ข้อ 7 ยิ่งอายุมาก ก็ยิ่งหลงๆ ลืมๆ กันทุกคน ?
อ.มัท ... ข้อนี้ อ.พิช คงจะยิ่งได้พูดนานแน่เลย ...
อ.พิช ... ลืมแค่ไหนถึงจะปกติ แค่ไหนถึงเป็น dementia เป็น อัลไซเมอร์
เวลาที่เราดูเรื่องลืมในผู้สูงอายุ หนึ่ง การลืมที่เป็นโรค เราเรียกว่า ภาวะสมองเสื่อม ... ภาวะสมองเสื่อมมีปัญหามากเลย กับการดูแลปากและฟัน คนไข้คนหนึ่งทะเลาะกับลูกตลอดเวลา ว่า "นี่ไม่ใช่ฟันปลอมฉัน" แล้วยังไงล่ะ ในบ้านก็มีแค่คนเดียวที่ใส่ฟันปลอม ... "ไม่ใช่ นี่ไม่ใช่ฟันปลอมฉัน" "อ้าว แล้วคุณแม่จะใส่ฟันทานข้าวยังไง" ... "ฉันไม่ได้ใส่ฟันปลอม ทำไมฉันต้องใส่ฟันปลอม ฉันยังสาวอยู่เลยนะ ไม่ใช่ฟันปลอมฉัน" ... ลูกสาวบอก "เอ้า งั้นแม่กินเลยหมูทอด เอ้า เคี้ยวได้มั๊ยล่ะ" ... แล้วถึงเวลาก็ยอมใส่ฟันปลอม
จริงๆ แล้ว ภาวะสมองเสื่อม เป็นปัญหาอย่างมาก เวลาที่เราดูแลผู้ป่วยที่มีปัญหาสุขภาพปากและฟัน ถ้าเราเคยทำฟันคนไข้อัลไซเมอร์ เราก็จะมีการทะเลาะกัน "แม่ อ้าปาก อ้าไว้ อ้าไว้" ... ไม่เข้าใจน่ะ อ้ายังไง ทำยังไง ถึงต้องอ้าปาก อย่างนี้ เรียก อ้ามั๊ยคุณหมอ ... นะคะ อ้าไว้สิ อย่ากัดมือหมอ แต่มันเจ็บน่ะ งั่บ ... อ.มัทเสริม ... บางคนหยิกด้วย
บางคนบอกว่า แค่ถอนฟัน 2 ซี่ นะคะ เอาไปดมยา ในห้องผ่าตัด ... เพราะว่า ... เขาไม่สามารถปฏิบัติตามสิ่งที่เราอยากได้ได้ ... บางคนส่งไปแล้วนะคะ หมอฟันส่งกลับมา บอกว่า ไม่สามารถปฏิบัติได้ คนไข้เป็นปฏิปักษ์กับคุณหมอฟันอย่างมาก ทั้งกัด ทั้งถีบ
... ตอนนี้ อ.มัท ว่า "ส่งมาเลย ให้มัท ..." ... ตอนนี้ จะบอกว่า ไป รพ.ธรรมศาสตร์ หลังจากนี้ 3 เดือน (เพราะว่าหมอมัทลาคลอดก่อนนะคะ ประมาณเดือน มีค.-เมษ.52 นี้ อู้ ... ใกล้แล้วละ ให้หมอเขาคลอด เลี้ยงลูกก่อนนะคะ)
แต่ว่าจริงๆ แล้ว ส่วนใหญ่จะกลัว ... เอ๊ะ กลัวอะไร ... กลัวพี่เม่อร์ เขาจะทักทาย ก็คือ พี่อัลไซเมอร์ค่ะ ... สมองเสื่อม คนทั่วไปรู้หรือเปล่า ว่า สมองเสื่อมเป็นอย่างไร ... ทำไมถึงรู้ว่า คุณยายคนนี้เป็นพี่เม่อร์แน่ๆ เขาจะดูก๊งๆ หน่อย อาจแต่งตัวประหลาด มีพฤติกรรมแปลกๆ แต่เขาก็ลืมเยอะนะ เขาลืมมาก ขนาดเขาจำข้างบ้านไม่ได้เลยนะ
เมื่อวันก่อน เราก็เริ่มจำชื่อเพื่อนไม่ได้ ... เพื่อสมัยมัธยม ประถม ไม่ได้เจอกันมา 20 ปี ... ตายแล้ว ใยนี่มันชื่ออะไร เป็นมั๊ย ... เป็น ... อย่างนี้ไม่ใช่พีเม่อร์นะคะ อย่างนี้เรียกว่า ขี้ลืม
เมื่อเราอายุมากขึ้น ประมาณ 30 ขึ้นไปนี่ เราจะพบว่า เราจะจำยากขึ้น ความจำของเรา โดยเฉพาะเรื่องชื่อ เรื่องหน้า เรื่องการวางของ จะเสียไป ไม่เสียทั้งหมด เสียแบบกู้กลับได้ ยกตัวอย่าง นังนี่มันชื่ออะไร แต่ฉันรู้ว่า มันเรียนกับชั้นเมื่อ ป.1 ข ไข่ ... สักพักหนึ่ง ก็ เธอๆ จำได้ไหม ใยทัศนีย์ ไง โอ ... นึกออกละ ... อย่างนี้ไม่ลืมนะคะ อย่างนี้ปกติ
ใครที่ขี้ลืมเหมือนอาจารย์บ้าง จอดรถเสร็จแล้ว ไม่รู้ว่าจอดตรงไหน ... ที่ลานจอดรถรามาธิบดี 2A 2B 3A 3B ทุกชั้น หน้าตาเหมือนกันหมดค่ะ แล้วอาจารย์จอดรถที่อาคารนี้ทุกวัน ก็ลืมทุกวันค่ะ ... มีอยู่หนหนึ่ง อาจารย์ก็เดินลงมา และนึกว่า วันนนี้จอดชั้นไหนนะ แต่ไม่เป็นไร สงสัยจอด 3B พอตอนเย็น อาจารย์ก็ขึ้นไปชั้น 3B แย่แล้ว รถหาย เดินทำหน้าจ๋อยไป จ๋อยมา ... พี่ รปภ. เห็น ท่าจะไม่ได้การ อาจารย์หน้าแตก ... อาจารย์หาอะไร ... หารถ ... รถอาจารย์จอดไว้แถวนี้ แต่ว่า รถของอาจารย์จะมี character มากเลย เพราะว่า มี Kitty ติดอยู่เต็มรถไปหมดเลยนะคะ เพราะอาจารย์ชอบแมว Kitty ตั้งแต่เล็ก อาจารย์จะติดๆ เต็มรถไปหมด รปภ. ว่า ผมว่า ผมไม่เห็นนะ อาจารย์ น่าจะอยู่ชั้นอื่น ผมอยู่ชั้นนี้ตั้งแต่เช้า ยังไม่เห็นรถอาจารย์เลย ... จริงเหรอ ก็อาจารย์จอดชั้น 3B จะเป็นชั้นอื่นได้ยังไง ...
เดี๋ยวๆ เดี๋ยว ผม วอ ให้ ... Benz Kitty วอ 2 เห็นอยู่ชั้นไหน บอกด้วย ... Kitty วอ 2 เห็นอยู่ชั้นไหน บอกด้วย ของอาจารย์คนที่ชอบพูดว่า "สวัสดีค่า" (สไตล์ อ.พิช ต้องทำเสียงสู้ง สูง ค่ะ) ... อาจารย์รู้สึกเสียหน้าอย่างมาก เขาไม่รู้จักชื่ออาจารย์เลย แต่เขารู้ว่า อาจารย์ขับรถหน้าตาเป็นยังไง และอาจารย์มีคำทักทายที่เหมือนเดิมทุกเช้า สรุปนะคะ วันนั้น อาจารย์จอดรถ 2B คือ จำเลยไปชั้นหนึ่ง ... แบบนี้ คือ ปกตินะคะ ... พอไปที่รถ อาจารย์ก็จำได้ เพราะว่า จะสลับกับที่จอดรถในวันอื่นนะคะ
ใครเคยออกจากบ้าน แล้วรู้สึกว่า ไม่ได้ lock ประตูบ้าง ... แล้วกลับไปดู lock หรือยัง ... อันนี้เขาเรียกว่า ไม่มีสติ นะคะ ภาษาชาวบ้าน เรียกว่า สติแตก ไม่ได้เป็นโรคอะไร ไม่ใช่พี่เม่อร์แต่ประการใด
ใครที่อายุเยอะขึ้น จะยิ่งขี้ลืมขึ้น อาจารย์มีปัญหากับรถมาก เพราะว่า อาจารย์ใช้ชีวิตกับรถเป็นส่วนใหญ่นะคะ lock รถ ... วันนั้น ขึ้นไปโน่นเลยค่ะ 6K ที่จอดรถรามาธิบดี ไม่มีปราณีใครนะคะ คือ ไม่มี lift ค่ะ ก็เดินต๊อกๆ ลงมา จนถึงชั้น 1 อ้าว ล็อกรถหรือยัง เราว่า เรา lock รถหรือยังนะ ... กลัวรถหาย เราก็ต้องกลับขึ้นไปใหม่นะคะ ไปถึงรถ กด ปุ๊บ ปุ๊บ ปุ๊บ ก็มีรุ่นน้องคนหนึ่ง "อ.พิช เจอพอดีเลย หนูถามเรื่องแม่หน่อย" อาจารย์บอก "เออ เออ ทำอย่างนี้ อย่างนี้" และก็เดินตามน้องเขามา เดินไปเรื่อยเลย ตอนนั้น สติยังไม่มา ปัญญายังไม่เกิดนะคะ อาจารย์เดินมา ไปถึงชั้น 1 หยุดสักพัก ตกลงเมื่อกี้เรา lock รถหรือเปล่านะ ... น้องเขาบอกว่า พี่ เป็นอะไร ... เมื้อกี้พี่ lock รถหรือยัง ... เดี๋ยวพี่ขึ้นไปก่อนนะ ... ขึ้นไปรอบที่ 2 ขึ้นไปถึง พี่ รปภ. บอกว่า อาจารย์ ลืมอะไรอีกล่ะ งวดนี้ ... อาจารย์บอกว่า อาจารย์ไม่รู้ว่า สock รถหรือเปล่า เขาก็บอกว่า lock ผมเห็นอาจารย์กด 3 หน แล้วเมื้อกี้นี้ ... ตอนที่คุยกับหมออีกคนน่ะ
เพราะฉะนั้น ความจริงแล้ว อย่างนี้ ไม่ได้เรียกว่ามีสตินะคะ อย่างนี้เรียกว่า ไม่มีสมาธิ ขี้ลืมมากขึ้น เมื่อเราอายุมากขึ้น
หลงลืมละค่ะ อาจารย์ขา เป็นอย่างไร หลงลืม เป็นอย่างนี้คือ ... หยิบกุญแจขึ้นมา กุญแจบ้านนะคะ ดอกนี้ใช้มา 56 ปีแล้วนะคะ ไม่เคยเปลี่ยนเลย กุญแจนี้ก็ช่างอายุยืนมาก มาก เลย หยิบขึ้นมา ... มันไม่ใช่กุญแจบ้านเรานี่นา กุญแจบ้านใคร ... ใยหนู ใยหนู นี่กุญแจบ้านยายหรือ ... ใช่ค่ะ คุณแม่ขา นี่ของบ้านเราค่ะ ไขได้ ไขเลย ... ไม่ใช่ ของเราไม่ได้เป็นอย่างนี้ ของเดิมมันเล่มเดียว ... อย่างนี้หลงนะคะ กู้ไม่กลับเลยนะคะ
บางคนหลงมากกว่านั้น เรียกลูกชายตัวเองว่า "พี่" อันนี้หลงของจริง ... อันนี้พี่เม่อร์ถามหา ... มีคนไข้บ้านหนึ่ง มาด้วยว่า คุณแม่สับสน เรียกผมว่า ลุง ... อย่างนี้ไม่ได้สับสนค่ะ เขาเรียกว่า "หลง"
หรือบางคนบอกว่า กลับบ้านไม่ถูก ... เหมือนข่าวในหนังสือพิมพ์ ... "ยาย นั่งแท๊กซี่ไปไหนละ" "ไปโน่น นี่ หรือ" ได้เลย แท๊กซี่มิเตอร์ ไม่ลืมอยู่แล้ว ... ขับไปถึงราชบุรี เอ้า ยาย บ้านยายอยู่ไหนล่ะ ... ไม่รู้สิ แล้วนี่ที่ไหนล่ะ พ่อหนุ่ม ... เอ้า ก็ยายให้ผมมาส่งราชบุรี ... เปล่า ฉันไม่ได้บอก บ้านฉันไม่ได้อยู่แถวนี้ ... จบข่าวเลยนะคะ แบบนี้หลงจริง หาทางกลับบ้านไม่ถูก ... หมอมัทเสริม "แล้วก็ชอบเดินออกจากบ้านด้วยนะคะ" ... เราก็จะผูกมิตรไว้กับมอเตอร์ไซค์แถวบ้าน ว่า ถ้าเจอคุณยายคนนี้ ให้ขับวนกลับมาส่งที่บ้านด้วย ให้หัวละ 100 เพราะว่า แกกลับบ้านตัวเองไม่ถูก อย่างนี้ "หลง" อย่างนี้พี่เม่อร์ถามหา
สรุป ที่นั่งอยู่ในที่นี้ ไม่มีใครเป็นพี่เม่อร์ มีแต่ขี้ลืม และยิ่งอายุเยอะ เราก็จะขี้ลืมมากกว่าปกติ เพราะว่า เรามีของอย่างอื่นที่ต้องจำเยอะ เช่น สมัยอายุ 18 เราเรียนหนังสือ เราก็จำเพื่อน group หนึ่ง พอเรา 50 เราก็ต้องจำลูกน้อง จำหัวหน้างาน จำสามี จำลูก จำหลาน จำลูกของใคร และอะไรๆ ... อูยย ไม่ไหวค่ะ สมองเซ็ง เพราะฉะนั้น จริงๆ แล้ว ส่วนใหญ่เราจะขี้ลืม หลงลืม เราต้อง define ให้ชัดเจน จนเราสามารถบอกได้เลย เป็นความสามารถของสมองที่ผิดปกติไปจากเดิมจริงๆ
และการเปลี่ยนแปลงอย่างอื่นละค่ะ
ส่วนใหญ่แล้วที่กลัวกันนะคะ ... มีคนบอกว่า อาจารย์ กลัวแก่จังเลย ... อาจารย์บอกว่า แก่นี่ช่วยไม่ได้นะ แต่ทำให้สุขภาพจิตดีได้นะ คนบอกว่า อาจารย์ชอบถาม ทำไมเขาถึงกลัวแก่ กลัวลืม อาจารย์บอก ความจำสั้น แต่รักนั้นยาว ... แบบทันสมัยก็มีนะ ... เพราะว่าเห็นตามป้ายโฆษณาเวลารถติดละค่ะ
บางคนบอกว่า กลัวลืม บางคนบอกว่า กลัวแก่ อาจารย์บอกว่า จริงๆ แล้ว สิ่งที่เรากลัว คือ ความเปลี่ยนแปลง ที่เราเห็นจากประสบการณ์ที่ผ่านมา เวลาที่เราเห็นว่า คนๆ หนึ่ง เข้าสู่ สว. บอกได้มั๊ย หนังเขาจะย่นๆ ผมเขาจะเป็นสีขาว อาจจะเดินหลังค่อมนิดๆ แต่ละคนเป็นภาพรวมจะคล้ายกัน ... งั้น อาจารย์ ก็ดีเลยสิ ทำเป็น Seven ทุกครั้งที่คิด "รับซาลาเปา ขนมจีบเพิ่มมั๊ยคะ" ... ไม่ใช่นะคะ แต่เราพบว่า การดูแลผู้สูงอายุ เป็น Art เป็นศิลปะอย่างหนึ่ง เป็นความเหมือนในความต่าง ... อาจารย์ ทำไมแต่ละคนมันต่างกันละ ทำไมคนนี้เหมือน คนนี้ต่าง 82 เหมือนกันเลย ผู้หญิงเหมือนกันเลย อาจารย์เป็นเบาหวานเหมือนกัน คนนี้อาจารย์ให้ยาอย่างหนึ่ง คนนี้อีกอย่างหนึ่ง อาจารย์บอกว่า อันนี้ไม่เหมือนกัน ขึ้นกับหลายปัจจัยที่เข้ามาเกี่ยวข้อง อาจารย์บอกว่า คนที่ทำนา อยู่กลางท้องนา โดนแดดเข้าไป คนนี้เมื่อ 63 ปี กับอีกคน 63 ปี อยู่แต่ในห้องแอร์ ผิวก็ต่างกันแล้ว คน 63 ที่โดนแดดจะมากกว่า สิ่งแวดล้อมมีอิทธิพล ขณะเดียวกัน คนที่ไม่ออกกำลัง คน 63 ที่นั่งอยู่ในห้องแอร์มาตลอดชีวิต สุขภาพจะโทรมกว่า เพราะว่าไขมันเราเยอะกว่า ความดันเราสูงกว่า คอเลสเตอรอลเยอะกว่า น้ำตาลสูงกว่า อ้วนกว่า เพราะฉะนั้น สิ่งแวดล้อม การดูแลสุขภาพไม่เหมือนกัน ในขณะที่คนที่ทำนา ออกกำลังกายตลอดชีวิต ไม่เคยหยุด
พันธุกรรม บางคนบอกว่า แก่เร็วจากพันธุกรรม ใครเคยเห็นเด็กดาว์น ซินโดรม บ้างไหมคะ คนไข้ที่เป็นดาว์น ซินโดรม เมื่อเขาอายุ 40 กว่าขวบ คนไทยไม่ค่อยเจอดาว์น ซินโดรม ที่อายุมากขนาดนั้น เจอเป็นส่วนน้อย แต่ถ้าอย่างน้องมัท หรืออาจารย์ที่ไปเรียนเมืองน้อง ไปดู Nursing home ของเขา เขามีคนไข้ดาว์น ซินโดรม และพบว่า สรีรวิทยาทางกายภาพของเขา อายุ 40 กว่า เท่ากับคนอายุ 70 เลยค่ะ (หมอมัท ... ใส่ฟันปลอมทั้งปาก) หัวใจเริ่มโทรม ใจก็เริ่มแย่ เพราะฉะนั้น จริงๆ แล้ว พันธุกรรมบางอย่างมีผล
และสุดท้ายจะขึ้นกับของแต่ละคนเลย ว่า เขามีภาวะสุขภาพมาอย่างไร
นั่นคือการเปลี่ยนแปลงที่เราพูดคร่าวๆ การเปลี่ยนแปลงจริงๆ นี่ เวลาที่เราดูคนสูงอายุคนหนึ่ง เราไม่เคยดูแต่โรคเลย บางคนมาถึง อาจารย์วัดความดันพอเป็นกำลังใจ ที่เหลือ เม้าท์ เรื่องลูกที่ไม่ได้ดังใจ ประมาณครึ่งชั่วโมง อันนี้เป็นการดูแลสภาพจิตใจด้วย สำคัญมาก แล้วทุกๆ คนจะรู้ว่า ถ้าใจพร้อม กายพร้อม ความร่วมมือจะมาในผู้สูงอายุ
อ.มัท ... ของฟันก็เหมือนกัน บางทีมันเป็นเหมือนกัน เหมือนเขามาหาเพื่อนคุย บางทีฟันเขาเป็นนิดเดียว และเราก็ต้องนั่งคุย และเราก็เม้าท์กันไป
อ.พิช ... ทางจิตใจ และสังคมด้วย อาจารย์จะเจอคนไข้ใหม่ที่มาด้วยซึมเศร้า เพราะไม่ได้เตรียมใจไว้ สำหรับการเปลี่ยนแปลงทางสังคม เช้านี้ 1 ตุลา เกษียณ ... เซ็ง ไม่ได้เตรียมใจไว้ ก็เลยอ้างว้าง
อ.มัท ... แม่บอกว่า มีวิธีแก้ ให้ภรรยาที่บ้าน บอกไว้ว่าจะกินไก่หรือหมู ให้ sign ชื่อกำกับไว้
อ.พิช ... การเปลี่ยนแปลงทางด้านร่างกาย อาจารย์อยากจะย้ำว่า ร่างกายของเรามีพลังสำรวจ บางคนเดินมาหน้าตาเฉิดฉายเลยนะคะ ถึงเวลาปุ๊บเป็นปอดบวมปั๊บ โทรมไปเลย ... พลังสำรองมีน้อยแล้วละค่ะ บางคนมีพลังสำรองเยอะ เกิดจากอะไร เพราะเรา Fit & Firm เพราะเรา control ชีวิตต่างๆ ได้ แล้วเราก็พบว่า เวลาที่เราเสื่อม ผู้สูงอายุจะค่อยมีอาการเสื่อม เมื่อมีการเสื่อมเยอะ พลังสำรองเหลือน้อย มันก็เลยพูขึ้นมาเป็นโรค แล้วก็จริงๆ แล้ว เรื่องของร่างกาย มีคำถามต่อไปที่ว่า ต้องออกกำลังฯ เราต้องพยายามเก็บไว้เท่าที่เขาจะทำได้ ... อาจารย์บอกว่า หมวดลูกกตัญญูเกินไป บอกว่า "คุณแม่ขา ไม่ต้องทำค่ะ เดี๋ยวลูกทำให้ เดี๋ยวหกล้มนะคะ" ... ประเภทนี้เลิกไปเลยค่ะ อาจารย์จะใจร้ายมาก มีคนบอกว่า อาจารย์ใจร้าย แม่ 66 ปี อาจารย์ยังให้แม่ขับรถไปซื้อของที่เซ็นทรัลอีก ... อาจารย์บอก ก็เขาทำได้น่ะ ไปห้ามเขา เขาก็หมดสังคมที่ห้างเซ็นทรัลไปเลยนะ อาจารย์บอกว่า อาจารย์เป็นลูกที่ดี อาจารย์กตัญญู ให้แม่ทำเท่าที่ทำได้ ถ้าแม่ทำไม่ได้ เดี๋ยวเราไปพร้อมกัน
รวมเรื่อง สุขภาพช่องปากที่สัมพันธ์กับโรคทางระบบ
