยเรียนพยาบาลท่านหนึ่ง เป็นลูกสาวนายอำเภอ ฐานะทางบ้านดี บุคลิกหน้าตาดี ไม่มีใครคาดคิดว่ารุ่นพี่ท่านนี้จะมีนิสัยขโมยของได้ แต่ปัญหาของหายประจำทั้งมีค่าและไม่มีค่า แม้แต่แก้วน้ำพลาสติกก็ยังหาย จนอยู่มาวันหนึ่งอาจารย์ประจำหอพักไปค้นตู้ พบว่า ของที่หายนั้นอยู่เต็มตู้เสื้อผ้าของรุ่นพี่ท่านนี้...

แล้ว "อะไรเล่าเป็นสาเหตุให้เธอขโมยของ?"...

นี่เป็นคำถามที่ทำให้ผู้ให้คำปรึกษา (Counselor) ต้องหาสาเหตุที่แท้จริงให้เจอ ไม่อย่างงั้นกระบวนการช่วยเหลือ ก็จะแก้ไขได้ไม่ตรงจุด กระบวนการเยียวยา ช่วยเหลือนั้นต้องมุ่งตรงไปที่พฤติกรรม "เพื่อให้หยุดการขโมย"...คำสอนหนึ่งของ อาจารย์ผู้เป็นแม่แบบทางด้านจิตวิทยาให้คำปรึกษา(Psychology of Counseling) ดร.นวลศิริ เปาโรหิตย์ ท่านได้กรุณายกคำสอนของท่านพระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตฺโต) ที่กรุณากล่าวไว้อย่างน่าฟังว่า...

ถ้าความกรุณาที่เราจะมีให้แก่ใครก็แล้วแต่ ถ้าไปกระทบกับความถูกต้องชอบธรรม เราต้องไม่เสียหลักการทางสังคม เช่น ถ้าลูกทำผิด และจะต้องตัดสินลงโทษ แต่เราสงสารลูก และใช้ความกรุณาของเราที่มีต่อลูกไปทำการวิ่งเต้นเพื่อให้พ้นผิดเพราะสงสาร และเราก็บอกตัวเองว่าทำเพื่อลูก กรณีอย่างนี้ การช่วยเหลือของเราด้วยความสัมพันธ์ส่วนตัวทำให้ไปกระทบหลักธรรมทางสังคม อย่างนี้ไม่ถูกต้อง ความกรุณาของพ่อแม่ในกรณีนี้เป็นการกระทำที่ผิด ต้องหยุด...

บางครั้งความสงสารอยากช่วยเหลือต้องอาศัยกระบวนการทางปัญญาร่วมด้วย เพราะสงสารอย่างเดียวยิ่งไปสนับสนุนให้ลูกกระทำพฤติกรรมซ้ำๆ เดิมจนไม่สามารถแยกแยะได้เองว่าสิ่งไหนถูกหรือผิด อย่างกรณีของโต้งเต้งเองก็เช่นเดียวกัน ... แม่สับสนเหมือนกันว่าจะทำอย่างไร...

"ถูกก็บอกว่าถูก ผิดก็บอกว่าผิด" นี่คือสิ่งที่แม่ของโต้งเต้งพึงทำ ขณะเดียวกันต้องทำด้วยปราศจากอารมณ์โกรธ แม่ต้องสงบที่ใจก่อน แล้วจึงเริ่มต้นแก้ไขปัญหาของลูก เพราะหากแม่ยังมีสภาวะใจที่หนักอึ้งอยู่นี้ ก็อยากที่เยียวยา เพราะยิ่งเป็นการเพิ่มสภาวะความเครียดและกดดันทั้งแม่และลูก...

โชคดีหน่อยว่า โต้งเต้งมีนิสัยชอบขโมยอย่างเดียว แต่ไม่โกหก ทุกครั้งที่เงินหายแม่ถาม โต้งเต้งก็สารภาพ ซึ่งต่างกับอีกหลายๆ case ที่ข้าพเจ้าได้เจอ เมื่อมีพฤติกรรมทางลบด้านหนึ่งแล้วจะมีอีกหลายๆ ด้านตามมา และซับซ้อนยิ่งขึ้น ซึ่งกรณีเช่นนี้น่าเป็นห่วงเพราะหากว่าดำรงอยู่ในสังคมค่อนข้างจะดูและพิจารณาได้ยากยิ่งนัก...

สำหรับการเยียวยาช่วยเหลือนี้... เป้าหมายนั้นทั้งครอบครัว คือ ทั้งแม่และลูก... เพราะเพียงแค่ไปมุ่งปรับพฤติกรรมเด็กอย่างเดียวไม่พอ แต่ต้องกระตุ้นให้เกิดกระบวนการทางปัญญาแยกแยะถูกผิดได้ และขณะเดียวกันต้องลดสภาวะทุกข์เทียมที่เกิดขึ้นในครอบครัว และเผชิญอยู่กับทุกข์แท้ได้ด้วยใจเบาเบาทั้งแม่และลูก

สัมพันธภาพระหว่างผู้เยียวยา และ case ยังคงต้องดำรงอยู่... บางรายนั้นข้าพเจ้าคงไว้หลายเดือน ข้าพเจ้าอาจเป็นผู้ทำงานด้านนี้ที่ไม่ได้มุ่งปรับเปลี่ยนเพียงแค่พฤติกรรม (Behavior) หากแต่ต้องสร้างกระบวนการทางปัญญา (Cognitive) ให้บุคคลนั้นเกิดขึ้น เพื่อที่ว่า ณ วันหนึ่งข้างหน้าเขาได้เจอสภาพปัญหา...เขาจะสามารถลุกขึ้นมาแก้ไขได้ด้วยตนเอง... แต่เมื่อเวลาผ่านไปกระบวนการช่วยเหลือยากที่จะเยียวยา...ก็ต้องพิจารณาเพื่อวางลงด้วยเช่นกัน...

____________________________________________________________________________________

Note: ทุกข์เทียม...ในทางพุทธศาสนาคือ ทุกข์ที่เรานั้นสร้างขึ้นมาเอง จากการยึดตัวตนมั่นหมายว่านี่เป็นเรา เป็นของเรา... ส่วนทุกข์แท้นั้น คือ สภาวะทุกข์ที่ไม่อาจหลีกเลี่ยงได้ต้องเจอและเผชิญด้วย "ปัญญา" เป็นทุกข์ที่เกิดขึ้นภายใต้เหตุนั้นมี ผลนั้นจึงมีนั่นเอง... ส่วนทุกข์เทียมนั้นเราวางและปล่อยได้ง่าย และดำรงตนอยู่อย่างเหนือทุกข์แท้ (เป็นเป้าหมายเพื่อให้สรรพสัตว์ดำรงอยู่ในวังวนนี้ด้วยใจที่สงบเย็น)

..................................................