ความทรงจำ ความฝัน ความคิดคำนึง ของ คาร์ล กุสตาฟ ยุง

ตามปกติแล้ว หนังสือทุกเล่มที่ผมอ่านแล้วนำมาบอกเล่าต่อนั้น  ผมจะเชียร์ให้กัลยาณมิตรได้หาโอกาสอ่านกัน

แต่เล่มนี้ต่างไปครับ

หนังสือเล่มนี้คืออัตชีวประวัติ ของ คาร์ล กุสตาฟ ยุง  (Carl G. Jung) นักจิตวิทยาชื่อก้องโลก

แปลจากหนังสือชื่อ Memories, Dreams, Reflections

ในชื่อภาษาไทยว่า ความทรงจำ ความฝัน ความคิดคำนึง

แปลโดยคุณ พจนา จันทรสันติ  สำนักพิมพ์คบไฟ  ความหนา 520 หน้า ราคาหน้าปก 400 บาท

อัตชีวประวัติเล่มนี้เป็นหนังสือที่ท่าน "จุง" นั้นเป็นผู้เล่าเอง

ผมต้องขออนุญาตเรียกชื่อท่านสั้นๆ ว่า ท่าน "จุง" นะครับ

แม้ในหนังสือเล่มนี้จะใช้คำว่า "ยุง"  (น่าจะเป็นสำเนียงการออกเสียงที่ถูกต้องของ Jung)

แต่ผมคิดว่ามันชวนให้คิดไปถึง ยุงลาย ยุงรำคาญ อะไรประมาณนั้น

เป็นความชอบส่วนตัวนะครับ  มิได้มีเจตนาจะลบหลู่ ท่านผู้แปลแต่อย่างใด

อย่างที่เรียนไว้ข้างต้นนั่นแหละครับ สำหรับหนังสือเล่มนี้ อยากบอกว่า
ต้องเป็นแฟนพันธ์แท้ของท่าน คาร์ล จุง เท่านั้นจึงควรหามาอ่าน
หรืออย่างน้อยก็ควรจะทราบอะไรเบื้องต้นของท่าน จุงมาบ้าง แล้วอยากรู้จักตัวตนท่านให้ลึกขึ้น

ขอเรียนตามตรงว่า หนังสือเล่มนี้เป็นหนังสือที่อ่านยากที่สุดเล่มหนึ่ง ที่ผมเคยอ่านมา  อ่านไปก็ชื่นชมในลีลาการแปลของท่านพจนา จันทรสันติ จริงๆ ครับ    ขณะที่อ่านไปนั้น ผมรู้สึกสัมผัสได้ถึงตัวตนของทั้งท่าน คาร์ล จุง และท่าน พจนา ไปพร้อมๆ กันเลยนะครับ   งานแปลชิ้นนี้ต้องบอกว่า  หากผู้แปลมิได้เป็นบัณฑิตผู้แสวงหาสัจธรรมแห่งชีวิต เฉกเช่นเดียวกับท่านคาร์ล จุง แล้วล่ะก็  อ่านแล้วคงจะไม่สามารถเข้าถึงตัวตน และจิตวิญญาณ ของท่านจุงได้

แต่โปรดไตร่ตรองอีกครั้งนะครับ ก่อนซื้อหามาอ่านกัน  จะได้ไม่ต้องมาเสียความรู้สึกกันในภายหลัง

เพราะแม้แต่ท่าน  ซิกมันด์ ฟรอยด์  บิดาแห่งวิชาจิตวิเคราะห์  ผู้เคยหมายมั่นปั้นมือให้ท่าน จุง  เป็นทายาททางวิชาการ  เมื่อคบกับท่านจุงจนเริ่มรู้เลาๆ ถึงตัวตนที่แท้ของเขา   ก็ยังต้องแยกทางกันเดิน  เพราะแนวคิดหลายๆ อย่างนั้น ตรงกันข้ามโดยสิ้นเชิง

(เฮ้อ...เขียนๆ ไป  รู้สึกว่าจะเชียร์ไม่ให้ซื้อซะแล้ว    แต่ก็ยังดีกว่าเชียร์ไปแล้ว หลวมตัวซื้อ แล้วมาว่ากันทีหลังใช่มั๊ยครับ )

ขอวกกลับมาถึง มูลเหตุที่ทำให้ผมสนใจในตัวของท่าน คาร์ล จุง ผู้นี้

ผมคิดว่ามันมีแนวคิดอยู่สองเรื่องที่ผมสนใจ แต่ยังไม่กระจ่าง  และทราบมาว่า  แนวคิดทั้งสองเรื่องนี้  ท่านคาร์ล จุง น่าจะเป็นคนที่รู้ซึ้งถึงเรื่องดังกล่าวเป็นอย่างดี  

เรื่องแรกคือเรื่อง จิตไร้สำนึก  (The Unconscious)

และเรื่อง Synchronicity   (ในภาษาไทยเห็นมีการแปลออกมาเป็นคำว่า "สังกาลภาพ"  หรือ "ความพ้องพาน")

ในเรื่องของ "จิตไร้สำนึก" นั้น  ผมสงสัยมานานแล้วว่า  มันเหมือนหรือมันต่างกับ "จิตใต้สำนึก" - Subconscious อย่างไร    ซึ่งหนังสือเล่มนี้ก็สามารถให้คำตอบได้เป็นอย่างดี  เพราะ ท่านจุง ถือได้ว่าเป็น "บิดาแห่งจิตไร้สำนึก"  โดยแท้   เนื้อหาส่วนใหญ่หรืออาจเรียกได้ว่าทั้งหมดของหนังสือเล่มนี้  ซึ่งนั่นก็หมายถึงชีวิตและผลงานเกือบทั้งชีวิตของท่าน  ก็จะมีนัยยะที่เกี่ยวพันกับจิตไร้สำนึกมาตลอด 

จริงๆ แล้วในหนังสือเล่มนี้ ก็ไม่ได้กล่าวออกมาตรงๆ ว่าอะไรคือ "จิตไร้สำนึก"  ซึ่งหลังจากอ่านจนจบเล่มไปแล้วผมก็ยังงงว่า แล้วมันคืออะไร  แต่หนังสือเล่มนี้ก็ยังเข้าใจความรู้สึกของผู้อ่านหน้าใหม่ๆ อย่างผม ที่สติปัญญาอาจจะยังไม่แตกฉานนัก  ด้วยการมีอภิธานศัพท์ อยู่ในภาคผนวกเอาไว้ให้ค้นความหมายของศัพท์เฉพาะต่างๆ   ซึ่งการอธิบายความหมาย ก็จะเป็นการยกเอาคำพูดของท่านจุง  จากหนังสือเล่มต่างๆ  ที่ท่านได้พูดอธิบายไว้ต่างกรรมต่างวาระ  มารวบรวมให้ผู้อ่านได้เชื่อมโยงเพื่อให้เห็นภาพเอาเอง  ซึ่งผมคงไม่ยกมาบอกเล่าในที่นี้หรอกนะครับ   ต้องกั๊กไว้ให้ผู้สนใจไปตามอ่านกันเองนะครับ

แต่สำหรับผมนั้น ผมชอบที่ท่านจุง  ได้เปรียบเปรย ชีวิตมนุษย์  ซึ่งมีแง่มุมที่พูดถึงลักษณะของจิตไร้สำนึกไว้อย่างค่อนข้างชัดเจนเป็นรูปธรรมดังข้อความในหน้า 23 ของหนังสือ

"สำหรับข้าพเจ้าแล้วถือว่าชีวิตเป็นเหมือนกับพืชตระกูลหัวที่มีชีวิตอยู่ด้วยรากเหง้าใต้ดิน  (น่าจะหมายถึง จิตไร้สำนึก  --- ผมคิดเองนะ)  ชีวิตอันแท้จริงของมันมิอาจแลเห็น  ทว่าซ่อนเร้นอยู่ในราก  ส่วนที่โผล่พ้นพื้นดินขึ้นมา (หมายถึงชีวิตปัจจุบัน หรือไม่ก็จิตสำนึก  -- ผมเดาเองนะ) คงจะอยู่เพียงแค่ชั่วฤดูร้อนเท่านั้น  ครั้นแล้วมันก็จะแห้งเหี่ยวไปสิ้นดุจดั่งรูปเงามายาอันไม่จีรัง  เมื่อเรามาหวนคำนึงถึงวัฏจักรแห่งความรุ่งเรืองและความล่มสลายของชีวิตและอารยธรรม เราย่อมไม่อาจหลีกหนีความรู้สึกอันว่างเปล่าอย่างยิ่งยวดไปได้  กระนั้นก็ตาม ข้าพเจ้าก็ไม่เคยสูญเสียความรู้สึกถึงบางสิ่งบางอย่างที่ดำรงอยู่ภายใต้ความแปรเปลี่ยนกลับกลายอันเป็นนิรันดร์ สิ่งที่เราแลเห็นเป็นเพียงดอกผลซึ่งจะผ่านพ้นไป ทว่ารากเหง้าของมันยังคงดำรงอยู่"

สำหรับเรื่องที่สองที่ผมสนใจ Synchronicity  นั้น  ผมพอทราบเลาๆ มาก่อนแล้ว  และในหนังสือเล่มนี้ ก็มีการกล่าวถึงเพียงแค่ ครั้งหรือสองครั้งเท่านั้น  ซึ่งก็แทบจะไม่ได้ให้ความกระจ่างเพิ่มขึ้นแต่อย่างใด   ทำให้ผมต้องไปตามอ่านในอภิธานศัพท์  อีกครั้งหนึ่ง   แต่ผมคิดว่า  คำนี้ มันฟังดูวิชาการดีครับ  ผมว่าจริงๆ แล้วมันคือเรื่องของ ลางสังหรณ์  หรือฝันบอกเหตุ  ที่คนไทยเราคุ้นเคยกันดี   ผมเชื่อว่ามันคือเรื่องเดียวกันร้อยเปอร์เซนต์ครับ  แต่เวลาพูดอารมณ์มันจะต่างกันมากนะครับ เช่น

หากมีคนๆ หนึ่ง ท่าทางดูดีมีการศึกษา พูดขึ้นมาว่า 

"ผมกำลังศึกษาเรื่อง Synchronicity" 

ก็จะฟังดูดีมีชาติตระกูลมากเลยครับ 

แต่กลับกัน หากตัวผมบอกว่า

"ผมเชื่อเรื่องลางสังหรณ์นะ" 

ก็จะทำให้ผมดูเป็นคนงมงายขึ้นมาทันที

ความหมายที่ผมเข้าใจในขณะนี้ ของคำว่า Synchronicity  มันก็คือ  ความเกี่ยวเนื่องของเหตุการณ์ต่างๆ   ที่ไม่ได้มีความสัมพันธ์กันในเชิง "เหตุผล"  แต่เป็นความสัมพันธ์ในเชิงของ "ความหมาย"  ด้วยเหตุนี้มันจึงถูกมองว่าเป็นเรื่องงมงาย  เพราะเหตุผลเชิงวิทยาศาสตร์ไม่สามารถให้คำอธิบายได้  

และอาจเป็นด้วยเหตุนี้กระมัง  ที่ทำให้ท่านฟรอยด์ ผู้ซึ่งมีมุมมองต่อชีวิตและจิตวิทยาเชิงเหตุผล  ผ่านทางศาสตร์จิตวิเคราะห์  จึงมองว่า  ผู้ที่จะมาเป็นทายาททางวิชาการของเขานั้นเพี้ยน และงมงายกับเรื่องเหลวไหลไร้สาระ   จนในที่สุดก็ต้องแยกทางกันเดิน และสูญเสียสัมพันธภาพที่ดีต่อกันไปอย่างถาวร

ท้ายที่สุดนี้อยากบอกว่าหากกัลยาณมิตรท่านใดอ่านมาถึงตรงนี้  อย่างตั้งใจ  ก็แสดงว่า  ท่านน่าจะเป็นแฟนพันธ์แท้ของท่าน จุง  แล้วล่ะ  น่าจะไปลองหามาอ่านกันแบบเต็มๆ

แล้วท่านจะได้ทราบว่า

ชายผู้นี้ใช้ชีวิตอย่างไรเพื่อขุดค้นหา "ความหมาย" แห่ง "การดำรงอยู่" ของชีวิต  ด้วยการพยายามเปิดเผยสิ่งที่ซ่อนเร้นอยู่ใน "จิตไร้สำนึก"   โดยผ่านทาง "ความฝัน"  และเขา "คิดคำนึง"  เพื่อตีความ  "ความหมาย" เหล่านั้นออกมาได้อย่างไร

ขอคารวะแด่ท่าน คาร์ล กุสตาฟ ยุง
ผู้เปิดตำนานแห่งจิตไร้สำนึก ให้เราได้พิศวง งงงวย 

ขอคารวะแด่ท่าน อนีลา จาฟเฟ่ ผู้บันทึก และบรรณาธิการ
ผู้ซึ่งถ่ายทอดเรื่องราวของท่านจุงได้อย่างมีอรรถรสเต็มเปี่ยม 

ขอคารวะแด่ท่าน พจนา จันทรสันติ ผู้แปล
บัณฑิตผู้แสวงหาสัจธรรมแห่งชีวิตด้วยดวงจิตที่เปิดกว้าง 

และขอแสดงความขอบคุณจากใจจริง
แด่กัลยาณมิตรทุกท่านที่แวะเวียนมาอ่านครับผม