น้องหนิง จากจังหวัดชัยภูมิ ... ผู้คร่ำหวอดกับการจัดกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพช่องปาก ในชมรมผู้สูงอายุ มากับทีมงานจังหวัด จากท้องที่ต่างๆ ของจังหวัดที่ทำงานในเรื่องนี้มาด้วยกัน นำทีมมาเล่าสู่กันฟังค่ะ ในเรื่อง "3 ปี แห่งความสำเร็จ สู่การพัฒนา 1 อำเภอ 1 ชมรมผู้สูงอายุด้านสุขภาพช่องปาก"

"ชัยภูมิ ภูมิใจ ภูมิหลายล้ำ ... ภูมิแผ่นน้ำ ภูมิพนา ภูมิผ้าไหม ... ภูมิแผ่นดิน ภูมิชน คนภูมิไทย ... ภูมิใจเถิด ภูมิใจ คนชัยภูมิ"

น้องหนิงเล่าให้ฟังว่า

ชัยภูมิไม่ใช่จังหวัดที่ประสบความสำเร็จที่สุด เราประสบความสำเร็จระดับหนึ่ง ที่ได้ทำงานส่งเสริมสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุ มาอย่างยาวนาน ตั้งแต่เริ่มต้นก็จะมีอะไรมาเล่าให้ฟังเยอะหน่อย ... เพื่อที่จะมาเล่า เรื่องราว ประสบการณ์การทำงาน เป็นการแลกเปลี่ยน ให้ทุกท่านได้รู้ว่า ชัยภูมิทำอะไรลงไปบ้าง จะได้เกิดปิ๊งไอเดีย และไปทำกันบ้าง

ทีมงานจังหวัดชัยภูมิที่จะมาเล่าบนเวทีนี้ ได้แก่

  • คุณตากุหลาบ ผ่องสามส่วน จากชมรมผู้สูงอายุไทเก๊กภูเขียว เป็นข้าราชบำนาญ เป็น ผอ. เป็นสมาชิกชมรม เป็นแกนนำชมรม และเป็นอะไรอีกหลายๆ อย่าง
  • ท่านที่สอง เป็นคนแรกๆ ของจังหวัดที่เข้าไปทำงานผู้สูงอายุ และทำงานส่งเสริมสุขภาพช่องปากในชมรม เป็นคนที่อยู่ในพื้นที่ คุณนิคม โถชัย เป็นนักวิชาการสาธารณสุขชำนาญการ หัวหน้า สอ.หลุบโพธิ์
  • อีกท่านหนึ่ง เป็นตัวแทนจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น คุณณัฐกานต์ นันทกุล เป็นนักพัฒนาชุมชน จาก อบต. ตลาดแร้ง อำเภอบ้านเขว้า
  • ท่านสุดท้าย เป็นสาวสวยผู้อยู่เบื้องหลัง ตัวแทนของทันตบุคลากร คนทำงานเกี่ยวกับการส่งเสริมสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุ ทพญ.นริศรา ดีบ้านโสก รพ.คอนสวรรค์ ท่านดูแล 2 ชมรมหลัก
  • และน้องหนิง นางสาววิราภรณ์ อริยะวงศ์ สสจ.ชัยภูมิ ผู้รับผิดชอบงานผู้สูงอายุระดับจังหวัด

น้องหนิงนำเข้าให้รู้จักจังหวัดชัยภูมิกันก่อนค่ะ

ชัยภูมิ ... อยู่อีสานตอนล่าง ติดกับภาคกลาง เกือบหนือ มี 16 อำเภอ รพท. 1 แห่ง รพช. 15 แห่ง มี สอ. หรือ รพ.สต. หรือ ศูนย์สุขภาพชุมชน 167 แห่ง ทันตบุคลากรทั้งจังหวัดที่ทำงานส่งเสริมสุขภาพ งานทันตฯ มี 140 คน ประชากรทั้งหมดมี ล้านกว่าๆ ส่วนประชากรผู้สูงอายุตั้งแต่ 60 ปีขึ้นไป มีประมาณ 59,000 คน

สถานที่ท่องเที่ยว อนุสาวรีย์เจ้าพ่อพญาแล เป็นที่เคารพบูชาของจังหวัด เป็นวงเวียนตั้งอยู่กลางเมือง ทุ่งดอกกระเจียว ออกประมาณหน้าฝน มิย.-สค. น้ำตกตาดโตน สวยงามมีชื่อเสียงมาตั้งแต่โบราณ เขื่อนจุฬาภรณ์ที่คอนสาร สุดท้ายเป็นมอหินขาว Amazing Thailand ที่ใหม่

เรื่องงานส่งเสริมสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุจังหวัดชัยภูมิ

ระดับจังหวัด เวลาเราทำงาน จะมีแนวคิดการทำงานผู้สูงอายุ โดยมีวัตถุประสงค์ ให้ผู้สูงอายุมีฟันเคี้ยวอาหารได้อย่างเหมาะสม ซึ่งจะทำกิจกรรมหลัก 3 อย่าง ควบคู่กันไป ตั้งแต่

  • การใส่ฟันเทียมตามโครงการฟันเทียมพระราชทาน ... ใส่ฟันให้กับกลุ่มผู้สูงอายุที่สูญเสียฟันไปแล้ว
  • กิจกรรมต่อไปเป็นการป้องกันโรคในช่องปาก ตามชุดสิทธิประโยชน์ ... จะมีการให้บริการตรวจสุขภาพช่องปาก ขูดหินปูน ทาฟลูออไรด์วานิช ในผู้สูงอายุกลุ่มเสี่ยง
  • และอีกกลุ่มหนึ่ง เป็นอีกหนึ่งกิจกรรมหลักที่มาในวันนี้ ก็คือ การพัฒนาศักยภาพชมรมผู้สุงอายุในการดูแลตนเอง

กิจกรรมหลักๆ ที่ทำ ... จะเล่าว่า เราทำกันมาอย่างไร เริ่มมาตั้งแต่เมื่อไร

สำหรับฟันเทียม จังหวัดชัยภูมิเริ่มทำมาตั้งแต่ ปี 2548 ถึงปัจจุบัน ตอนนี้เราใส่ฟันเทียมให้ผู้สูงอายุไป 3,693 รายแล้ว และกิจกรรมนี้จะจัดบริการครบทุกหน่วยบริการ ในจังหวัด ทุกอำเภอ

กิจกรรมสร้างเสริมสุขภาพช่องปากในชมรมผู้สูงอายุ เริ่มต้นเมื่อปี 2549 ถึงปัจจุบัน เป็นกิจกรรมที่สนับสนุน และพัฒนาศักยภาพชมรมฯ ในการจัดกิจกรรมดูแลสุขภาพช่องปาก ผส. ด้วยตนเอง เริ่มแรกเริ่มมีแค่ 2 ชมรมนำร่อง คือ ที่หลุบโพธิ์ และคอนสวรรค์ ตอนนี้เราขยายเครือข่ายออกไปในทุกอำเภอ

กิจกรรมป้องกันโรคในช่องปากผู้สูงอายุ ตามชุดสิทธิประโยชน์ทางทันตกรรม มีการจัดให้บริการทันตกรรมป้องกัน คือ ตรวจสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุ ขูดหินปูน และให้บริการทาฟลูออไรด์วานิชในผู้สูงอายุกลุ่มเสี่ยงที่จะมีรากฟันผุ เริ่มตั้งแต่ปี 2551 ที่ 2 อำเภอนำร่องที่ภูเขียว และคอนสวรรค์ ณ ปัจจุบันขยายเครือข่ายให้บริการไปได้อีก 8 อำเภอ

กิจกรรมหลักทั้ง 3 อย่าง เรามีกลยุทธ์ในการทำ คือ ให้แต่ละพื้นที่จัดกิจกรรมตามความสมัครใจ ดูที่ความพร้อมของบุคลากร และพื้นที่

สำหรับจุดเริ่มต้น ทำไมชัยภูมิถึงเข้ามาทำงานผู้สูงอายุ

เริ่มต้นเหมือนวันนี้ คือ แรกๆ ตัวแทนชมรมมาประชุมกับที่กองฯ และศูนย์ฯ ได้จัด กลับไปหาชมรมที่เข้มแข็ง ชมรมนำร่อง พอได้ชมรมนำร่อง ก็ตามด้วยการสนับสนุน และกระตุ้นให้เกิดกิจกรรมต่างๆ ในชมรม เมื่อเกิดกิจกรรม เราก็จัดเวที ลปรร. ให้ชมรมได้มา ลปรร. กัน ซึ่งของเรากิจกรรม ลปรร. ค่อนข้างจะบ่อย และสุดท้ายคือ มีการติดตามการดำเนินงานในชมรมฯ เป็นระยะๆ ทั้งการออกติดตามเอง อำเภอออกติดตาม หรือทางกองฯ ทางศูนย์ ออกติดตาม

กิจกรรมแห่งความภาคภูมิใจ คือ

  • การได้ไปร่วมจัดนิทรรศการเกี่ยวกับฟันเทียมพระราชทาน ตั้งแต่ปีแรกๆ ที่ทำ คือ ที่ขอนแก่น
  • การจัดพิธีมอบฟันเทียมพระราชทานขึ้นครั้งแรก เมื่อปี 2549 เพื่อให้ ผส. ผู้บริหาร เห็นความสำคัญ
  • ที่สดๆ ร้อนๆ เมื่อวันที่ 5 มิย.52 ชัยภูมิจัดมหกรรมร่วมคืนรอยยิ้มที่สดใส แก่ผู้สูงวัย ซึ่งงานนี้มีกิจกรรมทั้ง ลปรร. ประกวดผู้สูงอายุ และมีพิธีมอบฟันเทียม

เนื่องจากกิจกรรมในชมรมฯ เราทำต่อเนื่องมาเป็นเวลา 3 ปี เราก็มีการจัดเวทีให้ชมรมต่างๆ ในจังหวัดได้มีโอกาสได้มาแสดงนิทรรศการ แสดงผลงานบนเวที เหมือนที่นี่ เป็นการกระตุ้นและสนับสนุนให้เขาจัดกิจกรรม

อีกกิจกรรมที่ภูมิใจ ก็คือ

  • ชัยภูมิจัดกิจกรรมประกวดผู้สูงวัยฟันดี ระดับจังหวัดและระดับอำเภอ ต่อเนื่องทุกปี ปี 2550 ได้ติดหนึ่งในสิบผู้สูงวัยฟันดี ซึ่งหลังจากปี 50 ไป เราก็ส่งทุกปี
  • ชัยภูมิได้จัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ภายในจังหวัด หรือถ้ามีเวที ลปรร. ภายนอกจังหวัด เช่น ที่ศูนย์ฯ หรือกองฯ จัด ก็จะสนับสนุนให้ผู้สูงอายุ และคนทำงาน ได้เข้ามา ลปรร. กัน
  • เรื่องการติดตาม เรารู้สึกภูมิใจมาก เพราะว่าเวลาไปติดตามแต่ละครั้ง เขาจะเตรียมต้อนรับ มีความรู้สึกเหมือนเราเป็นรัฐมนตรี เพราะว่า เขาจะเตรียมทั้งกิจกรรม รำ แปรงฟัน ให้ดู
  • กิจกรรมที่สำคัญ คือ เรามีการประชุมทีมงาน มีการทำเครือข่ายผู้สูงอายุในระดับจังหวัดเป็นระยะๆ ซึ่งส่งผลให้เกิดการขยายเครือข่าย จากอำเภอหนึ่ง มาอีกอำเภอหนึ่ง ด้วยความสมัครใจของคนในพื้นที่ที่จะทำงานเอง

ต่อไปจะพาไปเยี่ยมชมในพื้นที่ที่มีการจัดกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพช่องปากในชมรมผู้สูงอายุบางพื้นที่ เช่น

  • ที่หลุบโพธิ์ ที่เด่นๆ จะมีภูมิปัญญาพื้นบ้าน ไม้คณฑา ในการดูแลสุขภาพช่องปาก และรู้สึกว่าจะจัดกิจกรรมเรื่องทันตสุขภาพหลายกิจกรรม
  • ที่บ้านโสก ที่เด่นคือ มีผู้สูงอายุที่เป็นแกนนำ และทุกวันพระจะไปสอนผู้สูงอายุแปรงฟัน และเวลามีจัดประชุมที่ปกติ ผู้สูงอายุจะต้องมีการประชุมประจำเดือน เขาจะมีการจัดกิจกรรมแปรงฟัน ตรวจฟัน เช่นกัน ซึ่งกิจกรรมต่างๆ ล้วนแต่ผู้สูงอายุคิดกันเอง
  • มีชมรมโรงพยาบาลคอนสวรรค์ ที่เด่นคือ เขาคิดทำน้ำยาอมบ้วนปากให้สมาชิกในชมรมฯ ใช้ มีการทำโมเดลฟัน ที่โรงพยาบาลคิดทำเอง ให้ผู้สูงอายุออกไปสอน
  • ชมรมไทเก้ก ภูเขียว เป็นชมรมที่เข้มแข็งมาก่อนที่ โครงการส่งเสริมทันตสุขภาพจะเข้าไปสู่ในชมรม มีสมาชิกกว่า 300 คน มีการจัดกิจกรรมเกี่ยวกับการออกกำลังกาย ไทเก๊ก รำกระบี่กระบอง แต่เขามีวิธีการที่เอางานทันตสุขภาพลงไปสู่ชมรมได้
  • สำหรับจัตุรัส เริ่มจาก ตัวทันตบุคลากรมาแลกเปลี่ยนก่อน และเขาไปเพิ่มกิจกรรมในชมรม ซึ่งทุกวันนี้ เวลามีประชุมกันเมื่อไร เขาจะต้องชวนกันแปรงฟัน และมีการตรวจฟันให้กัน มีจิตอาสา ผู้สูงอายุดูแลกันเอง
  • อีกชมรมหนึ่ง ที่บ้านแท่น เริ่มที่ทันตบุคลากร เข้าไป ลปรร. และทำให้เกิดการพัฒนากิจกรรมในชมรมขึ้นเอง

นี่เป็นสิ่งที่เกิดจากการ ลปรร. ส่งผลต่อการกลับไปทำงานมาก เพราะว่าชัยภูมิมีทั้ง เวลาที่กองฯ หรือศูนย์ฯ ที่จัด คนที่เข้ามาประชุม หรือ ลปรร. จะเป็นในส่วนของชมรม บุคลากร ทันตบุคลากร เจ้าหน้าที่ส่งเสริม ซึ่งเวลากลับไปนั้น บางครั้ง มาครั้งนี้ ทันตบุคลากรจุดประกาย มาครั้งนี้ ชมรมผู้สูงอายุจุดประกาย ซึ่งเราจะให้ไปทราบในพื้นที่ว่า เขามีการทำงานกันอย่างไร และมีอะไรจุดประกายให้เขาทำงานส่งเสริมสุขภาพในชมรมฯ

รวมเรื่อง การส่งเสริมสุขภาพช่องปาก สว. ภาคอีสาน