ฐานนี้เป็นเรื่องของฟัน ก็คือ การดูแลสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุ โดยผู้สูงอายุ ชื่อฐานเก๋ไก๋ว่า "ฐาน กอยกั๋นพ่องเน้อ ... ผู้สูงวัยรุ่นใหม่ สร้างโลกสดใส ใส่ใจสุขภาพฟัน" ดิฉันสรุปค่ะ 

ผู้นำกลุ่มตรงนี้ก็คือ น้องนัน นันทริกา จาก โรงพยาบาลแจ้ห่ม อ.แจ้ห่ม จ.ลำปาง มากับคุณพ่อกมล เนตรรัศมี ประธานชมรมสานรักผู้สูงวัยอำเภอแจ้ห่ม และคุณแม่อรพินทุ์ สมร่าง เลขาชมรมผู้สูงอายุตำบลแจ้ห่ม ค่ะ

รูปแบบ และกระบวนการ

สื่อประกอบการสาธิต

  • โปสเตอร์ การแสดงการย้อมสีฟัน การแปรงฟันให้สะอาด จนปราศจากสีแดงของสีย้อมฟัน และแสดงกระเป๋าใส่อุปกรณ์การแปรงฟัน แสดงอัตลักษณ์ของกิจกรรมของชมรมผู้สูงอายุ
  • โปสเตอร์แสดง วิธีการบันทึกการติดสีของสีย้อมฟัน การรวมคะแนน เพื่อตรวจความสะอาดหลังจากการแปรงฟันแต่ละครั้ง
  • อุปกรณ์การย้อมสีฟัน ได้แก่ ขวดสีย้อมฟัน Cotton bud และกระจกส่องดูสีที่ติดฟัน
  • ภาพตั้งโต๊ะแสดงกิจกรรมของชมรมผู้สูงอายุ ได้แก่ ฝึกฝนดนตรี ขี่รถเต้นแอร์ แฟ้มกิจกรรม เผยแพร่งานครัว รวมตัวเข้าวัด ฝึกหัดอ่านเขียน เรียนรู้จากสมุนไร และอนามัยจากคุณหมอ
  • แฟ้มผลงานของชมรมผู้สูงอายุ
  • เกียรติบัตรการรับรางวัลต่างๆ

ขั้นตอนการสาธิต

คุณนันทริกา กล่าวนำกิจกรรมการดำเนินการของชมรมผู้สูงอายุฯ ที่เริ่มต้นจากการทำกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพช่องปาก กับทันตบุคลากร โรงพยาบาลแจ้ห่ม จากการได้รับความรู้เรื่อง สุขภาพช่องปาก การร่วมคิดทำกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุ การร่วมรับการตรวจสุขภาพช่องปาก ไปสู่การออกแบบการตรวจสุขภาพช่องปาก และความสะอาดฟัน ด้วยวิธีการที่ผู้สูงอายุมีส่วนร่วม

จากนั้น คุณแม่อรพินทุ์ ซึ่งเป็นครูเกษียณ ได้เล่าให้ฟังถึงวิธีการบันทึกการตรวจสุขภาพช่องปาก และความสะอาดของฟัน โดยใช้สมุดนับฟัน ซึ่งมีการบันทึกสภาพในช่องปาก ได้แก่ 1) ตำแหน่งของฟันที่มีอยู่ ฟันผุ ฟันที่ถูกถอนไปแล้ว และฟันที่โยก  2) ฟันที่มีอาการปวด เสียว เหงือกอักเสบ มีหินปูน หรืออื่นๆ 3) จำนวนฟันในปาก บันทึกความสะอาดฟัน โดยมีการนับคะแนนระดับของคราบจุลินทรีย์ และคะแนนที่ได้ และบันทึกคำแนะนำ ได้แก่ 1) พบทันตแพทย์เพื่ออุดฟัน 2) พบทันตแพทย์เพื่อถอนฟัน 3) พบทันตแพทย์เพื่อขูดหินปูน 4) พบทันตแพทย์ เพื่อทำฟันปลอม และอื่นๆ

 

ประกอบการสาธิตจากผู้เข้าร่วมกิจกรรม ที่สมัครใจให้ย้อมสีฟัน เพื่อวัดระดับความสะอาดฟันในช่องปาก

 

การให้คะแนนระดับความสะอาดฟัน โดย ตรวจระดับสีที่ติดฟัน ถ้าติดมากเกือบทั้งซี่ ให้คะแนน 3 ติดประมาณครึ่งซี่ ให้คะแนน 2 ติดที่บริเวณคอฟัน ให้คะแนน 1 ไม่ติดเลยให้คะแนน 0 และรวมคะแนน

 

ผู้สูงอายุที่มีคะแนนจากการวัดระดับความสะอาดฟัน ตั้งแต่ 1 ขึ้นไป ต้องไปรับการขูดหินปูนกับทันตแพทย์ ส่วนผู้สูงอายุที่คะแนนต่ำกว่า 1 ให้ดูแลรักษาความสะอาดช่องปากด้วยตัวเอง

คุณพ่อกมล จะเป็นผู้ร่วมแสดงการสาธิต และอธิบายเพิ่มเติม เรื่อง การจัดทำอัตลักษณ์ของการส่งเสริมสุขภาพช่องปากในผู้สูงอายุ ด้วยการทำกระเป๋าผ้าที่ผลิตโดยผู้สูงอายุเอง เพื่อใส่แปรงสีฟัน ยาสีฟัน ผ้าขนหนูผืนเล็ก สำหรับให้ผู้สูงอายุใช้ประจำตัว และจะมีชื่อติดที่ฝากระเป๋าผ้าด้านในด้วย ทั้งถุงผ้า และสมุดนับฟัน สมาชิกต้องจ่ายเงินซื้อเอง

 

เมื่อเสร็จสิ้นการสาธิต จะเชิญชวนให้ผู้เข้าร่วมกิจกรรมได้แสดงความรู้สึกในสมุดบันทึกของชมรมผู้สูงอายุด้วย

 

สาระสำคัญจากการนำเสนอในที่ประชุม

การใช้สีย้อมฟันทาที่ตัวฟัน และสรุปเป็นคะแนนความสะอาด ทำให้รู้ได้ว่า สภาพฟันในช่องปากนั้นไม่สะอาด สร้างความตระหนักในการดูแลความสะอาดช่องปากให้มากขึ้น ด้วยการแปรงฟัน และตรวจความสะอาดของสีย้อมฟันซ้ำทุก 1 เดือน ถ้าคะแนนความสะอาดไม่ดีขึ้น ก็ต้องไปตั้งใจแปรงฟันใหม่ และถ้าคะแนนความสะอาดสูงมาก ก็ต้องไปรับการขูดหินปูน จากทันตบุคลากร และการบันทึกการตรวจฟันผุ ฟันโยก การไม่มีฟัน ทำให้ผู้สูงอายุสามารถรู้โรคในช่องปากของตนเอง และไปรับการรักษาได้

การทำถุงผ้า เพื่อเป็นอัตลักษณ์ของการทำความสะอาดช่องปากของผู้สูงอายุ เป็นผลิตภัณฑ์ที่ผู้สูงอายุทำเอง ทำให้เกิดความภูมิใจ และเต็มใจที่จะใช้ประโยชน์

ถุงผ้า และสมุดนับฟัน สมาชิกชมรมผู้สูงอายุต้องซื้อในราคาต้นทุน เพื่อแสดงความมีส่วนร่วมในการดูแลสุขภาพช่องปากของตนเอง

สรุปประเด็นที่มีการตั้งคำถาม อภิปราย และแลกเปลี่ยน

  • การย้อมสีฟัน ทำให้รู้ได้ว่า ฟันไม่สะอาด
  • ค่าความเชื่อถือของการวัดคะแนนความสะอาดช่องปาก เชื่อถือได้ จากการที่ในสมุดนับฟัน จะมีการบันทึกความสะอาดช่องปาก 10 ครั้ง และการย้อมสีฟันจะทำเดือนละครั้ง การบันทึกความสะอาดช่องปากในผู้สูงอายุแต่ละครั้งอาจไม่เท่ากัน ขึ้นกับการแปรงฟันของผู้สูงอายุในครั้งนั้นๆ คะแนนความสะอาดช่องปากของผู้สูงอายุ จึงมีความสำคัญ ในการที่ทำให้ผู้สูงอายุตระหนักเรื่องการทำความสะอาดช่องปากให้ดี
  • คุณนันทริกาเป็นพยาบาล แต่ทำในเรื่องสุขภาพช่องปากด้วย เนื่องมาจากความคิดที่ว่า พยาบาลทำได้ทุกอย่าง มีความรู้สึกผูกพันกับผู้สูงอายุ และรู้ว่าต้องมีการบูรณาการงาน

ข้อมูลความเห็นอื่นๆ จากผู้บันทึกวิชาการ

กิจกรรมส่งเสริมสุขภาพช่องปากในชมรมสานรักผู้สูงวัยอำเภอแจ้ห่มในปัจจุบัน เกิดจากการร่วมคิด ร่วมทำกิจกรรมในกลุ่มสมาชิกชมรมผู้สูงอายุ โดยได้รับการสนับสนุนอย่างใกล้ชิดจาก บุคลากรสาธารณสุข โรงพยาบาลแจ้ห่ม ทำให้ผู้สูงอายุเกิดความรับผิดชอบต่อสุขภาพช่องปากของตนเอง มีความตระหนักในการช่วยดูแลสุขภาพช่องปาก ตลอดจนสุขภาพกายของตนเอง เพื่อเป็นการแบ่งเบาภาระของบุคลากรทางการแพทย์เพื่อการรักษาพยาบาลผู้สูงอายุ

กิจกรรมที่แสดงให้เห็นว่า ผู้สูงอายุสามารถทำกิจกรรมที่มีการรับรู้แต่เพียงมีการทำในเด็ก แต่พบว่า ผู้สูงอายุก็สามารถทำกิจกรรมนี้ได้ ทำให้ผู้เข้าร่วมกิจกรรมได้เห็นประโยชน์ ในการนำไปทำกิจกรรมในชมรมผู้สูงอายุในพื้นที่รับผิดชอบได้

ผู้สูงอายุมีความสามารถดูแลสุขภาพเบื้องต้นของผู้สูงอายุด้วยกันเอง และแนะนำกันเองได้ เมื่อได้รับความรู้ เช่น ผู้สูงอายุที่ได้รับการตรวจฟัน และมีฟันน้อยกว่า 20 ซี่ จะได้รับการแนะนำให้ไปใส่ฟันกับทันตบุคลากร

รวมเรื่อง ภาคีร่วมพัฒนาระบบดูแลผู้สูงวัย