Early Dectection (12) มะเร็งในช่องปาก ตอนที่ 4 รอยโรคก่อนมะเร็ง

การตรวจ Precancerous lesions ... รอยโรคที่ควรตรวจละเอียดคือ รอยโรคก่อนมะเร็ง

1. รอยโรคสีขาว

เป็นรอยโรคที่สำคัญ และพบได้บ่อยคือ leukoplakia มักเป็นแผ่นฝ้าสีขาว บาง หรือ หนา ที่สำคัญคือ เช็ดไม่ออก ทางคลินิกอาจดูไม่ออกว่าจะเป็นโรคอะไรได้ ทางพยาธิ ต้องตัดชิ้นเนื้อไปตรวจ ว่าแค่เป็น hyperkeratosis หรือเป็น dysplakia หรืออาจเป็นมะเร็งระยะแรก

ถ้าเป็นตรงกระพุ้งแก้ม ก็ต้องส่งไปตัดอย่างแน่นอน ... บางที่บางๆ เราก็อาจจะไม่ได้สังเกต ถ้าคนไข้ไม่ได้ตรวจลิ้น และเราไม่ได้ตรวจละเอียด จากประสบการณ์ พบด้านข้างลิ้นไปทางด้านหลัง เป็นอันดับหนึ่ง เพราะฉะนั้น ต้องตรวจดูให้ดี บนกระพุ้งแก้มก็มี ถ้าเราไม่ได้มองเลย เราก็พลาดได้เหมือนกัน

เวลาตรวจเขาก็จะใช้ผ้าก๊อสดึงออกมา ไปด้านซ้าย ด้านขวา

Leukoplakia นี้ การรักษาของหมอแต่ละคนก็จะแตกต่างกัน ประสบการณ์ของตัวเอง leukoplakia ถ้าตามไป จะมีเปอร์เซนต์สูงในการเป็นมะเร็ง Squamous cell carcinoma เพราะฉะนั้น ตัวเองจะไม่ค่อยตัด แต่แพทย์บางท่านตัดเลย บางท่านก็ observe อันนี้ก็แล้วแต่ดุลพินิจ ของแต่ละคน ... ถ้าคนไข้ลำบาก จะต้องตัด หรืออายุมาก มีโรคประจำตัว เราก็อาจ observe ไปก่อนก็ได้ แต่ต้อง observe อย่างใกล้ชิด ... แต่ถ้าสามารถตัดได้ เพื่อความสบายใจ และเพื่อถ้าเกิดเป็นแค่ Dysplakia ก็ตัดเลย

2. รอยโรคสีแดง น่ากลัวกว่า Leukoplakia แต่เจอได้น้อยกว่า แต่เปอร์เซนต์กลายเป็นมะเร็งสูงกว่า มีลักษณะเป็นแผ่นแบนราบ หรือวงสีแดง เนื่องจากมีเส้นเลือดมาอยู่ที่บริเวณรอยโรคมากกว่าปกติ เนื้อเยื่อบริเวณนี้มีโอกาสเปลี่ยนแปลงเป็น ดิสเพลเชีย หรือมะเร็งระยะแรกได้สูง บางครั้งในแผ่นฝ้าแดงนั้นพบปุ่มนูน พร้อมกับมีจุดขาวๆ ของเคราติน (foci of keratosis) เกิดขึ้นด้วย

ส่วนนี้เป็นบริเวณด้านหลัง เป็นบริเวณเพดานอ่อน

กรณีนี้เกิดจากการใส่ฟันปลอม ถ้าเป็นอย่างนี้ ก็แนะนำให้ตัดออกดีกว่า แต่บางทีฟันปลอมพูดยาก เพราะว่า บางทีก็เกิดจากแผลที่ irritate จากฟันปลอมก็ได้ ก็ต้องลอง observe ดู

ถ้าเราคุยกับแพทย์ หู คอ จมูก บางท่าน ที่เขาเจอคนไข้ Oral cancer เยอะๆ เขาก็บอกว่า ฟันปลอมนี้เป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่ทำให้เกิด แต่ถ้า review article ก็จะถือว่าเป็นปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญด้วย เพราะฉะนั้น ในคนไข้ปกติ ถ้าเป็นแผลก็ให้คิดว่า เป็น traumatic ulcer แต่ว่า ถ้าลองแก้แล้วไม่หาย แผลยังมีสีแดง มีขาว ก็ลองตัดดู

3. รอยโรคสีแดงๆ ขาวๆ มีเปอร์เซ็นต์สูงเสี่ยงมะเร็ง แต่ก็มีโรคอื่นๆ ที่มีสีแดง ขาว อาจต้องใช้ประสบการณ์ในการจำแนก แรกๆ อาจไม่ทราบ แต่ถ้าได้ดูบ่อยๆ ก็จะเริ่มมีประสบการณ์ว่า อันไหนมีความเสี่ยงเป็น cancer อันไหนเป็นรอยโรคปกติ

4. รอยโรคก่อนมะเร็ง ที่มีสาเหตุจากเชื้อรา ลักษณะเป็นสีขาวๆ มีสีแดงนิดหน่อย Candida สามารถ smear ดูได้เลย ถ้าเป็นมากขนาดนี้ อาจเกิดจาก Candidal leukoplakia (Candidiasis มีหลายแบบ แต่แบบนี้ เสี่ยงต่อมะเร็งช่องปากสูง) ต้องตัดออกมาดูว่ามี dysplakia ร่วมหรือเปล่า

ลักษณะที่ typical คือ เป็นฝ้าขาว และที่แตกต่างจาก leukoplakia คือ เช็ดออกได้ และมีแผลแดงอยู่ข้างใต้ มีหลาย type

Pseudomembranous candiasis คือ type ที่ 2 เห็นเป็นจุดขาวๆ เช็ดออกได้ และมีแดงๆ ข้างใต้ พบได้บ่อย โดยเฉพาะในคนสูงอายุ เพราะว่าภูมิต้านทานของผู้สูงอายุก็จะต่ำลง ติดเชื้อได้ง่าย

ที่น่ากังวล หรือเสี่ยงเป็น cancer ได้ คือ Candidal leukoplakia เห็นเป็นขาวๆ

Atrophic candiadiasis เกิดใต้ฐานฟันปลอม ถ้าไม่ได้ถอดออกเลย พบได้บ่อย โดยเฉพาะใต้ฟันปลอมบน รักษาได้ด้วยการใช้ยาต้านเชื้อราที่ใช้ในช่องปาก ให้คนไข้แช่ฟันปลอมอยู่ 1 คืน หรือว่าจะพบที่ลิ้นก็ได้ 

5. รอยโรคอื่นๆที่เสี่ยงต่อมะเร็ง

รอยโรคที่เกิดเป็นมะเร็งได้เหมือนกัน คือ Discoid lupus erythematosus เป็น autoimmune disease เป็นสีแดงๆ ขาวๆ เหมือนกัน เนื่องจากมันมีโอกาสเกิดเป็นมะเร็งขึ้นมาได้ ถ้า diag ได้ว่าเป็น Discoid lupus erythematosus ก็อาจจะช่วยในเรื่องการดูต่อว่า จะมีการเปลี่ยนแปลงเป็นมะเร็งหรือเปล่า

รอยโรค lupus erythematosus ลักษณะเหมือน cancer เป็นรอยแดงหรือฝ่อลีบ ล้อมรอบด้วยเส้นขาวบางอาจพบมีเส้นเลือดฝอยเล็กๆ รวมอยู่ด้วย บางรายมีลักษณะเหมือนรอยโรคไลเคนพลานัส และคล้าย cancer

รอยโรคที่มีความเสี่ยงในการเป็นมะเร็งได้ คือ Lichen planus มีคนไข้ที่เป็นเยอะเหมือนกัน ก็มีความเสี่ยงในการเป็น cancer มีการ form ได้ 0.5-3% เพราะฉะนั้น ถ้ามีคนไข้เป็น Lichen planus แล้วก็ตามไปนานๆ เช่น ตามไปอีก 5 ปี รอยโรคก็ไม่ได้ดีขึ้นเท่าไร ก็อาจจะต้องผ่าดูอีกที ว่า มีการลุกลามไหม ถ้าในช่องปาก ก็คงต้องตัดดู Lichen planus มีลักษณะค่อนข้าง typical เป็นลายเส้นสีขาว เป็นลายลูกไม้ มีหลาย type บางครั้งมีการฝ่อลีบ หรือรอยถลอกของเยื่อบุผิว ผู้ป่วยมักมีอาการเจ็บแสบ เมื่อรับประทานอาหารรสจัด และรสเผ็ด

บริเวณที่เป็นจะเป็นด้านหลังของกระพุ้งแก้ม และ buccal ด้านล่าง ถ้าเจอรอยโรคนี้ และเป็น 2 ข้าง ก็แน่ใจได้ว่า ไม่ใช่ cancer แต่ถ้าไม่แน่ใจก็ส่งไปตัด และตรวจดู ถ้าไม่แน่ใจว่าเป็น Lichen planus จริง

ถ้ามีแต่ลายเส้นสีขาว บางทีคนไข้ไม่มีอาการ ปกติจะไม่รักษาถ้าคนไข้ไม่มีอาการ ปล่อยทิ้งไว้ได้

Type นี้ เปลี่ยนเป็น cancer ได้ ถ้าเป็นนานๆ คงต้องตัดชิ้นเนื้อไปดูบ้าง ถ้าพบบริเวณกระพุ้งแก้ม ใต้ลิ้นก็มี ลักษณะลายเส้นค่อนข้างชัด ถ้าเป็นปื้นมากกว่านี้ อาจสงสัยว่าเป็น Leuplakia ก็ได้

รวมเรื่อง Early Detection