ตามหาหมูดุด  ที่อ่าวคุ้งกระเบน

วันนี้ผมทำหน้าที่ Tour leader อีกเช่นเคย และทีมที่ตามกันไปส่วนหนึ่งก็เป็นทีม นศ.ที่ไปศึกษาดูงานที่สัตหีบเมื่อวาน  เรียนรู้นอกห้องเรียนที่พิพิธภัณฑ์เกาะและทะเลไทย ทริปละไมไปเกาะแสมสาร กับ นศ.พระปกเกล้า ดังนั้นจึงรู้ใจกันบ้างพอสมควร

เราจะเดินทางที่ ศูนย์ศึกษาการพัฒนาอ่าวคุ้งกระเบน ที่จันทบุรีครับ ถึงผมไม่มีข้อมูลพื้นที่มาก่อน แต่ก็ไม่หนักใจครับ เรามีรถนำหนึ่งคันเป็นรถของมูลนิธิเพื่อสิ่งแวดล้อมไทย และประธานมูลนิธิ ดร.เจษฏ์ โทณวณิก รับอาสาเป็นGuide ด้วยตัวเอง ผมก็ทำตัวเสมือนหนึ่งนักท่องเที่ยวคอยเก็บความรู้

ครั้งนี้เราจะมาตามรอย “หมูดุด” กันครับ

ผู้อ่านคงแปลกใจว่า เจ้าหมูดุด คืออะไร แล้วทำไมผมต้องมาตามถึงที่อ่าวคุ้งกระเบน

หมูดุด เป็นชื่อเรียกของ “พะยูน” นั่นเองครับ

พะยูนเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดกลาง มีชื่อเรียกต่างกันมากมาย เช่น หมูดุด(ภาคตะวันออก) ดุหยง(ภาคใต้) เพราะมีรูปร่างคล้ายหมูเราจึงเรียกว่า หมูน้ำ หมูดุด ลำตัวอ้วนกลม ผิวเรียบ ผิวหนังมีสีเทาอมชมพู หรือสีน้ำตาล ผิวหนังทางด้านท้องมีสีอ่อนกว่า มีขนบางๆประปรายตามลำตัว มีขนเส้นใหญ่หนาแน่นบริเวณปาก หายใจโดยปอด ต้องโผ่ลขึ้นมาหายใจบนผิวน้ำทุก ๒ – ๓ นาที  อาหารของหมูดุด คือ “หญ้าทะเล” (Seagrasses) หมูดุดเป็นสัตว์ชอบความสงบ และในเมืองไทยมีแถวๆจันทบุรี ตราด ระยอง ชุมพร และสุราษฏธานี ในฝั่งอ่าวไทย ส่วนในฝั่งอันดามันจะพบได้ที่ระนอง ถึงสตูล

ที่น่าเศร้าก็คือ ปัจจุบันเราแทบไม่พบหมูดุดอีกเลย

และภารกิจที่ยิ่งใหญ่ของ มูลนิธิเพื่อสิ่งแวดล้อมไทย (Thai Environmental Corporation Foundation) ที่มีโลโก้มีรูปหมูดุดอยู่ด้วย มีโครงการอนุรักษ์พะยูน ก็ตั้งความหวังว่า สภาพนิเวศป่าชายเลนที่อุดมสมบูรณ์ หญ้าทะเลที่ขึ้นมากมายที่อ่าวคุ้งกระเบนนั้น

สักวันหนึ่ง หมูดุดจะคืนถิ่น

พวกเราเดินทางมาถึงศูนย์พัฒนาอ่าวคุ้งกระเบนฯ สายจากเวลาที่กำหนดไว้เกือบชั่วโมง แต่ไม่ได้เป็นอุปสรรคครับ เราสามารถยืดหยุ่นกำหนดการได้ ก่อนที่เราจะเดินเลียบ สะพานทางเดินไม้ที่สร้างลัดเลาะไปตามป่าโกงกาง ลำพูทะเลที่เขียวสด ดร.เจษฎ์ ได้ให้ความรู้เรื่อง นิเวศป่าชายเลน รวมถึงการฟื้นพื้นที่ป่าชายเลนเพื่อการอนุรักษ์

ทราบหรือไม่ครับ ป่าชายเลนในประเทศไทยมีหลักการจำแนกชนิดของป่าชายเลนในประเทศไทย ซึ่งใช้ลักษณะพื้นที่และการท่วมถึงของน้ำทะเลมี 4 ชนิด คือ***

 

หลักการในการจำแนกชนิดของป่าชายเลนในประเทศไทย ซึ่งใช้ลักษณะพื้นที่และการท่วมถึงของน้ำทะเลมี 4 ชนิด คือ

•  Basin forest เป็นชนิดป่าชายเลนที่ขึ้นติดกับผืนแผ่นดินใหญ่ (main land) ตามลำแม่น้ำเล็กๆ จะได้รับอิทธิพลจากน้ำทะเลน้อยมาก กล่าวคือ น้ำทะเลจะท่วมถึงเฉพาะเวลาที่มีน้ำทะเลขึ้นสูงสุด (extreme high tide) เท่านั้น และมีอิทธิพลจากน้ำจืดมาก ลักษณะพันธุ์ไม้จะเป็นต้นเตี้ยและพวกเถาวัลย์

• Riverine forest เป็นชนิดป่าชายเลนที่ขึ้นอยู่บริเวณชายฝั่งแม่น้ำใหญ่ๆที่ติดต่อกับอ่าว ทะเล และทะเลสาบ ป่าประเภทนี้ได้รับอิทธิพลจากน้ำทะเลอยู่อย่างสม่ำเสมอ คือจะมีกระแสน้ำท่วมอยู่เป็นประจำวัน โดยพันธุ์ไม้จะเจริญเติบโตค่อนข้างสมบูรณ์ดี

• Fringe forest เป็นชนิดป่าชายเลนที่ขึ้นตามชายฝั่งทะเลติดกับผืนแผ่นดินใหญ่ หรือบริเวณชายฝั่งที่เป็นเกาะใหญ่ๆ ได้รับอิทธิพลจากน้ำทะเลอยู่สม่ำเสมอ คือน้ำทะเลจะท่วมถึงอยู่เป็นประจำวัน พันธุ์ไม้ของป่าจะเจริญเติบโตได้ดี และเป็นป่าที่ค่อนข้างอุดมสมบูรณ์

• Overwash forest เป็นชนิดป่าชายเลนที่ขึ้นอยู่บนเกาะเล็กๆ จะถูกน้ำทะเลท่วมทั้งหมดเมื่อระดับน้ำทะเลขึ้นสูงสุด การเจริญเติบโตของป่าชนิดนี้ต่ำ เนื่องจากได้รับอิทธิพลจากลมและน้ำทะเลมาก อีกประการหนึ่งคือ พวกปุ๋ยและธาตุอาหารในป่าชนิดนี้จะถูกชะไปโดยกระแสน้ำออกจากป่าเป็นส่วนใหญ่ ซึ่งเป็นสาเหตุที่ทำให้การเจริญเติบโตของป่าชนิดนี้ไม่ดีและป่าจะมีลักษณะเตี้ย

*** ขอบคุณข้อมูลดีๆเพิ่มเติมบันทึกจากเวป http://www.geocities.com/bangtabon/mangrove_eco.HTM

ทางเดินลัดเลาะตามป่าโกงกางที่ ศูนย์ศึกษาการพัฒนาอ่าวคุ้งกระเบน

ทางเดินไม้ทำไว้ดีมาก ...เราลัดเลาะไปตามป่าโกงกาง มีจุดให้ความรู้ผ่านบอร์ดเป็นจุดๆให้พักเหนื่อยตามแนวทางเดิน เดินไปคุยกันไปสนุกสนานดี ตลอดเวลาไกด์กิติมศักดิ์เราก็อรรถาธิบายเรื่องราวเรียนรู้ไปเรื่อยๆ ถือว่าเป็นการเที่ยวและศึกษาดูงานที่ได้สาระความรู้กันอย่างเต็มที่

ร่มรื่นดีจังเลยครับ...ผมชอบสีเขียวสดของใบโกงกาง ดูสดชื่นสบายตาดี แม้อากาศจะร้อนเปรี้ยงไปหน่อย สีเขียวของพรรณไม้ก็ลดความร้อนลงได้  น้องๆในทีมมูลนิธิฯได้ตั้งโจทย์ว่า “มาป่าชายเลนต้องเจอปลาตีน” เธอบอกว่า "ปลาตีน" (Mudskipper) เป็นดัชนีชี้วัดความอุดมสมบูรณ์ของป่าชายเลน  ผมจึงตั้งหน้าตั้งตาหาปลาตีนอย่างใจจดจ่อ

จากศูนย์ศึกษาเพื่อการพัฒนาอ่าวคุ้งกระเบน เราพากันเดินทางต่อไปยังประธานกลุ่มอนุรักษ์ในหมู่บ้านไม่ไกลจากศูนย์ฯ เพื่อนั่งพูดคุย แลกเปลี่ยน เรื่องราวการอนุรักษ์ฯ รวมถึงการจัดการความขัดแย้งระหว่าง ผู้บุกรุก และผู้อนุรักษ์

ใบไม้สีเหลืองสด ที่อ่าวคุ้งกระเบน	อาชีพของชาวบ้านที่คือ อาชีพประมง

ต้นรักทะเล-ต้นไม้แปลกๆที่ผมไม่เคยเห็น

ถึงเวลาเที่ยงตรง...สัญญาณเตือนว่าถึงเวลามื้ออาหารแล้ว...

เราเดินทางต่อไปยังที่ ครัวชลิต (ชลิต เฟื่องอารมณ์) บ้านตุ่มรีสอร์ท เจ้าหลาวทอแสงบีช ติดชายหาด บรรยากาศรื่นรมย์ อาหารทะเลสดใหม่ กุ้งตัวใหญ่ๆ เนื้อแน่นหวาน ปูหลน ส้มตำทะเล หอยนางรมและกุ้งสดแช่น้ำปลา ห่อหมกทะเลก็กลมกล่อม ทุกสิ่งอย่างเอร็ดอร่อย เราจัดการอาหารบนโต๊ะกันอย่างมีความสุข(เอาอะไรมาแลกก็ไม่ยอม) 

มีเมนูหนึ่งที่แนะนำคือ “ไข่ชลิต” เป็นไข่ตุ๋นบนหม้อไฟ ในเนื้อไข่มี กุ้ง ปลาหมึก รสชาติหอม อร่อยลิ้นมาก  คุณชลิต เฟื่องอารมณ์ มาต้อนรับถึงโต๊อาหาร พร้อมกับบอกพวกเราว่า อาหารที่นี่ต้องบอกอร่อย เพราะทำรายการแนะนำอาหาร หากไม่อร่อยก็เสียชื่อหมด ในส่วนตัวผมถือว่าอร่อยมากครับ (ไม่มีอะไรที่ไม่อร่อย) มีโอกาสไปทางอ่าวคุ้งกระเบนลองแวะไปชมไปชิม ที่ครัวชลิต นะครับ ถามใครๆแถบนี้ก็ทราบกันทั้งนั้นครับ

 

อิ่มหนำกันแล้ว พี่หญิง ศิริบูรณ์ บอกว่าจะพวกเราไปไหว้พระเพื่อความเป็นศิริมงคลก่อนกลับ กรุงเทพฯ

ไปเที่ยวทริปนี้ ได้ทั้งความรู้ รวมถึงอาหารอร่อย และได้บุญด้วย

 

กลับ กทม. หลังจากชาร์ตแบตจนเต็มที่จันทบุรี รู้สึก“อิ่มเอิบ”  เพราะนอกจากจะมีความสุขแล้ว หน้าตายังอิ่มเอิบเพราะน้ำหนักขึ้น

ระยะทางสองร้อยกว่ากิโลเมตร...จากเมืองจันทน์ ถึง กรุงเทพฯ ไม่ไกลเลยสำหรับการเที่ยวในช่วงวัดหยุด หากมีเวลาไปเที่ยวที่อ่าวคุ้งกระเบนกันครับ

 

 --------------------------

ผู้ร่วม Trip

• ทริป ละไม ไป คุ้งกระเบน จันทบุรี

• พี่ศิริบูรณ์ ณัฐพันธ์ (ช่อง ๓)

• คุณหมอบุญเรือง (รองอธิบดีกรมการแพทย์)

• พี่โสภณ องค์การณ์ (เดอะเนชั่น)

• ครูหยุย วัลลภ ตังคณานุรักษ์

• พี่หน่อง (พรรคประชาราช)

• พี่อ๊อด (พรรครวมใจชาติไทยพัฒนา)

• พี่สีน้อย เกษมสันต์ ณ อยุธยา

• ครูสุทธินันท์ ปรัชญฤทธิ์ (ปราชญ์ชาวบ้าน )

• ศ.พ.ต.ท.จักรพงษ์ (พี่ต๋อย) อาจารย์ รร.นายร้อยตำรวจสามพราน

• พี่ต้อม สุทธิ (ผอ.พัฒนาสังคม จ.ตาก)
  
  และอีกสองสามท่าน

ขอบคุณไกด์ของเรา

ดร.เจษฏ์ โทณะวณิก และทีมงาน มูลนิธิเพื่อสิ่งแวดล้อมไทย

 

 ขอบคุณทุกท่านครับ

 ดูรูปเพิ่มเติมที่ -----> Click

ศูนย์ศึกษาการพัฒนาอ่าวคุ้งกระเบน จันทบุรี
95 Photos