วันนี้ได้อ่านบันทึก "ฟังเขาว่ามา...เรื่องภัยพิบัตร"...ของต้นกล้า

ทำให้นึกถึงเรื่อง อุปาทานหมู่...

........................

อุปทานหมู่ เป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นบ่อยมาก ในชุมชน สังคมคนไทย... คนหนึ่งคนเป็นอาการอุปาทาน และก็จะมีคนอีกหลายๆ คนเกิดอาการตามๆ กันไป เช่น เด็กคนหนึ่งเกิดมีอาการชัก เพื่อนๆ หรือคนในละแวกนั้นก็จะมีอาการชักตามๆ กันไป ... อย่างไม่ทราบสาเหตุ หากทางแถบอิสานก็จะว่า ผีเข้า หรือเป็นปรากฏการณ์ผีปอบ...หรือแล้วแต่ตามความเชื่อของคนในพื้นที่ ในกลุ่ม ในชุมชนนั้นๆ

"อุปาทาน" เป็นอาการที่เกิดขึ้นได้กับทุกคน หากว่าบุคคลนั้นขาดสติ และปัญญาในการพิจารณา

เรื่องของอุปาทานนี้ ไม่จำเป็นต้องเป็นเรื่องผีเข้า หรือเรื่องผีปอบก็ได้ โดยส่วนใหญ่ ... มักเป็นเรื่องต่างๆ นานา อย่างเช่นในเรื่องที่กล้าเขียนถึง... ก็อาจจะเข้าข่ายเป็นอุปาทานหมู่ได้ หากว่า เกิดเป็นความเชื่อที่ขาดการพิจารณาไตร่ตรอง จะเข้าข่าย "เขาว่ามา... " และเกิดเป็นความเชื่อคล้อยตามกันไป

เมื่อประมาณสองสามสัปดาห์ก่อนมีคุณแม่ท่านหนึ่ง โทรมาหาข้าพเจ้า เล่าอาการของลูกสาวให้ฟัง ว่ามีอาการช๊อค วูบเป็นลม ... จากนั้นก็มีเพื่อนมีอาการตามๆ กัน พอได้พูดคุย ทราบเรื่องว่า ...

ทางโรงเรียนพาเด็กไปเข้าค่ายปฏิบัติธรรม เด็กคนนี้กลัวพระจารย์ดุ จนถึงกับเป็นลม เพื่อนที่มีอาการตามกันนั้น พอพูดคุยแบบเจาะลึกลงไป... ต่างได้ข้อมูลว่ามีอาการกลัวพระอาจารย์ดุเช่นกัน...

อาการที่เกิดขึ้น เป็นรูปแบบหนึ่งในการเผชิญต่อเรื่องราวที่มากระทบอย่างไม่เหมาะสม

อุปาทาน...คล้ายๆ กับอาการคล้อยตาม บุคคลที่มีลักษณะคล้อยตามผู้อื่นง่าย หรือหากพูดตรงๆ คือ บุคคลที่ขาดการนับถือตนเอง (ภาษาทางจิตวิทยา) ... ขาดความมั่นคงทางจิตใจ มักจะเกิดอาการเหล่านี้ได้ง่ายกว่าคนที่มีความมั่นคงทางจิตใจ

คนที่มีลักษณะเบื้องต้นเหล่านี้มักจะตกเป็นเหยื่อของอาการอุปาทาน... เพราะเขาจะขาดสติที่มีกำลัง ขาดปัญญาในการพิจารณาไตร่ตรองอย่างเหมาะสม ... "ปัญญาญาณ" ทำงานน้อย ...

คนเหล่านี้หากได้อยู่ในกลุ่ม หรือชุมชนที่ดี โอกาสความปลอดภัยทางจิตใจจะดีกว่า

แต่... หากว่า อยู่ท่ามกลางผู้คนที่คอยชักนำไปสู่การเกิดอุปทาน คนเหล่านี้จะไปเร็ว... เพราะการคิดวิจารณญาณจะทำงานน้อย...

ข่าวลือ...

และคนเชื่อข่าวลือ โดยไม่ฉุกคิด เชื่อเพราะคนที่มาลือน่าเชื่อถือ... จึงปักใจเชื่อ

คนที่เข้าใจจิตวิทยา... โดยเฉพาะจิตวิทยาชุมชน จะใช้แนวคิดมาใช้ เพื่อชักนำผู้คนในกลุ่ม หรือในชุมชนให้เกิดการคล้อยตามตนเองไป

หากคนชักนำมีศีลและธรรม = ศีลธรรม ก็จะใช้จิตวิทยาชุมชนไปในทางที่ดี

แต่หากคนชักนำ... สภาวะจิตเขาเองขาดสามัญสำนึก ก็จะพาผู้คนไปสู่การกระทำอันเป็นอกุศลกรรมได้อย่างมากมาย

แต่...บางครั้ง อาการของอุปทานหมู่ที่เกิดขึ้น ไม่ได้ใช้การบอกกล่าวมาชักนำ แต่ใช้อาการ อาการแสดง หรือพฤติกรรม เป็นตัวนำ... คนที่นำเป็นคนแรก ลึกๆ จิตของเขาจะรู้สึกพอง เหมือนเป็นฮีโร่ เป็นผู้นำ ... บางครั้งอาการที่เกิดก็ไม่ได้รู้สึกตัวหรอก หากแต่เกิดจากจิตใต้สำนึกของคนผู้นั้น ผลักให้กระทำแสดงอาการ...

เรื่องของอุปทานหมู่ เป็นเรื่องของ "จิตวิทยาชุมชน"...

ถามว่าแก้ไขได้ไหม แก้ได้ แต่ยากกว่าการป้องกัน การป้องกันทำได้ง่ายกว่า...

ทำได้ด้วยการหล่อหลอมผู้คนในกลุ่ม ชุมชน สังคม ให้เป็นผู้มีสติปัญญา และศีลธรรมอันดี เหล่านี้จะเป็นเกราะป้องกันทางจิตใจของผู้คนได้ดี

------------------------------------

สำหรับในรายที่คุณแม่เด็กโทรมา เรื่องอาการอุปทานหมู่ที่เกิดขึ้นในการไปเข้าค่ายปฏิบัติธรรมนั้น ข้าพเจ้าได้พบ พูดคุยกับเด็ก... พบว่าเด็กเป็นคนขี้อาย ไม่กล้าแสดงออก ... อาการที่เกิดขึ้นในเด็กคนนี้ทำให้เขาเป็นจุดแห่งความสนใจ

แนวทางที่ข้าพเจ้าใช้เยียวยา... เด็กคนนี้ คือ

เสริมสร้างของความมั่นใจในตนเอง และการกล้าแสดงออก อันเป็นการแสดงออกที่เหมาะสม

เริ่มต้น...ด้วยให้เขารู้สึกมีความสุขในใจก่อน...

เมื่อบุคคลมีความสุขในใจ บุคคลนั้นจะมีการรับรู้ที่ดีต่อตนเอง นับถือตนเอง ... มีการแสดงออกที่เหมาะสมทั้งอารมณ์ และการกระทำที่สอดคล้องกัน...

________________________________________________________________________________________

Note: มีผู้คนมากมายใช้ คนที่เติบโตแล้ว นำแนวทางเรื่อง "จิตวิทยาชุมชน" นี้มาใช้... บางรายก็หวังประโยชน์ บางรายก็เพื่อหวังชดเชยสิ่งที่ตนเองขาดทางจิตใจ... อย่างไรก็ตามไม่ว่าใครก็ตามที่นำแนวทางนี้มาใช้ในทางที่ไม่เหมาะสม ต่างล้วนเป็นผู้ที่น่าสงสารทั้งสิ้น... เพราะนั่นสะท้อนถึงสภาวะทุกข์ที่มีอยู่ในใจของเขา...

หากเราอยากช่วยเหลือเขา เราไม่ต้องไปตามความซับซ้อนของเขา เราเดินไปตรงๆ ด้วยใจที่บริสุทธิ์ เพราะภายใต้กฏอิทัปปัจจยตานี้... ใจที่ผลักให้เราทำดี ผลที่เกิดก็ดี...

..........................................