จิตตปัญญาเวชศึกษา 122: อภิชาตศิษย์ (5) สัมผัสชีวิตแพทย์ ตอน 2

15356

true <h2 style="text-align: center;">อภิชาตศิษย์ (5) สัมผัสชีวิตแพทย์ ตอน 2</h2> <h3>รพ.ทับปุด "รพ.ปฐมภูมิ: ที่แรกเริ่มการเยียวยา"</h3> โรงพยาบาลทับปุดขนาดไม่ใหญ่ ไม่เล็ก ผอ.รพ.คุณหมอพิสิฐ เป็นศิษย์เก่า ม.อ. รุ่นเก๋าแล้ว (ประมาณเกือบ 20 ปี มาทันผมลงมาเป็นแพทย์ใช้ทุนและแกเป็นนักศึกษาแพทย์) จึงผ่านพังงามาหลายที่ รวมทั้งเหตุการณ์สึนามิ คุณหมอเองก็ปลูกสวนยาง มีสวนปาล์ม เรียกว่่าจะเข้าใจวิถีชีวิตชาวบ้าน และความเป็นอยู่ดี ราคายางตอนนี้เท่าไหร่ก็จะรู้ พม่ามาตัดยางคิดราคาเท่าไหร่ก็จะทราบ น้องๆที่ทับปุด เป็นนักเขียน diary ที่น่าประทับใจ แม้จะชายล้วน แต่ฝีมือการพรรณนา เขียนเล่าเรื่องไม่เบาเลยทีเดียว และที่เลือกมาก็มีหลายประเด็น หลายมุมที่น่าสนใจ ที่ รพ.ทับปุด ในชุมชนจะมี "เจ๊มน" ที่เป็นผู้มีอันจะกินและชอบทำบุญ จะรับเป็นเจ้าภาพจัดกิจกรรมให้หลายๆอย่างให้กับ รพ. ขอเพียงเปิดพื้นที่ให้แก เจ๊มนจะมาช่วย ออกทั้งแรง ออกทั้งเงิน มาด้วยใจ รร.เชิญ รพ.ไปช่วยให้ vaccine แก่เด็กๆ รพ.ก็จัดกันไป ปรากฏว่าเด็กทั้งหมดมีประมาณ 100 กว่าคน แต่ รพ.มียาเหลือแค่ 50 ก็เลยต้องทำเท่าที่มีไปก่อน ที่เหลือต้องรอ lot หน้า ค่อยมากันใหม่นะจ๊ะน้อง ไปตรวจเยี่ยมคนไข้ที่บ้าน ก็เห็นพฤติกรรมเสี่ยงหลายอย่าง ทำให้เห็นปัญหาที่ท้าทายที่จะทำ health promotion อาทิ คนไข้ความดันสูง พอไปเยี่ยมที่บ้าน ก็เห็นทั้งผงชูรส ม่าม่า "ของต้องห้าม" ต่างๆเต็มครัวไปหมด คนไข้บอก "ก็ยายชอบ!!!" คนไข้บอกว่า "มีความสุขมากเมื่อมีหมอมาเยี่ยมที่บ้าน" พอขอถ่ายรูป ปรากฏว่าคุณยายอายุ 70 กว่าจะ 80 ก็ขอเวลานิดนึง เปลี่ยนเสื้อกลัดกระดุมใหม่ ยิ้มแฉ่ง "เอาล่ะ" คุณยายพูด "สวยแล้วหมอ ถ่ายได้!!" (ความรักสวยรักงาม ไม่มีจำกัดอายุ) คุณลุงอีกคนหนึ่ง เป็น COPD (โรคปอดอุดตันเรื้อรัง) อยู่ที่บ้านที่ติดพื้นดิน เต็มไปด้วยฝุ่น ไม่รู้จะแนะนำให้หลบฝุ่่นได้อย่างไร พอไปเยี่ยมคุณลุงที่บ้าน แกก็ดีใจ ตอนจะลากลับ คุณลุงก็เรียกน้อง นศพ.ไปให้ศีลให้พร คุณลุงแกให้พรเป็นภาษาใต้ ชนิดเร็วจี๋เป็นรถไฟด่วนยาวเหยียด ไม่หายใจหายคอ จนคุณลุงเริ่มมีอาการหายใจสั้น หอบเล็กน้อย พี่พยาบาลที่ไปด้วยก็เลยบอกว่าพอก่อนแล้วกันลุง เดี๋ยวอาการจะกำเริบตอนนี้ไปเสียก่อน ความตื่นเต้นก็มีบ้าง มีครั้งหนึ่งคนพม่าทะเลาะกับคนไทย คนพม่าก็ถูกทำร้ายบาดเจ็บ ต้องมานอน รพ. ปรากฏว่าชาวบ้านทราบ ก็ยกคนมาล้อม รพ. จะเข้ามาซ้ำ ต้องเอาไปซ่อนไว้อีกมุมนึง ชาวบ้านหาไม่เจอ ก็ถอยไปตั้งหลัก ตอนเช้ามากันใหม่จะมาหาว่าอยู่ไหน ปรากฏว่าหมอแอบ refer (ส่งต่อ) ไปที่ รพ.อื่นตอนกลางดึกเรียบร้อยแล้ว ก็จบเรื่องไป มีคนไข้เป็นโรคปอดเรื้อรัง แพ้ฝุ่น แพ้เมล็ดพันธุ์พืช หมอก็แนะนำให้งดโน่น งดนี่ หลีกเลี่ยงเมล็ดพืช เช่น อาหารนก ไม่ควรจะเลี้ยงนกที่บ้าน พอน้องนักเรียนแพทย์ไปเยี่ยมที่บ้าน ก็เห็นคุณลุงกำลังรีบยกกรงนกที่แขวนเอาไปซ่อนหลังบ้าน นัยว่ากลัวหมอดุ เรื่องเลี้ยงนกนี่ึคนใต้เลี้ยงกันเยอะ บางตัวราคาเหยียบแสน แค่ไข่ของนกบางตัวก็ขายกันเป็นหลักร้อย หลักพัน เป็นอะไรที่ค่อนข้าง sensitive และเป็นวัฒนธรรมของแถวนี้ (ผมนึกถึงตอนที่ครั้งหวัดนกระบาด และรัฐบาลจะออกมาตรการฆ่านกฆ่าไก่ตัดตอน ผมยังคิดเลย ถ้าจะมาเดินสุ่มสี่สุ่มห้าฆ่านกแถวนี้ คนฆ่านกอาจจะถูกฆ่าก่อน) น้องเจอยายเมี้ยนคนไข้ประจำของ รพ. ยากจน มา รพ.ทีไร พี่หมอ ผอ.ต้องเอาเงินค่ารถให้กลับไปทุกครั้ง น้องได้ออกไปเยี่ยมคนไข้ที่บ้านคนนึง ปรากฏว่าเป็นคนพิการ เป็นอัมพาต อยู่กับภรรยาที่แก่พอๆกัน ได้เงินแต่เบี้ยคนชรา เบี้ยคนพิการไม่ได้ เพราะเดินทางไปลงทะเบียนไม่ไหว น้อง นศพ.ก็สะท้อนออกมาว่า เขาเคยเห็นคนที่ไม่ได้พิการอะไรเลย แต่กลับดิ้นรนไปลงทะเบียนพิการจะได้เงินฟรีๆ แต่คนพิการจริงๆกลับเสียโอกาส ขาดโอกาส ถ้าเราผลักดันการดูแลให้ทั่วถึง น่าจะมีคนได้ประโยชน์มากขึ้นอีกเยอะ น้องได้ไปสัมภาษณ์ชาวบ้านที่สถานีอนามัย เจอคุณป้าคนนึงบอกว่ามาทุกวันเลย มานานแล้ว ตอนแรกน้องก็ดีใจ เข้าใจว่าคุณป้าสนใจการออกกำลังกาย อยากมีสุขภาพแข็งแรง ถามไปถามมาว่าทำไมถึงมา คุณป้าบอกว่า "เพราะได้เจอเพื่อน มาพูดคุยกัน" <h3>รพ.บางไทร "หมอนภนท์ กระบี่เดียวดายแห่งบางไทร"</h3> รพ.บางไทรเป็นโรงพยาบาลขนาดเล็กสุดของการตรวจเยี่ยม คือขนาด 10 เตียง มีหมอคนเดียวคือหมอนภนท์ (เดิมมีสอง แต่อีกคนเพิ่งย้ายไปอยู่ทับปุด) ตอนเราไปหา ก็หาอยู่นานเหมือนกัน ดูแลชาวบ้านในพื้นที่ประมาณ 10,000 คน ย่านบางไทรเป็นพื้นที่มีพม่าเยอะ เข้ามาตัดยาง (รายได้ดีมากนะครับ มีมีดเล่มเดียวขัดหลังมา ตัดยางเนี่ย ได้ประมาณ 40-45% ของราคาขายเลยทีเดียว) เนื่องจากมี 10 เตียง และหมอ 1 ก็เหมือนอยู่เวรตลอดปี 24/7/12/365 คือทั้งวันทั้งอาทิตย์ทุกเดือนตลอดปี รพ.นี้ น้องก็จะได้เห็นงานปฐมภูมิของแท้ๆ ออกห้องฉุกเฉิน ได้เจอคนไข้รับอุบัติเหตุศีรษะมา ไม่หายใจแล้ว แต่หมอก็ช่วยเต็มที่ เพราะส่งไปไหนก็คงจะไม่ทัน สุดท้ายก็ช่วยไม่ได้ แต่ญาติๆขอบคุณคุณหมอมากที่ช่วยทำโน้นทำนี่ให้หลายอย่าง แล้วก็ยอมรับความจริงที่คนไข้ตายในที่สุด ได้ไปเยี่ยมบ้านคนไข้ มีเด็กคนหนึ่ง รูปตอน 3-4 ขวบน่ารัก ยิ้มแป้น แต่ตอนนี้อายุ 10 กว่าปี นอนติดเตียง เพราะเป็น cerebral palsy มีไข้สันนิบาตคตั้งแต่เด็กๆ แขนขาเกร็ง พ่อกับแม่ก็ช่วยกันดูแลอย่างดี ทำความสะอาดแต่งเนื้อแต่งตัวให้ ป้อนข้างป้อนน้ำให้ น้อง นศพ.เล่าว่า น้องคนไข้ก็ดูรู้่ตัวบ้างนิดหน่อย ตอนไปเยี่ยม และเข้าไปดูแล ปรากฏว่าคนไข้ก็ยังยิ้มให้พวกเราด้วย เลยถ่ายรูปเก็บมา เอาไว้เตือนตัวเองว่า ขนาดคนไข้อัมพาต นอนติดเตียงทุกข์ขนาดนี้ ก็ยังสามารถยิ้มได้ ไอ้ที่เราว่าทุกข์ๆนั้น แค่ขี้ไก่ เทียบกันไม่ได้เลย น้องได้เห็นการพยาบาลปฐมภูมิหลายๆอย่าง เหมือนใน scenario ตอนเรียน PBL (problem-based learning) เลย จำได้เลาๆ เลยเข้าใจแล้วว่าอาจารย์ให้เรียนไปทำไม ในอนาคตจะต้องสนใจเรียนมากกว่านี้เพราะลืมไม่เยอะแล้วเหมือนกัน ที่บางไทรมีชาวบ้านคนหนึ่ง เป็นคุณยายอายุ 103 ปี ยังสุขภาพดี อารมณ์ดีมาก ถามว่ากินอะไรถึงอายุยืน ปรากฏว่าคุณยายชอบกินน้ำพริก สุดท้ายน่าจะเป็นเพราะคุณยายอารมณ์ดีมากกระมังที่ทำให้อายุยืน เพราะคุยกับหลานๆนศพ. (ไม่ใช่น้องๆแล้ว) ก็หัวเราะ หัวใคร่ ตลอด มองโลกในแง่ดีจริงๆ ทึ่งพี่หมอ ผอ.มาก เพราะอยู่คนเดียว ไม่รู้อยู่ได้ยังไง เขาได้ไปเข้าร่วมกิจกรรมประขุม รพ. ก็เห็นพี่เขาต้องรู้เรื่องงบประมาณ การบริหารเงิน การบริหารคน อะไรต่อมิอะไรเยอะแยะไปหมดเลย นี่ปีหน้าพี่หมอบอกว่าอาจจะเข้ามาเรียนต่อที่ ม.อ. แต่แกก็ยังคิดๆอยู่ เพราะตอนนี้ก็คิดว่าอยู่ที่บางไทร 10 เตียงนี้ แกทำประโยชน์ให้แก่ชาวบ้านแกคนไข้ได้เยอะมาก ไม่ทราบว่าถ้าเข้ามาเรียนแล้ว เรียนสูงขึ้น จะทำให้แกเป็นประโยชน์ได้เท่ากับตอนนี้หรือไม่ น้อง นศพ.ก็สะท้อนว่าเป็นมุมมองที่น่าสนใจ ที่พี่สนใจเรื่องทำแล้ว (เรียนสูง) จะได้ประโยชน์ต่อคนอื่นหรือไม่ มากกว่่าเรียนแล้วตัวเองจะดีขึ้นแค่่ไหน พี่หมอยังมีเวลาไปแข่งกีฬาระหว่างโรงพยาบาล ไปดำน้ำได้บ้าง (ตอนมีหมอสองคน) ก็ดูมีความสุขดี <h2 style="text-align: center;">ผมก็มีความสุขครับ เห็นน้องมีความสุข</h2>

2010-02-05T11:15:37+07:00

false 334022

2010-02-07T23:20:58+07:00

false

2010-02-05T11:15:37+07:00

จิตตปัญญาเวชศึกษา 122: อภิชาตศิษย์ (5) สัมผัสชีวิตแพทย์ ตอน 2

15356

true <h2 style="text-align: center;">อภิชาตศิษย์ (4) สัมผัสชีวิตแพทย์ ตอน 1 </h2> นักศึกษาแพทย์ชั้นปีที่ 2 คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์จะมีช่วงหนึ่งที่ทางคณะฯส่งไป "immersion" จุ่มจ่อมสัมผัสชีวิตแพทย์ เป็นรายวิชา Clinical Immersion โดยแบ่งนักศึกษาออกเป็นกลุ่มย่อยๆประมาณ 4-5 คน ส่งไป รพ.ขนาดเล็ก (มีตั้งแต่ 10 เตียง ขึ้นไปถึง 60 เตียง) ประมาณเกือบสองอาทิตย์ ซึ่งงานหลักของ รพ.ขนาดนี้มักจะเป็นการดูแลปฐมภูมิ คือด้านการสร้างเสริมสุขภาพ คละๆกันกับการดูแลรักษา (ซึ่งทำไม่ได้มากนัก เพราะจำนวนคน เตียง และเครื่องมือเครื่องไม้จำกัด) สัดส่วนก็จะประมาณ 50/50 วัตถุประสงค์ของรายวิชานี้คือการได้มองเห็นงาน หน้าที่ การใช้ชีวิตของแพทย์ไทยในบริบทจริง เห็นสุขภาวะกำเนิดของชาวบ้าน สายใยที่สอดประสานกันกับวัฒนธรรม ความเชื่อ ประเพณี และวิถีชีวิตกับความเจ็บไข้ได้ป่วย มุมมองและทัศนคติในการทำงานและปฏิสัมพันธ์ระหว่างบุคลากรกับบุคลากร และระหว่างโรงพยาบาลกับชุมชน สาเหตุที่ส่งไปตอนปี 2 ก็เพราะว่าน้อง นศพ. จะยังไม่ได้มีความรู้ทางการแพทย์มากนัก ทำให้ความ "อยาก" ลงมือไปทำอะไรๆแบบหมอจะมีข้อจำกัด เพราะรายการนี้ เราอยากให้ นศพ.ลงไปสัมผัสโดยใช้ "ความเป็นมนุษย์" (ซีึ่ง ironically บางทีเราพบว่าถ้าเผอเรอ จะลดลงเป็นสัดส่วนกับความเป็นแพทย์ที่เพิ่มขึ้น!!!! .... เรื่องนี้ต้องคุยแยกต่างหาก) ผมได้ทำหน้าที่เป็นอาจารย์ที่ปรึกษา ขณะที่น้องจะไปอยู่ที่ รพ.ประมาณ 13 วัน เราจะไปเยี่ยมหนึ่งครั้ง ประมาณกลางๆอาทิตย์ เพื่อเยี่ยมเยียนไต่ถามทุกข์สุข มีอะไรกินไหม ออกกำลังกายไหม ไปเที่ยวไหนมาบ้าง ถูกผีหลอกบ้างไหม ผีดุรึเปล่าหรือคนดุกว่า ฯลฯ ปีนี้เขาจัดให้ผมไปเยี่ยม 5 รพ. สองจังหวัด คือพังงา ไปที่ทับปุดกับบางไทร และสุราษฎธานี ไปที่สมเด็จพระยุพราชเวียงสระ บ้านนาสาร และเคียนซา สาเหตุที่พังงาไปเยี่ยมแค่ 2 โรงก็เพราะมันไกลมากจากหาดใหญ่ นั่งรถเรียกว่าหลับไปหนึ่งงีบสบายๆ (จำเป็น เพราะผมโชคดีได้คนขับเก๋ากึ๊กที่สุดของคณะคือพี่ประยุทธ์ แกขับจาก ม.อ.ไปถึงทับปุด พังงา ใช้เวลาแค่ 3 ชั่วโมงครึ่่งเท่านั้นเอง เจ้าบิ๊ก นักวิชาการแพทยศาสตร์ไม่ยอมหลับ ถึงกับรากแตกรากแตนไปสองรอบ ผมหลับสนิทอยู่เบาะหลัง) การไปเยี่ยม รพ. clinical immersion เป็นการผจญภัยประเภทหนึ่ง เพราะคนขับและเราก็มักจะไม่ได้เดินทางไปบ่อยๆเหมือนพวก รพ.ศูนย์ รพ.จังหวัด บาง รพ.มีแค่ 10 เตียงก็แทบจะไม่ต่างจาก สอ. (สถานีอนามัย) มีขนาดเล็ก อยู่ตามตำบล อำเภอ เล็กๆ เรามีแผนที่ที่ download มาจาก internet พอบอกตำแหน่งอำเภอเท่านั้น ที่เหลือเราต้องใช้ทักษะของแมลงสาบ คือใช้หนวดไต่ผนังหาทิศทางไปเรื่อยๆ อัตราการหลง ขับวนไปวนมารอบนี่ประมาณ 80% คือ 4 ใน 5 โรง ที่ต้องหยุดถามทางชาวบ้าน ที่สุราษฎรธานี รพ.ที่ส่งเด็กไปจะใหญ่กว่าที่พังงา และถนนสาย Southern พึ่งตัดใหม่ ใหญ่โต แต่ทำให้หลงได้ระเบิดเถิดเทิงพอกัน เพราะไม่คุ้น ใครจะซื้อแผนที่ขับรถแถวนี้ให้เปิดดูก่อนว่ามี Southern road ลงไปรึยัง ไม่งั้นจะใช้ไม่ได้แน่นอน เนื่องจากบทความนี้ใช้ชื่อเรื่องอภิชาตศิษย์ ไม่ใช่ "นิราศทักษิณ" ขอตัดต่อไปอีกรายการ คือการ presentation ประสบการณ๋์ที่ประทับใจของน้องๆตอนสิ้่นสุดโปรแกรม ผมได้เจอน้องที่ไปเยี่ยมแค่ 3 โรง คือ เวียงสระ ทับปุด และบางไทร มีอีกที่หนึ่งคือไชยา ไม่ได้ไปเยี่ยมแต่ได้มาฟัง presentation แทน เราแยกกลุ่มย่อยการนำเสนอออกเป็นสิบๆกลุ่ม แต่ละกลุ่มจะประมาณ 4 โรง ใช้เวลา 3 ชั่วโมง ดังนั้นจะมีเวลาค่อนข้างเหลือเฟือ (แต่ก็เกินเวลา!!!) ห้องผมมีคุณมาริยา นักวิชาการแพทยศาสตร์ กับ อ.นพ.ปรเมศวร์ จากออร์โธปิดิกส์มานั่งเป็นเพื่อนอีกคน สิ่งต่อไปนี้ คือหลักฐานเชิงประจักษ์ของ "อภิชาตศิษย์" <h3>รพ.สมเด็จพระยุพราชเวียงสระ "Story Tellers"</h3> น้องๆจาก รพ.แรกคือ รพ.สมเด็จพระยุพราชเวียงสระมานำเสนอก่อน กลุ่มนี้เปิดประเดิมด้วยการทำ presentation เป็น movie หนึ่งเรื่องเต็มๆ เรียกว่าทำให้ฮือฮาเลยทีเดียว ลำพังการถ่าย video slip ไม่ใช่เรื่องแปลกสำหรับ generation นี้อีกต่อไป ใครๆก็ทำได้ มีมือถือก็ถ่าย clip ได้แล้ว และตอนผมไปเยี่ยม ก็สังเกตเห็นทุกกลุ่มจะมีกล้อง Digital SLR ชนิดเปลี่ยนเลนส์ได้ติดตัวไปหมด ภาพออกมาชัดคม เป็น portrait, landscape, wide angle ครบครัน แต่การนำมาประกอบเป็นภาพยนต์สารคดี และ dubbing เสียงลงบน clip ต้องใช้ฝีมือ และการจัด script "วันนี้มีคนไช้มา clinic เบาหวานหลายคน มีคนหนึ่งมาด้วยอาการปัจจุบันคือปวดศีรษะ นอนไม่หลับ มีโรคเดิมคือเบาหวาน ความดันโลหิตสูง ถามไปถามมาจึงได้ความว่ามีงานศพของญาติสองคน ทำให้นอนไม่เพียงพอ" "ได้พูดคุยกับคุณยายที่มานั่งรอตรวจที่แผนกผู้ป่วยนอก คุณยายนั่งรออยู่คนเดียว โดยลูกมาส่งแล้วจะมารับทีหลัง คุณยายใจดี น่ารักมาก แม้ว่าคนไข้จะเยอะ ต้องนั่งรอหน้าห้องตรวจเป็นเวลานาน แต่ยายก็มีความเข้าใจ และเห็นใจว่ามีคุณหมอน้อย คนไข้มีเยอะ ก็ต้องรอตามคิว คุณยายพูดคุยด้วยอารมณ์ที่ยิ้มแย้มแจ่มใส" "คนไข้มาด้วยอาการไอ เจ็บคอ ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อบริเวณหลัง และยังมีปัญหาคือพูดไม่ได้ มีปัญหากล่องเสียง แต่ก็สามารถสื่อสารได้อย่างสนุกสนาน คนไข้มีอาชีพแล่เนื้อปลาส่ง วันละหลายกิโลกรัม ทำให้ปัจจุบันมีอาการปวดเมื่อยบริเวณหลัง อาศัยอยู่กับสามี มีลูกแต่เสียชีวิตไปแล้ว คนไข้เล่าว่าแม้จะมีรายได้ไม่มากนัก แต่มีพออยู่ พอกิน มีบ้าน ผ่อนรถได้ มีความสุขและภาคภูมิใจกับสิ่งที่ได้มาด้วยน้ำพักนำ้แรง" "มีน้องอายุ 4 ขวบมาที่ห้องฉุกเฉิน น้องคนนี้พวกเราเคยไปเยี่ยมที่บ้าน มีพัฒนาการช้า เพราะคลอดก่อนกำหนด มา รพ.ด้วยหายใจไม่ออก เสมหะเต็มลำคอ จึงมาพ่นยาที่ ER ช่วงแรกน้องค่อนข้างซึม แต่พอพ่นยาไปสักพัก ก็สดชื่นขึ้น เล่นกับพี่ชายได้อย่างสนุุกสนาน แม่ก็เริ่มสดชื่นขึ้นเช่นกัน" รพ.เวียงสระมีชื่อเสียงโด่งดังที่เป็นเอกลักษณ์อีกอย่างคือห้องน้ำสวยที่สุดในจังหวัด (เผลอๆจากที่สุดในภาคใต้!!) เป็นอาคารเดี่ยวชั้นเดียว ผนังด้านนอกแกะสลักปูนเป็นภาพสลักนูนสูง เกือบจะเป็นสามมิติของช้างในป่า ทาสีสวยงาม หน้าห้องน้ำมีแผงนำ้ตก ภายในห้องน้ำที่แยกหญิงชายชัดเจนก็มีสุขภัณฑ์ที่สะอาดเอี่ยม hi-tech ด้วยระบบ sensor ปล่อยน้ำอัตโนมัติ ใน clip video ยังมีเรื่องราวสั้นๆอีกมากมาย ที่ผมชอบมากก็คือ น้องเขาใส่ music เบาๆประกอบภาพยนต์ แต่เป็นเพลงบรรเลง ไม่เศร้า ไม่ตื่นเต้นเกินไป ดังนั้นอารมณ์เพลงจึงไปมากระทบกับเนื้อหาของหนัง และออกกลางๆ ทำให้แม้บางฉากที่ดูเศร้า เช่น ภาพคนไข้ที่บ้าน ที่นอนติดเตียง เป็นอัมพาต แต่โทนของเพลงทำให้เราสามารถหยุด และห้องแขวนอารมณ์ไว้ได้นิดนึง พิจารณา "ความจริง" เบื้องหน้า เหมือนยั้งม้าริมหน้าผา ทำให้เราเกิด empathy โดยไม่ถึงกับ sympathy เสียงน้องผู้บรรยายก็ทำได้อย่างมืออาชีพ คือเล่าเรื่องด้วยเสียงธรรมดา ไม่ใช่ monotone มีอารมณ์บ้าง แต่ออกไปทางสารคดีนิดๆ message ว่าเรื่องราวเหล่านี้ทำไมกลุ่มถึงได้ประทับใจ อยู่ในเนื้อหาของภาพยนต์ที่ผู้ชมต้องกลั่นออกมาเอง เพราะกลุ่มเองก็ไม่ได้อธิบายออกมาว่าทำไมถึงประทับใจ ซึ่งผมคิดว่าเป็นเทคนิกที่ดี และทำให้เรื่องราวที่ออกมา ถูกแปลไปได้อย่างอิสระ ตามแต่ละ background ของผู้เข้าชม ที่ผม highlight ไว้ในบทข้างต้น ก็เพราะว่า ผมคิดว่านี่เป็นบันทึกที่ unique มี "ความเป็นคน" ปะปนอยู่เยอะ เราจะไม่เห็นภาษาและเนื้อหาแบบนี้ในเวชระเบียน หรือ บันทึกสักเท่าไหร่ (หรือไม่มีเลย) มีแต่ภาษาที่แห้งแล้ง เป็น fact แต่พออ่านบันทึกสิ่งที่น้อง นศพ. ได้ "ค้นพบ" และ "สะท้อน" ออกมา เราได้ความเป็นมนุษย์ ความเป็นคน อารมณ์ความรู้สึกที่ชัดเจน อย่างน้อยก็ของคนบันทึกเอง <h3>รพ.ไชยา "ทัศนา เกิดทัศนะ"</h3> กลุ่มที่สองที่นำเสนอคือ รพ.ไชยา จ.สุราษฎรธานี เมืองที่ชื่อเสียงโด่งดังทั่วประเทศสองเรื่อง คือ ไข่เค็ม และเป็นที่ตั้งของสวนโมกข์ ของท่านพุทธทาสนั่นเอง กลุ่มนี้มี clip video เหมือนกัน แต่เป็น clip ถ่ายทำการทำ "ไข่เค็มไชยา" อันลือชื่อ โดยน้องๆได้ไปเยี่ยมศูนย์ไข่เค็ม อสม. และลงมือทำเองตั้งแต่ต้นจนจบ สนุกสนานมาก สิ่งที่น้องประทับใจและนำมาเล่า มีหลายเรื่อง สมุดโน็ตความในใจ น้องๆสังเกตที่ข้างเตียงคนไข้ จะมีสมุดโน็ตวางอยู่ทุกเตียง พี่พยาบาลอธิบายว่านี่เป็นสมุดบันทึกความรู้สึกของคนไข้ ที่อยากจะระบาย อยากจะแสดงความรู้สึกอะไร ก็เขียนมาได้ พอแสดงให้น้องอ่านดู ก็พบว่ามีการเขียนเยอะแยะ เต็มไปหมด มีทั้งแบบบวก แบบลบ อาทิ "ร้อนจังเลย ไม่มีพัดลม อยากให้มีีพัดลมประจำทุกเตียง" หรือ "ขอบคุณคุณหมอ คุณพยาบาลมาก ดูแลดีจัง น่ารักจังเลย" ฯลฯ และทีมบริหาร รพ.จะนำเอาสมุดเหล่านี้มา review กันทุกเดือน เพื่อที่จะได้ทราบว่าผู้บริการคิดอย่างไรกับ รพ.และมีอะไรที่พอจะปรับปรุงได้บ้าง รพ.ที่ทำแบบนี้ได้ แสดงว่า No Fear สามารถมอง criticism แบบ positive และใจกว้าง เข้าใจบทบาทขององค์กรว่าเป็น service provider ซึ่งหัวใจของผู้บริการก็คือความรู้สึก ความต้องการ ความจำเป็นของผู้รับบริการนั่นเอง แสดงวัฒนธรรมและระดับจิตที่ "กล้า" และ No Fear (อาจารย์ ส.ศิวลักษณ์ แปลคำนี้ว่า "อภัยทาน") <ul> <li>มีคนไข้คนหนึ่ง ที่น้องนักศึกษาแพทย์เข้าไปถาม ปรากฏว่าญาติแกเล่าว่าที่เอายากลับบ้านไป แกไม่ยอมกิน แต่แอบเอาไปทิ้งหมด เพราะไม่อยากหาย จะได้มาอยู่ รพ. เพราะอยู่ รพ.สบายกว่า มีอาหารการกิน มีคนน่ารักดูแลตลอดเวลา</li> <li>มีคุณลุงคนหนึ่ง อายุ 70 ปี เป็นวัณโรค รักษามานานแต่ก็ไม่หาย ให้ยาไปทานก็ทานไม่ค่อยครบ พอได้ไปเยี่ยมที่บ้านพูดคุยด้วยก็ได้ความรู้เพ่ิม คือถ้าถามตอนแรกๆทำไมไม่ทานยา หรือไม่พยายามรักษาให้ครบ คุณลุงก็จะบอกว่า อายุมากแล้ว ไม่ต้องรักษา ยังไงๆก็อยู่อีกไม่นาน ถามไปถามมาปรากฏว่า คุณลุงตอบมาอีกว่า คุณป้า (ภรรยาคุณลุง) ตายไปสองปีแล้ว แกก็เลยไม่รู้จะอยู่ไปทำไม ถึงตอนนี้ น้องๆนักศึกษาเริ่มมองออกนอกตัวคุณลุงเอง และก็สังเกตเห็นว่า ที่บ้าน ถึงจะมีลูก มีลูกละใภ้ และหลานๆอยู่ด้วย แต่ไม่ค่อยมีคนมาดูแลคุณลุง ไม่มีใครมาพูดด้วย มาเตรียมยาอะไรให้ ก็คิดว่าเพราะเหตุนี้ อาจจะทำให้คุณลุงไม่อยากจะอยู่ต่อ เพราะชีวิตไร้ความหมาย</li> <li>ที่ รพ.นี้มีคลินิกโรคเรื้อนด้วย น่าสนใจ เพราะไม่เคยเห็น และไม่เคยได้ยินมานานแล้ว พอน้องๆเข้าไปดู ก็เห็นรอยโรคแปลกๆเยอะ คุยกับคนไข้่ พอเขาทราบว่าเป็นนักศึกษาแพทย์มาจาก ม.อ. เขาก็ดีใจและใจดี อนุญาตให้น้องๆมาดู lesion (รอยโรค) และถ่ายรูปเก็บไว้ดู บอกว่าดีแล้ว จะได้ให้หมอเก่งๆ</li> </ul> สิ่งที่น้องกลุ่มนี้่ได้สัมผัสและเลือกมานำเสนอ มีประเด็นที่ลึกซึ้งและน่าสนใจมาก ตั้งแต่การสังเกตเห็นสมุดบันทึก น้องๆหลายคนก็คิดว่า ม.อ. น่าจะทำแบบนี้บ้าง (เท่าที่ผมทราบ รู้สึกจะมีที่แผนกรังสีรักษาที่หนึ่ง ที่จะมีสมุดโน็ตแบบนี้ให้แก่คนไข้ได้เขียนบรรยาย พรรณนา ความรู้สึกลงไป) ประเด็นเรื่องคุณลุงที่เป็นวัณโรคก็เช่นกัน อันนี้ตรงกับ paradigm ใหม่ของ WHO คือ People-centred healthcare ที่น้องเริ่มมองเห็นว่า อืม ชีวิตมันไม่ได้มีแค่ survive อย่างเดียว แต่มันต้อง "มีความหมาย" ด้วย พอชีวิตหมดความหมาย คนเราก็ไม่อยากอยู่ต่อไปซะอย่างนั้น เกิดคำถามสำคัญสำหรับโรงพยาบาลทุกแห่งว่า นอกเหนือจากงาน "ต่อชีวิต" แล้ว เรามองเห็นแง่มุมของ "ความหมายของชีวิต" และให้ความสำคัญกับสิ่งนี้มากน้อยเพียงไร และเรา "ทำอะไรบ้าง" ที่สะท้อนว่าเราเห็นความสำคัญในเรื่องนี้? <h2 style="text-align: center;">อภิชาตศิษย์จริงๆ!</h2>

2010-02-05T10:22:21+07:00

false 334011

2010-02-07T23:26:00+07:00

false

2010-02-05T10:22:21+07:00

จิตตปัญญาเวชศึกษา 121: อภิชาตศิษย์ (4) สัมผัสชีวิตแพทย์ ตอน 1

15356

true <h2 style="text-align: center;">ระบบเป็นของโรงพยาบาล หัวใจเป็นของมนุษย์</h2> เดี๋ยวนี้ในโรงเรียนแพทย์ มีความก้าวหน้าไปในทางที่ดี (น่าจะดีนา) ขึ้นคือมุ่งเน้นจริยธรรม เน้นคุณธรรม ตั้งแต่ที่อาจารย์ประเวศ รณรงค์และผลักดัน concept การแพทย์ที่ใช้หัวใจแห่งความเป็นมนุษย์ เกิดกระแสความตื่นตัว และ "มองเห็น (seeing)" สิ่งที่เป็นตัวหล่อเลี้ยงรากแก้วแห่งวิชาชีพ มีแรงผลักดันภายนอกอีกกระแสมาช่วยด้วย ก็คือ อัตราการฟ้องร้องแพทย์ คดีความ เรื่องร้องเรียนที่เกิดขึ้นในระหว่างการรักษาพยาบาล กฏหมายหลายๆฉบับที่เดิมหมอพยาบาลก็ไม่ทราบหรอกว่ามันเกี่ยวกับตนเอง ก็ผุดโผล่ขึ้นมาให้ได้เห็น ให้ได้ยิน มีการพิพากษาคดีต่างๆเกิดกระแสวิพากษ์ในสังคมที่เกี่ยวข้องกับวงการแพทย์อย่างที่ไม่เคยมีมาก่อนในอดีต ถึงแม้ว่าจะมีสองกระแสหลักผลักดัน แต่มันไม่เชิงไปในทิศทางเดียวกันเป๊ะๆ เพราะ energy ที่ผลัก มันมาจากคนละ source กัน กระแสแรก เป็นกระแสสิ้นสุดที่ transcendence คือ "ระดับจิตที่ข้ามพ้นแต่ปนอยู่ (transcend and include)" ของผู้ให้บริการ (คือเรา แพทย์ พยาบาล) แต่กระแสหลังมันเป็นกระแส defensive mentality และเชิง mechanistic system "เพื่อเรา + เพื่อเขา" ค่อนไปทางไหนมากกว่ากัน ก็เปลี่ยน profile ไปได้เยอะมาก ตอนนี้ที่ไหนๆก็เห็นทำ TQA (Thailand Quality Award) กันทั้งนั้น เอาตรงนี้เป็นจุด reference น่าจะดี TQA เห็นจะถอดความ ถอดรูปมาจาก Malcolm Baldrige Award ที่มี 11 core-values ของที่มา และ 7 ฐานปฏิบัติ หลายๆองค์กรคงจะคุ้นเคยกับ 7 ฐานที่ว่านี้เป็นอย่างดี โดยเฉพาะฐาน 7 ที่เป็น report ผลงาน เพราะนี่คือที่ใช้ส่ง claim รางวี่รางวัลกัน Disclaimer: บทความนี้ไม่ได้ตั้งใจให้ใช้เป็น reference ว่าอะไรคือ TQA อะไรคือ Malcolm Baldrige Award แต่เป็นสิ่งที่ผู้เขียนอ่านและเข้าใจเมื่อหลายปีมาแล้ว ไม่ได้ update ดังนั้นคงจะนำไปอ้างอิงอะไรไม่ได้ ขอใช้เพียงแค่เป็นเครื่องมือเสริมบทความเท่านั้น ผมมีความเห็นว่า Malcolm Baldrige ก็ดี หรือ TQA ก็ดี สำคัญที่ 11 core values มากกว่า คือ "ที่มา" ของ organizational profile (ฐาน zero) และ "หัวใจ" ของการทำงานทั้ง 6 ฐาน (ฐาน 7 เป็นรายงานเฉยๆ) เพราะ "ที่มา" นี่เองที่เราหวังว่า "คน" ในองค์กรทุกคนสามารถ identify ตนเองร่วมกับมันได้ และมีความฝันร่วมกัน มีแรงบันดาลใจ อยากจะมี journey การผจญภัยร่วมไปบนหนทางอันน่าตื่นเต้น หวาดเสียว ที่ต้องทุ่มเทเวลา กาย ใจ จิตวิญญาณลงไปเต็มที่ ในบทความนี้ หัวข้อคือ "จริยธรรม ความดีงาม" ที่กำลังเป็น hot issues ที่เปรียบเทียบกัน กับเรื่องนำที่กล่าว อาจจะเป็นว่านี้เป็น strategy หนึ่งขององค์กร แต่ strategy ดังกล่าวนี้ สามารถทำได้หลากหลายวิธี ขึ้นกับว่าอะไรเป็น primary source หรือแหล่งพลังต้นกำเนิดนั้นเอง เดี๋ยวนี้การบริหารจัดการ ได้มีการบูรณาการเข้ากันกับเทคโนโลยีสารสนเทศ เพิ่มทั้งความเร็ว ประสิทธิภาพ ในการไหลของข้อมูล ซึ่งข้อมูลเป็นเชื้อเพลิงที่สำคัญในการผลักองค์กรไปข้างหน้า (นี่เป็น vision ของ engineer) เปลวจะออกมาสียังไง ในอัตราเท่าไหร่ ก็ตรงนี้แหละครับ ดังนั้น การเรียนการสอนวิชาจริยธรรม มองให้ดีจะมี "เงา" ของที่มาอยู่เบื้องหลังจนกระทั่งผลลัพธ์สุดท้าย ก็จะยังมี "เงา" ที่ว่านี้ปรากฏอยู่ การจัดประสบการณ์การเรียน ไม่ว่าจะเป็น workshop เป็นบรรยาย เป็นอะไร เดี๋ยวนี้ก็มักจะแฝงเรื่องตัวบทกฏหมายเข้าไปด้วย ในสัดส่วนต่างๆกัน ไม่ว่าจะจัดของแพทยสภา ของคณะแพทย์ ของโรงพยาบาลสาธารณสุข ซึ่งก็เป็นเรื่องไม่แปลกอะไร เพราะกฏหมายเป็นส่วนหนึ่งของความเป็นจริงในสังคม เป็นตัวควบคุมให้อะไรที่เราคิดว่าดี มันดำเนินไปเช่นนั้น หากมีใครไม่ทำ หรือฝ่าฝืน กฎหมายนี่แหละที่กำหนดไว้ว่าเราจะทำอะไร หรืออย่างไรดี ตอนหลังไม่เพียงจะมีเรื่องทฤษฎีและปฏิบัติ ปริญัติ ของจริยธรรม และเรื่องกฏหมาย เดี๋ยวนี้ถ้าจะให้ขลังมากขึ้น ต้องมีเรื่องระบบคุณภาพ (quality system หรือ  quality management) มาพ่วงด้วย การใช้ระบบเป็นเรื่องที่ดี เพราะหวังว่าพอใช้อันนี้แล้ว จะได้เกิดความ "เป็นกลาง" ไม่ทำให้เกิดความรู้สึกว่า เรากำลังใช้อารมณ์ ใช้ความรู้สึก (subjective) อย่างเดียวในการตัดสินอะไรลงไป เพราะไม่งั้น เดี๋ยวจะปะปนไปด้วยเรื่องรักใคร่ เกลียดชัง อคติ ต่างๆนานา นั่นหมายถึงประโยชน์ของระบบ แต่ในขณะเดียวกัน เราควรจะมี awareness (สติ หมายรู้) ว่า เมื่อมีเรื่องราวเกิดขึ้นเมื่อไร มันก็จะมีเรื่อง "อารมณ์ ความรู้สึก" เกิดขึ้นมาระหว่างทุกฝ่ายที่เกี่่ยวข้่องที่เป็นมนุษย์เสมอ การนำระบบมาใช้ เราควรจะใช้ให้ดี ใช้ให้เป็น คือ ดึงประโยชน์ออกมาใช้ แต่ไม่ละเลย หรือ ทอดทิ้ง ความรู้สึก อารมณ์ ความทุกข์ ความสุข และข้อสำคัญคือ ยังไม่ได้ทอดทิ้งเรื่องของความเอื้ออาทร ความดี ความงาม บาปบุญคุณโทษไป คนในระบบหรือคนในองค์กร ยังจะควรมีโอกาสที่จะ expose ต่อความจริงที่เกิดขึ้น เพื่อที่จะได้เกิด "วิวัฒน์" ของจิต นั่นคือ serve วัตถุประสงค์แรกของการเรียนการใช้จริิยธรรม คือการนำไปสู่จิต transcendence ที่ข้ามพ้นแต่ปนอยู่ (transcend and include) ยังไม่ได้ตรัสรู้ไปไหน แต่เป็นมนุษย์ในสังคมที่จิตวิวัฒน์ ในภาษาบริหารจัดการ หรือ management เรื่องความบกพร่อง  mistakes หรือ faulties เหล่านี้ เป็นสิ่งน่าเกลียด น่ากลัว ลดทอน "คุณค่า คุณภาพ" บาง concept ไปถึงขนาดจะมี Zero tolerance ต่อความผิดความพลาดเหล่านี้ ยอมไม่ได้ ไม่ทราบเหมือนกันว่ากลุ่มนี้จะมีความเห็น (ความรู้สึก) เช่นไรกับคำ "To err is human, to forgive is Divine" ความผิดพลาดเป็นของคู่กันกับการลงมือกระทำ คนที่ไม่เคยทำผิด ก็คือคนที่ไม่เคยทำอะไรเลย ดังนั้นอะไรจะเกิดขึ้นใน zero tolerance? อาทิ ในโรงพยาบาล (ที่เจริญแล้ว... ตามภาษาบริหารจัดการ) ก็จะมี Risk Team ที่เพรียบพร้อมว่องไวในการ "จัดการ" แน่นอน เราหวังว่า risk team เหล่านี้งานหลักคือ minimize damages หรือลดความฉิบหายวายป่วงจากความผิดพลาดให้น้อยที่สุด ดังนั้นสิ่งที่ต้องระวังและสอบถามตนเองเป็นระยะๆก็คือ ที่ว่าไปนั้น เขาหมายถึง damages ของใคร? ของคนไข้และครอบครัว หรือของโรงพยาบาล คำตอบที่ดี อาจจะเป็น "ของทั้งคู่" ก็ยังมีคำถามต่อไปว่า "แล้วถ้าจำเป็น ของฝ่ายไหนสำคัญกว่ากัน?" คำตอบที่ "แท้จริง" ไม่ได้ขึ้นกับว่าเรา "บอก หรือพูด" ว่่าอย่างไรแล้ว แต่ขึ้นกับ "การกระทำ" ที่ออกมาต่างหาก เพราะเราไม่ได้เป็นในสิ่งที่เราพูด แต่เราเป็นในสิ่งที่เราทำ (ไม่ทำ) เท่านั้น เช่นกัน ใน class หรือใน workshop Ethics พลังงานส่วนใหญ่ เรา devote ไปทางไหน นั่นแหละคือ "ที่มา" ที่แท่้จริงของเรา ไม่ใช่สิ่งที่เขียนอยู่ในใบ project สำหรับ Ethics แล้ว สิ่งที่เกิดขึ้นอยู่ในเนื้อในตัวของผู้คน แต่สำหรับ workshop บริหารจัดการ สิ่งที่เกิดขึ้น อยู่ใน protocol อยู่ในแผนภูมิปฏิบัติงาน นี่ก็อาจจะเป็น "ความต่าง" ที่สำคัญอีกประการหนึ่ง จริยธรรมในทางปฏิบัตินั้น เป็น "ทักษะ" ที่ต้องอาศัยการฝึกปรือ ใช้จริงๆ เพราะมันมากับคุณค่าหลายๆอย่าง อาทิ "ความไว้วางใจ ความเมตตา ความกรุณา มุทิตา อุเบกขา ความรักที่ปราศจากเงื่อนไข ฯลฯ" สิ่งเหล่านี้ไม่ใช่เพียงแค่ wording swordplay หรือการรบบนกระดาษ แต่เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นในที่ที่แวดล้อมด้วยน้ำตา ความสูญเสีย ความหวัง ความผิดหวัง ไปถึงความโกรธ ความเกลียด ความให้อภัย ความสำนึกในบาปบุญคุณโทษ สิ่งเหล่านี้จะไม่ได้ถูกเขียน หรือพูดถึงบ่อยนักใน "ระบบบริหารจัดการ" จริงหรือไม่จริง? ดังนั้น คำตอบเชิงระบบสุดท้ายมันก็จะมี friction เกิดขึ้นเชิงระบบ คำตอบเชิงมนุษย์ อารมณ์ ความรู้สึก มันก็จะมี friction เกิดขึ้นเชิงมนุษย์ ในทิศทางทั้งสอง ถ้าจะลงเอย เราอยากจะลงเอยแบบใด? มันไม่ได้เกี่ยวกับระบบ online ที่จะ alert super-management team ลงมาจัดการ แต่อาจจะเกี่ยวกับ relationship ของหมอที่มีกับคนไข้และครอบครัวมากว่า 20 ปี มากกว่าไหม ที่สุดท้ายเขาจะฟ้องหรือไม่ฟ้อง? ขณะที่เราให้ความสำคัญกับการพูดให้ตรงกัน อย่าคนนึงพูดอย่าง อีกคนพูดอีกอย่าง ในทางปฏิบัติจริง อาจจะมีข้อจำกัดว่าจะควบคุมเรื่องนี้ให้ได้ 100% ลองจินตนาการ หากมีเรื่องมีราวเกิดขึ้น หมอเจ้าของไข้ยังไม่ได้ไปฟัง brief ของ risk team ว่าตกลงจะให้พูดยังไง ยังไม่ได้ปรึกษาทนายของ รพ. ยังไม่ได้ปรึกษานิติกรของมหาวิทยาลัย แต่คนไข้และญาตินั่งรอขอดักพบข้างหน้าห้องทำงาน หน้า OPD เราจะเดินออกไปเจอเขาได้หรือไม่ และเจอแล้ว เราจะบอกเขาว่าตอนนี้เรายังพูดอะไรไม่ได้หรือไร? เพราะทุกครั้งที่เราปฏิเสธการพบ การพูดจา แม้ว่าจะเป็นเพียงการเลื่อนเวลาไปหน่อย จะเกิดการ shift ของ relationship ไปทางหนึ่งเสมอ และจะทำให้ปฏิสัมพันธ์ในครั้งต่อๆไป อาจจะง่ายขึ้นหรือยากขึ้นเป็นทวีคูณ นี่เป็นตัวอย่างของ "ระบบที่ over-ride relationship" ข้อสำคัญก็คือ อีกหน่อย ถ้าผู้บริโภค (ภาษาที่ตรงกว่าแต่ผมไม่อยากใช้ก็คือ customer หรือลูกค้า) รู้ว่าเรามี risk team ที่ดุเดือดมีประสิทธิภาพดีขนาดไหน เขาก็จะ upgrade มีสายด่วน online ที่จะ alert sue-team ที่ทรงประสิทธิภาพที่สุดมาแข่งกับเรา ดูสิว่าใครจะชนะในบั้นปลาย ผมเดาว่าคนไข้ครับตายก่อนไปนานแล้ว โรงพยาบาลคงจะคางเหลืองและสูญเสียจิตวิญญาณ ส่วนบริษัททนายนั้นไม่มีวิญญาณอยู่แล้ว แต่ได้เงินไป สังคมที่เป็น victims สุดท้าย เป็นยังไง ไม่อยากจะคาดเดา ผมไม่ได้ต่อต้านประสิทธิภาพ และมีศรัทธาในการบริหารจัดการเชิงระบบ Peter Senge ที่เขียน Learning Organization และ Fifth Disciplines ได้ให้ที่มา และเชื่อมโยงความเป็นมนุษย์ไว้ในเชิงระบบได้สวยงามยังกับบทกวี แปลว่าการใช้ระบบแบบที่มีหัวใจแห่งความเป็นมนุษย์นั้น ไม่ได้เป็นสิ่งที่เกิดความเป็นไปได้ ขอเพียงเริ่มต้นจากหัวใจแห่งความเป็นมนุษย์ ให้มี "ที่มา" หรือ core values ที่ถูกที่ถูกทางเสียก่อน เราจะต้องสามารถคลอดระบบที่ออกมาจากมดลูก จากครรภ์แห่งมนุษย์ได้อย่างแน่นอน

2010-02-03T14:38:09+07:00

false 333560

2010-02-05T21:07:21+07:00

false

2010-02-03T14:45:39+07:00

ระบบเป็นของโรงพยาบาล หัวใจเป็นของมนุษย์

15356

true <h2 style="text-align: center;">เมื่อผู้ให้บริการ กลายเป็นผู้รับบริการ</h2> COPING of PERSONNEL: AFTER DIAGNOSIS <a href="http://gotoknow.org/blog/phoenix-mirror/333238">ตอนที่แล้ว</a>ว่าด้วยการ coping ในช่วงระยะวินิจฉัย ตอนนี้จะเป็นตอนต่อ ก่อนจะไปถึงช่วงต่อไป ทิ้งท้ายในเรื่องการจัดแจงกับข่าว วิทยากรเห็นพ้องต้องกันว่าในความเห็นของตน การที่พ่อแม่จะต้องมาทนทุกข์เพราะเห็นลูกอาจจะพรากจากไปก่อนนั้น เป็นทุกข์ที่สุดประการหนึ่ง แต่ตรงนี้พอมาในภาคปฏิบัติ ก็มีทั้งตัดสินใจบอก และไม่บอก ด้วยเหตุผลที่มีน้ำหนักทั้งสองฝ่าย ในแง่ของเราผู้ให้บริการ เราอาจจะมี preference หรือทางเลือกที่เราเองคิดว่าดี แต่ก็ไม่จำเป็นจะต้องเหมือนกับของคนไข้หรือจะเปรียบเทียบกันว่าอย่างไหนดีกว่ากัน หลังจาก diagnosis ก็จะเป็นช่วงการรักษาพยาบาล ซึ่งทุกคนก็ผ่านกระบวนการขั้นตอนมากมาย จะเรียกโชกโชนก็อาจจะดูหวือหวาไปหน่อย แต่ไม่เกินความเป็นจริงนัก Supposed to know BUT not know สำหรับผู้ป่วยที่เป็นแพทย์ เป็นพยาบาล ชะตาอย่างหนึ่งที่คล้ายๆกันก็คือ มักจะถูกเหมารวมคิดว่า "รู้แล้ว" ในเรื่องที่ตนเองไม่สบาย รวมไปถึงขั้นตอนการดำเนินโรค การปฏิบัติตัว ฯลฯ จนจบครบกระบวนความ ซึ่งการด่วนสรุปเช่นนี้ไม่สามารถที่จะห่างไกลไปจากความเป็นจริงได้มากไปกว่านี้อีกแล้ว!! ในยุคนี้ ความเข้าใจทางการแพทย์รุดหน้าไปเยอะ ในระบบอวัยวะนั้น มีอะไรให้เรียนให้ศึกษาลงลึกไปอย่างสุดจะหยั่ง เรียกว่าสุดท้ายหมอก็จะเชี่ยวชาญเฉพาะทางเจาะลึกลงไปเรื่อยๆ พอออกนอก field นอกสาขา ไอ้ที่เราจะรู้ เราจะเชี่ยวชาญ มักจะกลายเป็นความรู้ที่ล้าสมัย เพราะที่เขาก้าวไปข้างหน้านั้น เราไม่ได้ติดตามให้ทันได้เลย โรคที่ซับซ้อนบางโรค อาทิ โรคเรื้อรังประเภทต่างๆ โรคมะเร็ง โรคทางพันธุกรรม ทางภูมิคุ้มกันวิทยา มีองค์ความรู้ระดับลึกรองรับ และรวมไปถึงกลไกกลยุทธ์ในการรักษาก็ซับซ้อนเป็นเงาตามตัว ฉะนั้นพออาจารย์ท่านหนึ่งพูดว่า "สิ่งหนึ่งที่ทำให้ท่านรู้สึกดีที่สุด ก็เมื่อมีพยาบาลประจำหอผู้ป่วย มาถามท่านว่าคุณหมอ (หมายถึงเจ้าของไข้) ได้อธิบายอะไรไปบ้างแล้ว เพราะเธอได้เตรียมเอกสาร ข้อแนะนำการปฏิบัติตัว ตามมาตรฐานหลายอย่างสำหรับทั้งตัวโรคเอง และการผ่าตัด การดูแลตัวเองหลังผ่าตัด จะมาอธิบายให้ท่าน" ตอนนั้นเองที่ท่านรู้สึกประทับใจมาก รู้ตัวว่าได้ถูกดูแลชั้นหนึ่ง super VIP เลยทีเดียว ข้อสำคัญก็คือ สิ่งที่ท่านได้รับคำแนะนำนั้น ส่วนใหญ่เป็นสิ่งที่ท่านอยากทราบ แต่ไม่มีใครบอก เป็นเพราะอาจจะคิดว่าท่านทราบแล้ว (อย่าลืมว่าฐานะท่านเป็นอาจารย์แพทย์ และสอนบรรดาหมอๆทั้งหลายมากับมือ นักต่อนัก) และไม่เพียงแค่การปฏิบัติตัวที่เกี่ยวกับทางการแพทย์เท่านั้น ทุกท่านยังพูดถึงเรื่องการปฏิบัติตัว การปรับตัวในชีวิตประจำวันก็มีความสำคัญมากอย่างยิ่ง ยกตัวอย่าง ผลข้างเคียงของการได้เคมีบำบัด ส่วนใหญ่เราก็เคยแนะนำคนไข้มา แต่ว่าอะไรเกิดเมื่อไหร่ และวันไหน อันนี้หมอเองก็ไม่ทราบ ถ้าไม่เคยถามคนไข้ หรือคนไข้ไม่เคยมาบอก เพราะฉะนั้นอย่างผลข้างเคียงเรื่องผมร่วงหลังการได้เคมีบำบัด ปรากฏว่ามันร่วงดีนึงเรียกได้ว่า อยู่ดีๆ วันดีคืนดีไม่มีวี่แววมาก่อน มันก็ร่วงเอาๆเป็นกระจุก แบบไม่ทันได้ตั้งตัวเลยทีเดียว อาการแสบปากเจ็บคอก็ทรมานใช่เล่น ทำให้กินไม่ได้ อาจารย์ยังได้บอกถึงข้อดีที่ท่านออกกำลังกายสม่ำเสมอ เล่นกีฬา outdoor เป็นประจำ ทำให้ heart condition ท่านเรียกว่าอยู่ใน prime excellent state สามารถทนยาเคมีบำบัดที่ค่อนข้างจะแรงต่อกล้ามเนื้อหัวใจได้สบายๆ พอผมร่วงก็มีคนแนะนำให้ใส่วิก ปรากฏว่าขั้นตอนกระบวนการใส่ ดูแลรักษา ก่อนและหลังวิก มันเป็น extra-knowledge อย่างไม่น่าเชื่อ จะต้องสละเวลาในการหวีสางวิกก่อนจะเก็บ สเปรย์น้ำยา ดูแลอย่างดี ยิ่งกว่าผมจริงๆเสียอีก เหนืออื่นใดก็คือ วันแรกที่ลองใส่ไปทำงาน ท่านบอกว่า "ท่านรู้สึกเสีย self อย่างมากที่สุดเท่าที่เคยมาในชีวิตเลยทีเดียว" อันนี้ก็เป็นความรู้สึกส่วนตัว และเกิดจากประสบการณ์ตรง ที่จริงก็มีคนใส่วิกแล้ว OK เยอะแยะ แต่มันไม่ work สำหรับตัวท่าน ก็เลยตัดสินใจโกนศีรษะในช่วงรับเคมีบำบัดไปเสียเลย สะดวกกว่ากันเยอะ WORK as a RESERVE ENERGY หลายคนมีความเห็นพ้องต่้องกันว่า "งานประจำ" ที่เราทำนี่แหละ เป็นตัวช่วย เป็นกำลังใจที่ดีที่สุดอย่างหนึ่ง เวลาเราซักประวัติ เรามักจะไม่ค่อยให้ความสำคัญเรื่อง "อาชีพ" มากนัก แค่ซักให้ครบๆ แต่พอเรามาฟังความเห็นในงานนี้ งานประจำ อาชีพ มันไม่เพียงเป็น message ว่าเรายัง "ปกติ" เรายัง "OK" แต่มันยังช่วยให้การ coping การดำเนินชีวิตต่อไป มีความใกล้เคียงกับการอยู่ได้ดีที่สุดเลยทีเดียว น้องพยาบาลสะท้อนว่า ตอนเธอป่วย เดิมทำงานอยู่ที่ ICU หรือหออภิบาล เป็นหนึ่งในหอผู้ป่วยที่งานหนักที่สุด ก็เลยถูกย้ายเข้าฝ่าย ไปทำธุรการ ปรากฏว่าจากงานที่เธอเคยเชี่ยวชาญ ดูแลผู้คน เธอต้องไปเรียนงานใหม่จากเจ้าหน้าที่ธุรการ สาย ปวช. เพื่อที่จะได้ทำงานใหม่นี้ได้ น้องเขาใช้คำว่า "บางครั้งรู้สึกว่าเราไม่ได้ถูกดูแลแบบคนป่วยแล้ว บางทีมันเหมือนเราถูกดูแลแบบคนพิการ...." เธอยอมรับว่าในสภาพร่างกายตอนนี้ หรือโดยเฉพาะอย่างยิ่งตอนรับเคมีบำบัด เธอคงจะทนอยู่เวร และทำงานหนักแบบเดิมไม่ได้ แต่ก็ยังมีความต้องการได้ทำอะไรบางอย่างที่เหมือนกับสิ่งที่เธอคุ้นชิน ภาคภูมิใจ มีความหมายกับเธออย่างในอดีตอยู่ เพราะนั่นคือสิ่งที่เธอฝัน เธออยากเป็น เธออยากทำ งานพยาบาลเปลี่ยนเป็นงานธุรการ มันเป็นการเปลี่ยนตัวตนที่หนักหนาสาหัสเอาเรืื่องทีเดียว ที่น่าสนใจก็คือ มีอาจารย์ท่านหนึ่งบอกว่า งานไม่ต้องเปลี่ยน ขอให้เหมือนเดิม ไม่ต้่องมาดูแลอะไรมากมายเป็นพิเศษ แต่สุดท้ายภาควิชาก็ไม่ให้ท่านได้อยู่เวร แต่อ้างระบบ บอกว่า "อาจารย์เป็นผู้บริหาร งั้นไม่ต้องอยู่เวร และนี่ไม่ได้เป็นการ treat พิเศษ เพราะหัวหน้าภาคก็ได้รับสิทธิเหมือนกัน" อาจารย์ก็เลยยอมรับ (แบบยิ้มๆ) เพราะเป็นเชิงระบบ คนฟังก็ยิ้ม ชอบใจ ผมฟังตอนนี้ก็ยิ้ม เพราะนี่เป็นการ empathy ที่ละเมียด ละเอียดอ่อน ที่สุดตอนหนึ่งของการสนทนาเลยทีเดียว ไม่ว่าเจตจำนงจะเป็นอย่างไรก็ตาม แต่นี่คือ win win win situation ที่ dignity เกียรติ ศักดิ์ศรี ของผู้ป่วยได้รับการดูแลทั้งทางกาย ใจ จิตวิญญาณ อาศัยการบริหารจัดการที่ทรงธรรมาภิบาล ยุติธรรมและโปร่งใส ออกมาได้พอดิบพอดี ไม่ขาดไม่เกินแม้แต่กระเบียดนิ้ว NURSE AND CARING อาจารย์แพทย์ท่านหนึ่งฟันธงเลยว่า การดูแลที่สำคัญมากๆในประสบการณ์ของท่านมาจากพยาบาล เพราะใกล้ชิดกับคนไข้มากกว่าหมอมาก อันนี้ท่านพูดในบริบทของลักษณะงาน (และก็พลอยมีส่วนกับคนที่จะมาเป็นพยาบาลด้วยกระมัง) เพราะงานหมอ ยิ่งหมอผ่าตัด ที่จะมาคลุกคลีตีโมงสนิทสนมกันมากๆกับคนไข้ ได้ถาม ได้คุย มันยากมากในสภาวะการณ์การทำงาน แต่พยาบาลจะช่วยเติมเต็ม และคุณภาพตอนนี้นี่เอง ที่เป็นหัวใจของการดูแล เป็นตอนที่ "ความรัก ความเมตตา" ได้ลงมาอยู่เป็นส่วนหนึ่งของ healthcare อาจารย์เภสัชที่มาในฐานะผู้ดูแลก็มีความเห็นตรงกัน "การดูแลอย่างใกล้ชิด การได้ปรนนิบัติคนไข้ มันเกิด bonding เกิดความสัมพันธ์ และทำให้เราได้มี "โอกาสมองเห็นความรัก ความสัมพันธ์" ที่เดิมตอนไม่ได้เจ็บ ไม่ได้ป่วย เราไม่ทราบหรอกว่ามีเรื่องเหล่านี้อยู่ พอมาตอนนี้ คนที่มาดูแลเรา เราถึงได้รู้ว่าเรามีความหมายอย่างไรกับเขา เขามีความหมายอย่างไรกับเรา เป็นการเผยโฉมความรัก ความเมตตา ภายในที่มันคงอยู่นานแล้วล่ะ แต่พึ่งมาชัดเจนตอนกระทำ ตอนป่วยกันนี่เอง" ความเจ็บป่วยที่เป็น bad news ก็แฝงไว้ด้วยวาระอื่นๆที่ส่งผล ให้ความหมาย ต่อชีวิตที่เหลือของคนรอบข้างได้ "ฉะนั้นคำว่า การเป็นมะเร็งเป็นสิ่งที่ดีที่สุดที่เกิดขึ้นนั้น ท่านก็ไม่อยากจะ copy มาพูดหรอก แต่ก็เห็นแล้วว่าทำไมถึงมีคนพูดคำพูดประเภทนี้ออกมา" จนกระทั่งท่านเกิดแรงบันดาลใจ ที่จะมีพันธกิจเขียนหนังสือเล่าเรื่องประสบการณ์การดูแลคุณพ่อ คุณแม่ กว่ายี่สิบปี ลงเป็นวิทยาทาน เพราะมันมีเรื่องราว ทั้งทุกข์ ทั้งสุข ทั้ง profound มากมายเหลือเกิน ======================================== <h3 style="text-align: center;">REFLECTION</h3> ตลอด session ที่ได้รับฟัง ผมนั่งแถวที่สอง และไม่มีใครนั่งแถวหน้า ฉะนั้นก็ได้นั่งหน้าสุด ผมรับรู้สายตา ความรู้สึกของวิทยากรทุกท่าน รู้สึกว่าทุกคนกำลังอยู่ในช่วง peak ช่วงสุดยอดของสภาวะจิต สายตาที่ท่านดูเหมือนจะสบกับผมตลอดการพูด (ที่จริงท่านคงจะสบกับทุกคนแหละ) เป็นสายตาที่เรียกว่า "ให้ร้อยเปอร์เซนต์" เป็น moment of giving ที่โปร่งเบาสบาย รื่นรมย์ เป็นช่วงการทำ life review ที่แต่ละฉาก แต่ละ scene ลำเลียงออกมา ไม่เพียงแค่เล่าเรื่อง แต่ท่านต้องการสอน ต้องการให้ประสบการณ์เหล่านี้ โปรยปรายให้แก่คนฟังเพื่อให้เราได้เป็นหมอ เป็นพยาบาล ที่เต็มยิ่งๆขึ้น ไม่มีกระแสแห่งการตัดพ้อ มีแต่การมองอย่าง empathy เพราะท่านเองก็ทราบดีถึงความพยายามที่สุดในการดูแล ซึ่งการที่เรารู้อย่างนี้ เป็นส่ิงทีี่พอเพียงแล้วสำหรับ "คุณภาพ" การดูแล ไม่ได้ต้องการอะไรที่ super-high standard ที่สำคัญคือการมี absolute trust ความไว้วางใจในตัวคนดูแล เพราะท่านรู้จักทีมเป็นอย่างดี ท่านเชื่อว่า ความไว้วางใจนี้่ก็เป็นต้นทุน และเป็นดินดี ที่ผลงานยอดเยี่ยมจะงอกงามขึ้นมาได้  หากปราศจากซึ่งความไว้วางใจนี้ ต้นไม้พันธุ์ดีแค่ไหน ก็คงจะแคระแกร็น เติบโตไม่ออก ผลอาจจะเปรี้ยว ใบไม่สวยงาม ก็ไม่ทราบเหมือนกันว่าตัววิทยากรแต่ละท่านจะรู้สึกอย่างไร แต่ผมนั่งอยู่ที่คนฟัง ได้เห็นท่าน ได้ยิน มันรู้สึกอิ่มเอม รู้สึกว่าถูกรัก รู้สึกว่าท่านเบาสบาย ผ่อนคลาย เวลาสองชั่วโมงผ่านแว่บไปเหมือนสองนาที แต่เราเองได้เติบโตภายในอย่างมากมายจำนรรจาไม่ถูก เข้าใจในคำว่า mentor ในคำว่า role model อย่างลึกซึ้งมากยิ่งขึ้น และรู้สึกเหมือนคำที่น้องพยาบาลได้พูด <h3 style="text-align: left;">"ณ เวลานี้นี่เอง ที่รู้สึกรักวิชาชีพนี้อย่างไม่เคยเป็นมาก่อน"</h3>

2010-02-02T13:44:19+07:00

false 333275

2010-02-04T08:23:39+07:00

false

2010-02-02T13:44:19+07:00

จิตตปัญญาเวชศึกษา 120: เสวนา palliative care เมื่อผู้ให้บริการ กลายเป็นผู้รับบริการ (2)

15356

true <h2 style="text-align: center;">เมื่อผู้ให้บริการกลายเป็นผู้รับบริการ</h2> อาทิตย์ที่แล้ว เราได้จุดสนทนา palliative care ครั้งแรกของปี 2553 ในหัวข้อ "เมื่อผู้ให้บริการกลายเป็นผู้รับบริการ" ทั้งนี้วางแผนกันไว้คือเชิญอาจารย์แพทย์ พี่เภสัช และน้องพยาบาล ซึ่งตามงานเก่าและตัวตนเก่า ถือเป็น "ผู้ให้บริการสุขภาพ" แต่ด้วยอะไรก็แล้วแต่ความเจ็บไข้ได้ป่วยไม่เข้าใครออกใคร ทำให้ท่านเกิดโรคภัยไข้เจ็บขึ้น บทบาทมุมมองของท่านในการเผชิญเหตุการณ์ดังกล่าวจึงค่อนข้างจะ unique และมีมุมมองด้านลึกผสมผสานด้านกว้าง กลั่นออกเป็นความรู้สึกและประสบการณ์ที่เมื่อถ่ายทอดออกมาแล้ว คงจะน่าสนใจเป็นที่สุด สุดท้ายเราก็ได้วิทยากรสี่ท่านมาสนทนา ขั้นต่อไปคือหาคนทำหน้าที่สัมภาษณ์และดำเนินการสนทนา งานแบบนี้คนสัมภาษณ์ต้องไม่ธรรมดา หน่วยชีวันตาภิบาลจึงเชิญกูรูนักสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญ narrative story telling ที่มีความลึกซึ้งเรื่องการรับรู้ นั่นคือ พี่อานนท์ วิทยานนท์ หัวหน้าภาควิชาจิตเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ มารับหน้าที่นี้ พี่อานนท์เป็นหนึ่งใน originators ของหน่วย palliative care ม.อ. ตั้งแต่สมัยก่อนผมกลับมาจากเมืองนอก ซึ่งก็มี<a href="http://gotoknow.org/profile/ptemsak">พี่เต็มศักดิ์ </a><img src="http://gotoknow.org/profile/ptemsak/picture/30/p.jpg" border="0" width="36" height="36" /> พี่ลักษมี ชาญเวชช (ตอนนี้เปิดหน่วย palliative care ที่ รพ.วัฒโนสถ กทม.) อ.จารุรินทร์ อ.วิรัช รุ่นนั้นเลยทีเดียวเจียว พี่อานนท์เป็นอาจารย์ที่ปูรากฐานการสัมภาษณ์แบบ narrative สำหรับนักศึกษาแพทย์รุ่นใหม่ของ ม.อ. และจัดอบรมอาสาสมัครข้างเตียงให้แก่ รพ.สงขลานครินทร์ร่วมกับ อ.จารุรินทร์ (ภาควิชาจิตเวช) มานานเท่านาน เมื่อองค์ครบ งานนี้ก็เรียกว่าผมมารับเนื้อๆ เพราะไม่มีหน้าที่อะไรเลยยกเว้นมาฟังเก็บเกี่ยวอย่างเดียว เรียกว่าหรูหรามาก ธรรมดางานเสวนา palliative care เราจะจัดห้องไม่ใหญ่ เพราะคนเข้าไปเคยเกิน 30 คน แต่งานนี้ แค่เห็นชื่อวิทยากรก็เลยต้องย้ายห้อง เพราะเป็นปูชนียาจารย์ของคณะแพทย์มาแต่ดั้งเดิม และมีทั้งน้องพยาบาลที่ยังทำงานอย่าง active อยู่ และพี่เภสัชที่ทำหน้าที่เป็นผู้ดูแลบุพการีสองท่านมาเป็นเวลา 20+ ปี ขนาดนั้นเรายังรำพึงหลังเสร็จงานว่า น่าจะไปจัดห้องที่ใหญ่กว่านี้ และเชิญเครือข่ายกัลยาณมิตรมาทั้งภูมิภาค เพราะเนื้อหาคราวนี้สุดยอดจริงๆ ก่อนเริ่มการเสวนา ผมยืนอยู่หน้าห้อง ดักคุยวิทยากรแต่ละท่าน ปรากฏว่าอาจารย์มาแบบสบายๆ เหมือน just another lectures แต่ผมเองรู้สึกลึกๆว่า คราวนี้อาจารย์ตั้งใจ มี intention ที่ชัดเจน ท่านนึงหันไปบอกพี่อานนท์ว่า "ขุดออกมาให้ได้นะ อยากจะได้อะไร" มีแต่เรื่องเล่าประสบการณ์ แต่ต้องถาม เพราะไม่ได้เตรียมมาเป็น slides อะไรแบบนั้นเลย พี่อานนท์หัวเราะบอก "ดีครับๆ" ตาม style disclaimer: บทความนี้จะไม่เชิงถอดความรู้ เพราะพี่เต็มศักดิ์ชิงถอดไปก่อนแล้ว อย่างครบถ้วนได้เนื้อสด เนื้อเปื่อย ตามไปอ่านได้จาก<a href="http://gotoknow.org/blog/pcarepal/332586"> บทความนี้</a>    แต่จะเป็นบทความสะท้อนความรู้สึก บรรยากาศ และอะไรที่กินใจคนเขียนเป็นหลัก คนทยอยกันเข้าห้องไม่ขาดสาย มีทั้ง นศพ. ซึ่งร้อยวันพันปีไม่เคยมีใครมาร่วมในงานสนทนา palliative care มีอาจารย์แพทย์ หมอ และพยาบาลจำนวนมาก เข้ามาจับจองที่นั่ง (ที่ต้องจับจองเพราะห้องบรรยายใหม่ มีที่ high-tech และ low-tech ปนๆกัน นั่งไม่ดีอาจจะคอหลุดตอนจบ) ผมวิ่งขึ้นไปห้องควบคุม media เพื่อ confirm ว่างานนี้มีการอัด videotape ไว้เรียบร้อย ซึ่งนับว่ารอบคอบและคุ้มค่ามาก เพราะถ้าไม่อัดคงน่าเสียดายแย่ <h2>เต๊ง....</h2> ผมเคาะระฆัง (ที่จริงไม่ได้ตั้งใจ แต่เดี๋ยวนี้ระฆังมันติดกระเป๋าสะพาย เหมือน credit card ไปไหนเอาไปด้วย) เรียกสมาธิผู้เข้าร่วม และกล่าวเปิดงาน จำไม่ได้แล้วว่าพูดอะไรไปบ้าง อารามตื่นเต้นอยากฟัง เลยรวบรัดส่งไม้ให้พี่อานนท์โดยพลันทันใจ COPING OF PERSONNEL Coping คือ การเผชิญกับการรับรู้ และการดำเนินชีวิตท่ามกลางสิ่งท้าทาย ในความหมายมีนัยของ "การใช้พลัง" ที่ผู้มีประสบการณ์ตรงจะต้อง summon เรียกหาแหล่งพลังของตนเองจากทุกๆด้าน เมื่อเราต้อง cope กับอะไรที่ยิ่งยาก ตอนนั้นเองที่เราจะมองเห็นที่มา แหล่งที่มา ความเป็นมา และความ "เป็น" ของตัวตนเราที่ชัดเจนยิ่งขึ้น พี่อานนท์ไม่รอช้า เริ่มเปิดการเสวนาเข้าหาเรื่องสำคัญที่สุดนี้ในรอบแรกเลยทีเดียว (เสริฟจานแรกก็รสเด็ดเสียแล้ว) COPE with THE UNKNOWN สิ่งที่ทุกคนพูดเป็นเสียงเดียวกัน ว่า "ยาก" ที่สุด และ "ทรมาน" ที่สุด เห็นจะเป็นเรื่องความไม่รู้ และไม่รู้สิ่งแรกสุด ก็คือ "การวินิจฉัย" นั่นเอง สำหรับพยาธิสภาพหลายๆโรค หมอจะไม่สามารถให้การวินิจฉัยได้จากแค่การตรวจร่างกาย ซักประวัติ แต่ต้องมีการส่งตรวจเพิ่มเติม ตัดชิ้นเนื้อ X-ray ขั้นตอนเหล่านี้ที่ดูเหมือนจะ routine ทำกันเป็นประจำ ปรากฏว่าประสบการณ์ตรงที่มีต่อคนไข้ มันไม่ใช่ easy ride อย่างที่เราเรียกว่า routine ได้เลย อาทิ ใครเลยจะเคยรู้ว่า CT scan ที่ต้องมีการฉีดน้ำยาเข้าหลอดเลือดดำนั้น จะทำให้คนไข้มีอาการ "ซู่ซ่า" ไปหมด ทั้งที่แขน ทั้งตัว ลงไปท้องน้อย ขนาดหมอเองก็ยังงงๆว่า เอ.. นี่ฉันแพ้ยารึเปล่าเนี่ย เพราะมันเกิดความผิดปกติที่รู้สึกได้ (มารู้ทีหลังว่า แกแพ้อาหารทะเล แต่กั๊กไว้ ไม่ยอมบอกเจ้าหน้าที่ พอมีอาการแกก็กลัวแทนเจ้าหน้าที่ เดี๋ยวใครจะหาว่าทำไมไม่ถามก่อน ที่จริงถามแล้วแต่คนไข้ (หมอ) จงใจปิด) ปรากฏว่านี่คือปรากฏการณ์ปกติที่เกิดได้ ไม่ใช่แพ้อะไร การตรวจพิเศษเพิ่มเติมหลายๆอย่างไม่ใช่ pain free เสมอไป ใครที่จะไปตรวจอาจจะสามารถเตรียมตัวได้ดีขึ้นเยอะ ผมเองเคยเอาตัวเองไปส่องกล้่องตรวจลำไส้ใหญ่ สมัย train เป็นแพทย์ใช้ทุนศัลย์ (ประมาณนานมาแล้ว) เพราะมีเลือดออกเวลาถ่าย (โรคพบบ่อยของหมอศัลย์ เวลาเครียดๆ ท้องผูกๆ เพราะไม่มีเวลาถ่าย เอาเวลาไปนอนแทน เพราะไม่ค่อยมีเวลานอน ก็เลยมีภาวะพวกนี้แถม) โดนแบบครบชุดเลย ทั้งกล้องเล็ก กล้องกลาง (60 cm) และกล้องใหญ่ (1.2 m) การันตีได้ครับว่า ไม่ใช่ pain-free investigation แน่นอน หรืออย่าง X-ray mammography นี่ก็เหมือนกัน คนไข้หลายๆคนกลับมา feedback ให้ฟังว่าเป็นประสบการณ์เลวร้ายที่สุดอย่างนึงทีเดียว ไม่แค่เฉพาะความอับอายที่ต้องเปิดเสื้อไปเอกซเรย์ แต่ก็อย่างที่เราบางคนเคย X-ray ปอด ตอนตรวจร่างกาย เราต้องเอาหน้าอกเราไปแนบบนแผ่น film เจ้าหน้าที่เทคนิเชียนก็จะตะโกนบอกให้เราแนบอกไปให้ชิดแผ่น film หายใจลึกๆ เอ้า นิ่งไว้ กลั้นใจไว สักพักก็มีเสียงตู๊ด แล้วเจ้าหน้าที่ก็บอกว่าหายใจได้ (เคยสงสัยว่าทำไมต้องบอกให้คนไข้หายใจได้ ปรากฏว่าเขาบอกว่า เคยมีคนไข้ที่ซื่อตรงมาก กลั้นใจไม่ยอมปล่อยจนหน้าแดงออกม่วง เสร็จแล้วต่อว่าใหญ่ว่าเสร็จแล้วทำไมไม่บอกด้วย ดีไม่กลั้นจนขี้แตกขี้แตน!!) แต่ของ mammography นี่ เขาจะเอาแต่ส่วนเต้านมเท่านั้น เทคนิเชียนก็จะพยายามเอาแผ่น film รับแสง กับหลอดแสงมาประกบให้แน่น!! ก่อนจะถ่าย ตอนนี้แหละที่คนไข้บางคนเล่าให้ฟังว่า "เจ็บสุดๆเลยหมอ!!" ไหนๆออกมาถึงตรงนี้แล้ว ขอบอกอีกเรื่อง คือ MRI (Magnetic resonance Imaging) ใครที่ยังไม่เคยลอง ต้องตอบคำถามว่ามีโรคหรือภาวะ "การกลัวที่แคบ" หรือไม่ เพราะงานนี้คนไข้ต้องนอนอยู่ในท่อกลมๆแคบๆแทบจะชิดตัวเกือบหรือกว่าชั่วโมง แถมมีเสียงดังสนั่นหวั่นไหวรอบตัวเกือบตลอดเวลา เรียกว่าบางคนเจอไปทีเดียว บอกว่าไม่เอาอีกแล้ว บางคนต้องขอฉีดยากล่อมประสาทให้หลับ บางคนถึงขนาดต้อง admit นอน รพ.เพื่อให้หมอวิสัญญีมาช่วยเลยทีเดียว ย้อนกลับมาเข้าเรื่องใหม่ "การรอฟังผลชิ้นเนื้อ" เป็นอะไรที่ผสมผสานกันเยอะมาก ทั้งความหวัง ทั้งความกลัว กังวล ที่สำคัญก็คือ แม้เราจะไม่กลัว the worst แต่การที่อยู่ใน "ความไม่แน่นอน" ก็ยังเป็นช่วงที่ทรมานมากที่สุดช่วงหนึ่งทีเดียว น่ากลัวกว่าตอนที่รู้แล้วซะอีกบางที แถมบางครั้งผลเนื้อที่ว่าเป็น goal standard คือมาตรฐานสูงสุดในการวินิจฉัย ก็ยังไม่ใช่ร้อยเปอร์เซนต์นะ อาจารย์เล่าให้ฟังว่าตอน biopsy (ตัดเนื้อมาตรวจพยาธิสภาพบางส่วน) ไปแล้วผลออกมาปรากฏว่าไม่พบเนื้อร้ายอะไร แต่ด้วยความที่อาจารย์เป็น clinician ผู้เชี่ยวชาญ ใน gut instinct บอกว่าเนื้อแบบนี้ แข็งแบบนี้ consistency แบบนี้ ยังไงๆก็ขอเอาออกให้หมดแหละ พอเอาออกหมด กลับเจอเนื้่อร้าย!!! COPE with The KNOWN เมื่อพวกเราเจ็บป่วย ก็มีการเลือกหมอ เลือก รพ.เหมือนๆกับคนทั่วไป แต่เหตุผลในการเลือก ไม่ได้อยู่เฉพาะเรื่องเก่งไม่เก่ง กลับเป็นว่าปัจจัยอื่นก็มีมาเยอะไม่น้อย เช่น โรคบางโรคสำหรับคนไข้ ก็อยากเจอกับหมอผู้หญิงบ้าง เจอกับหมอผู้ชายบ้าง เพราะมันมีเรื่องความอาย ความขัดเขินมาปะปน (จนบัดนี้ผมก็ยังสงสัยหมอระบบทางเดินปััสสาวะที่เป็นผู้หญิงไม่ได้ว่า แล้วคนไข้เขาไม่เขินหรอกเหรอมาหาหมอ ยิ่งบางสภาวะ เช่น erectile disfunction จะไปอธิบายคุยเรื่องนี้กับหมอผู้หญิงมันคงยากใช้ได้อยู่ ก็เลยเข้าใจว่าทำไมคนไข้ผู้หญิงบางคน ถึงเจาะจงว่าหมออะไรก็ได้ แต่ขอเป็นหมอผู้หญิง เราก็ไม่ต้องเสีย self ว่าเขาหาว่าเราไม่เก่งหรืออะไร) งั้นอันนี้เป็นอีกกระบวนการของการ coping แต่กับสิ่งที่คนไข้รู้ รู้ว่าอย่างไหนฉันชอบ อย่างไรฉันพึงพอใจ ถ้าเรา keep concept นี้ไว้ในใจ และพยายาม empower เกื้อกูลให้คนไข้ใช้ coping with the KNOWN มาก และมี coping with the UNKNOWN น้อยๆ ก็อาจจะช่วยเรื่องความหวาดกลัว ความไม่แน่ใจ ความลังเลโหวงเหวงไปได้อย่างมากเลยทีเดียว COPING with the NEWS Management อีกประเด็นสำหรับการเผชิญในระยะแรกสุดในช่วงการวินิจฉัยก็คือ พอทราบแล้ว จะบอก/ไม่บอกใคร และอย่างไร อย่านึกว่าเป็นเรื่องธรรมดา มีสูตรสำเร็จนะครับเรื่องนี้ จากที่ได้ฟัง ปรากฏว่ามีหลากหลายรูปแบบ ไม่มีระบบ แต่ทุกอย่างมีเหตุผลรองรับที่น่าฟังทั้งสิ้น ของใครของมัน สาเหตุที่เรื่องนี้มันซับซ้อนก็เพราะมันวางอยู่บน relationship หรือลักษณะของความสัมพันธ์ภายในแต่ละครอบครัว ซึ่งแตกต่างกัน ไม่เหมือนกัน และละเอียดอ่อนมากๆ คนภายนอกไม่มีทางที่จะไปตัดสิน แนะนำอะไรได้มากนักว่าควร/ไม่ควรจะทำอะไรดี สิ่งที่เราทำได้ก็คงจะเป็นกระจกเงาสะท้อนที่ดีเท่านั้น ถ้าในมุมมองและจากความรู้ที่เรามี เราอาจจะคิดว่าอย่างไร สุดท้ายคนไข้เองจะเป็นคนที่ดีที่สุด ตัดสินได้ถูกต้องใกล้เคียงกับความเป็นจริงมากที่สุด ในฐานะบุคลากร มีประเด็นที่น่าสนใจเพ่ิมเติมก็คือ ความที่มีคนรู้จักเยอะ ใครๆก็เป็นห่วง ทำให้อยากทราบความเป็นไปอย่างละเอียด จนบางทีเรื่อง confidentiality หรือความลับ ความเป็นส่วนตัวของผู้ป่วยหายไป ซึ่งสำหรับบางคนเรื่องนี้ก็จะน่าหงุดหงิดมาก บางคนก็ต้องทำใจว่าเออ.. หนอ เราคงเป็น public personnel หรือบุคคลสาธารณะไปแล้วล่ะหนอ จะห้ามไม่ให้ใครไม่ถาม ไม่อยากรู้ คงจะยาก เรื่องแบบนี้คงจะต้องออมชอม ถ้อยทีถ้อยอาศัยกัน และเสริมด้านความอยากมีความเป็นส่วนตัวของคนไข้ให้มีอิทธิพลเหนือกว่าความอยากรู้อยากเห็นของคนรู้จักไป อีกประการหนึ่งที่เราพึงรู้ก็คือ แผนการที่ดีที่สุดที่เราได้วางไว้ ก็ไม่ได้การันตีว่าวางไว้ดีแค่ไหนแล้วเราจะทำได้ หรือได้ทำ อย่างที่วางแผน อันนี้แสดงถึง "เหตุปัจจัย" อันซับซ้อนของความสัมพันธ์และเรื่องราวต่างๆได้เป็นอย่างดี บางทีคนเป็นห่วงเราเยอะ ก็หวังดี ไปบอกคนนั้นคนนี้แทนเราก็มี โดยไม่ทันได้มาปรึกษาว่าแผนนี้เราคิดว่าดีหรือเปล่า ครั้นเราจะไปโกรธ ก็บอกไปหมดแล้ว และก็เป็นความหวังดีซะด้วย เราก็ต้องปล่อยวางไปเสียก็มี

2010-02-02T10:36:16+07:00

false 333238

2010-02-04T08:07:56+07:00

false

2010-02-02T11:30:05+07:00

จิตตปัญญาเวชศึกษา 119: เสวนา palliative care เมื่อผู้ให้บริการ กลายเป็นผู้รับบริการ (1)

15356

true <h2 style="text-align: center;">บอก หรือไม่บอก "ข่าวร้าย"</h2> เมื่อสักครูนี้ผมพึ่งได้รับปรึกษาจากพี่พยาบาลจากหอผู้ป่วยพิเศษ เรื่องมีอยู่ว่ามีคนไข้ผู้ชายท่านหนึ่ง เป็นตำรวจเก่า อายุ 79 ปี มาผ่าตัด คุณลุงแกมีลูกหลายคน อยู่ที่บ้านเดียวกัน 4 คน อยู่ ที่เหลืออยู่ กทม. คนที่มาเยี่ยมมีลูกชายหัวแก้วหัวแหวนอยู่คนนึง สนิทกับคุณลุงมาก มาเยี่ยมทีไรก็จะปรนนิบัติอย่างใกล้ชิด (บางคนบอก อาจจะมากกว่าที่เคยเห็นลูกชายของคนอื่นๆทำ) ทั้งหวีผม ตัดเล็บ กอดพ่อ อย่างใกล้ชิด คุณลุงได้ผ่าตัดไป ตอนนี้อยู่ระหว่างพักฟื้น หมอวางแผนไว้ว่าจะให้ล่ากลับบ้านวันพรุ่งนี้ แล้วนัดมาอีกทีเพื่อติดตามผลการรักษาอีก 5 วัน ปรึกษากันว่า เอ.. จะอยู่ต่อไปจนวันติดตามผลไปเลยดีไม่ดี จะได้ไม่ต้องเดินทางไปเดินทางมา เมื่อคืนวานลูกชายคนนี้ก็ลากลับบ้าน พอวันนี้พี่สาวที่เฝ้าคุณพ่อก็ได้รับโทรศัพท์ว่าน้องชายเสียชีวิตจากอุบัติเหตุรถคว่ำไปเสียแล้ว พี่สาวไม่กล้าบอกคุณพ่อว่าลูกชายคนโปรดเสียชีวิตไปแล้ว พี่พยาบาล (คนที่เป็น head ward) ได้ฟังก็เห็นว่าลูกสาวกำลังทุกข์ เพราะอยู่คนเดียว ไม่มีลูกๆคนอื่นที่จะปรึกษาตัวต่อตัว โทรศัพท์ถามก็มีทั้งที่บอกให้บอกไปเลย มีทั้งบอกว่าอย่าบอกเดี๋ยวคุณพ่อจะรับไม่ได้ ยิ่งหลังผ่าตัดใหม่ๆ คนตัดสินใจก็เลยยิ่งสับสน และเป็นทุกข์ ผมก็เลยบอกไปว่าจะขออนุญาตไปคุยกับลูกสาวคนนี้ดูสักหน่อย ว่าเรื่องราวเป็นอย่างไร ก็ไปหาที่หอผู้ป่วย (หอนี้ดี มีห้อง private ไว้ทำ family meeting เป็นสัดส่วน มีประโยชน์มาก) เราเชื้อเชิญกันไปนั่งที่ในห้อง family meeting ลูกสาวก็เดินเข้ามา อายุประมาณ 40 เกือบ 50 ปีหรือแถวๆนั้น เคยเป็นครูมาก่อน แต่ลาออกมาเพื่อปรนนิบัติดูแลคุณพ่อ เพราะเมื่อ 2 ปีก่อน คุณลุงพึ่งจะเสียภรรยาไปเพราะโรคเบาหวาน อยู่ดีๆนั่งๆคุยกัน ก็เป็นลม พาไปหาหมอ หมอรีบใส่ท่อช่วยหายใจ แต่ก็ไม่ฟื้น อยู่ รพ.ได้สัก 20 วันก็เสียไป คุณลุงตอนนั้นก็เศร้ามากอยู่พักใหญ่ ซึมไป ไม่พูด ไม่จา เกือบเดือน หลังจากนั้นก็ค่อยๆดีขึ้น ลูกสาวชวนน้องอีกคนมาอยู่ด้วยกัน พาหลานมาอยู่ คุณลุงก็ค่อยๆปรับตัวและอาการดีขึ้นเป็นปกติ ปกติคุณลุงจะชอบพูดคุยปรึกษากับลูกชายสองคน คนหนึ่งก็คือคนที่พึ่งเสียชีวิตไปคราวนี้ เป็นห่วงมากที่สุด เพราะแม้ว่าจะสนิทกันดี และใกล้ชิดมากที่สุด แต่แกค่อนข้างเกเรนิดนึง ขับรถเร็ว กับอีกคนทำงานอยู่ที่ กทม. คุณลุงยังมีลูกบุญธรรมอีกคน ทำงานเป็นข้าราชการผู้ใหญ่อยู่ กทม.เหมือนกัน ฟังจากที่ลูกสาวเล่า แกไม่ค่อยสนิทมากนักกับลูกสาว จะสนิทกับลูกชายมากกว่า <h3>COUNSELLING</h3> ลูกสาวคิดว่าคืนนี้จะยังไม่บอกให้คุณลุงทราบ แต่ตนเองจำเป็นต้องกลับบ้าน เพราะจะมีงานรดน้ำศพคืนนี้ และจัดพิธีทางศาสนา ยังไม่รู้จะทำยังไง แต่ทาง รพ.ก็บอกว่ายินดีรับดูให้ (ปกติเราจะให้คนไข้ห้องพิเศษมีญาตินอนเฝ้า) แต่ถามต่อไปว่าแล้วจะบอกเมื่อไรดี ลูกสาวบอกว่ากลัวคุณพ่อจะช็อคไป (ไม่ได้หมายถึง physical shock ทางการแพทย์ แต่หมายถึงตกใจ) ผมก็ถามแกไปว่า แกจะมีอาการอย่างไร เขาก็ว่าปกติคุณลุงเวลาเสียใจ ผิดหวัง ก็จะเงียบกริบ ไม่พูด ไม่จาเป็นวันๆ ถามดูก็ไม่เคยมีอาการฉุนเฉียว เกรี้ยวโกรธ หรือท้อแท้ ทำร้ายตัวเองหรือผู้อื่น สรุปแล้ว เป็น style เศร้าเงียบลงไปอยู่คนเดียว ถามว่าแล้วจะบอกเมื่อไร "จะบอกพรุ่งนี้ไหม?" ลูกสาวก็ยังไม่แน่ใจ บอกว่า "อาจจะฝากคุณลุงไว้ที่นี่จะถึงวันนัดอีก 5 วันเลยได้ไหม โดยยังไม่บอกก่อน" "ก็ได้ครับ แต่คิดว่าคุณลุงจะมีปฏิกิริยาเหมือนกันไหมล่ะครับ เมื่อรู้ข่าวนี้?" นิ่งไปสักพัก ก็พยักหน้า บอกว่า "คุณพ่อก็คงจะเสียใจอยู่แล้ว เพราะลูกคนนี้แกรักมาก" ผมว่า "ผมก็เห็นด้วยนะครับ ว่าแกน่าจะเสียใจ และคงจะมีปฏิกิริยาแน่นอน ไม่่ว่าจะบอกตอนไหน ยังไงๆ แกก็ต้องทราบ ไม่ช้าก็เร็ว งั้นที่เราคิด อาจจะไม่ใช่เรื่องพยายามไม่ให้แกเสียใจ เพราะยังไงๆแกก็จะเสียใจ เราอาจจะมาช่วยกันคิดว่า ทำอย่างไร ถึงจะให้แกทราบข่าวนี้แบบดีที่สุด ดีไหมครับ?" พยักหน้า "ดีค่ะ" "OK ถ้างั้น เราลองจำลองการแจ้งข่าวไปทีละแบบดู ว่าแบบไหน คุณลุงจะเป็นยังไง ดีไหมครับ?" "ดีค่ะ" "แบบแรก ไม่บอกเลย ให้คุณลุงนอนอยู่ รพ.จนหลังวัน follow up อาทิตย์หน้า ตอนกลับบ้าน ค่อยบอกให้ทราบ ข้อดีมีอะไรบ้าง ข้อเสียอาจจะมีอะไรบ้าง?" ลูกสาวนิ่งคิดสักพัก "ข้อดีก็คือ มีคนหลายคนช่วยกันบอก" "ใช่ครับ นั่นเป็นข้อดี ตอนนี้มีคุณอยู่คนเดียว ถ้ามีหลายๆคนก็จะได้ช่วยกันประคับประคองได้ มีข้อเสียไหมครับ?" นิ่งไปสักพัก ไม่ตอบว่าอะไร ผมก็เลยถามต่อ "คนไข้บางคนที่ผมเคยเห็น บางทีก็น้อยใจ หรือโกรธก็มี ที่ไม่มีคนบอกเรื่องสำคัญๆ คิดว่าคุณลุงจะเป็นยังไงครับ?" "ก็เป็นไปได้ค่ะ ถ้าไม่บอก เพราะคุณลุงแกรักน้องชายคนนี้มาก" "นอกจากน้อยใจ เสียใจแล้ว แกคงจะไม่ได้ร่วมงานรดน้ำศพที่จะจัดด้วยใช่ไหมครับ คิดว่าแกอยากจะไปงานรดน้ำศพไหมครับ?" "แกต้องอยากไปแน่เลย ไม่รู้หมอจะอนุญาตไหม เราก็ไม่แน่ใจเพราะกลัวกระเทือนแผล กลัวว่าแกจะเจ็บแผลมากขึ้นไหม" "เดี๋ยวหมอจะขอให้พี่พยาบาลโทรไปถามอาจารย์เจ้าของไข้ดีไหมครับ ว่าถ้าเราจะให้คุณลุงกลับบ่ายนี้ เพื่อไปงานรดน้ำศพ จะมีความเสี่ยงอะไรมากไหม" ลูกสาวพยักหน้า เห็นด้วย ผมก็เลยขอให้พี่พยาบาลไปโทรหาข้อมูล กลับมาก็บอกว่า "แผล OK แล้ว ลากลับบ้านได้ไม่มีปัญหาอะไร" "หมอคิดว่า ถ้าเราให้คุณลุงทราบเรื่อง แล้วตัดสินใจเองว่าอยากจะกลับไปงานรดน้ำศพไหม หรือจะอยู่ รพ. พักที่นี่ต่อก็ได้ แต่ลูกสาวคุณลุงต้องกลับไปเตรียมงานคืนนี้ จะดีไหมครับ อย่างน้อย เราก็เคารพในการตัดสินใจของคุณลุงเอง หมอคิดว่าเรื่องที่คุณลุงจะเศร้าเสียใจ เป็นเรื่องธรรมดา และเกิดแน่นอนไม่ว่าจะบอกตอนไหน ก็ไม่ถึงกับทำให้คุณลุงไม่เสียใจไปได้ แต่ที่แน่ๆ ถ้าบอกช้า คุณลุงก็จะพลาดงานศพไป ซึ่งเป็นอะไรที่แก้ไขกลับคืนมาไม่ได้" พอถึงตอนนี้ เราเห็นสีหน้าของลูกสาวแจ่มใสขึ้น ชัดเจนมากขึ้น ผมเลยถามต่อว่า "อยากจะให้ใครเป็นคนแจ้งข่าวครับ?" "เดี๋ยวคุณหมออยู่ด้วยได้ไหมคะ เผื่อแกจะเป็นอะไรไป" ลูกสาวถาม "ได้เลยครับ ผมจะไปด้วย" เราเดินไปที่ห้องผู้ป่วย เข้าไปคนไข้กำลังนอนพักอยู่บนเตียง คุณลุงเป็นคนร่างใหญ่ สมกับเป็นตำรวจเก่า ดูแข็งแรงกว่าวัย 79 ปีเป็นกอง ลูกสาวไปยืนอยู่ข้างๆเตียง ผมเข้าไปที่เก้าอี้ข้างเตียงอีกด้านหนึ่ง ทรุดตัวลงนั่ง แตะตัวคุณลุงเบาๆทีนึง แกก็ลืมตา เราทักทายแนะนำตัวกันเล็กน้อย "คุณลุงครับ ผมเป็นหมออยู่ที่นี่ มาเยี่ยมคุณลุงครับ" ความที่ ม.อ. มีหมอเยอะ การแนะนำตัวแค่นี้ ก็สลายความสงสัยประหลาดใจลงไปได้ "ทราบจากลูกสาวคุณลุงว่าคุณลุงเคยเป็นตำรวจเก่า เป็นมากี่ปีครับ" "38 ปี ทั้งหมด" "อยู่ที่เดียวตลอดเลยเหรอครับ" "ใช่" "คุณลุงมีลูกกี่คนครับ" "7 คน อยู่ที่นี่ 4 อยู่กรุงเทพอีก โตๆกันหมดแล้ว" "ทราบว่าภรรยาคุณลุงเสียไปเมื่อ 2 ปีที่แล้ว ตอนนั้นเป็นยังไงบ้างครับ?" คุณลุงหน้าสลดไปนิด แล้วก็พูดออกมา "ไม่เป็นไร คนเราก็อย่างนี้แหละ ทำใจได้" ผมนั่งข้างๆคุณลุง เอื้อมมือไปจับมือคุณลุง "หมอมีข่าวไม่ค่อยดีจะมาบอกคุณลุงครับ" คุณลุงอึ้งไปชั่วขณะ "อืม.." ผมมองหน้าลูกสาว แกก็เอื้อมมือมาจับตัวคุณพ่อ "พ่อ.. ชีวิตมันไม่แน่นอนนะ เกิดแก่เจ็บตาย เป็นเรื่องธรรมดานะ.... "เจ้า...น่ะพ่อ วันก่อนที่มันขับรถไปน่ะ....." คุณลุงหลับตา "เกิดอุบัติเหตุ....ใช่ไหม" "ใช่พ่อ เขาโทรมา มันเสียแล้วนะพ่อ" หลับตา "พ่อเตือนมันแล้ว.. ขับรถคว่ำ" "วันนี้ฉันจะไปงานรดน้ำ" "งั้นขอยาหมอกลับบ้าน ฉันไปด้วย" คุณลุงบอกมาทันที พี่พยาบาลที่ยืนอยู่ข้างๆ บอกว่า "หมออนุญาตแล้วค่ะ เดี๋ยวเราจะจัดยากลับบ้านให้ค่ะ" "ชั้นจะไปรดน้ำด้วย" คุณลุงรำพึงออกมาเบาๆ คุณลุงนิ่งไปสักพัก หันมาทางผม แล้วพูดว่า "ผมไม่เป็นไรหมอ" ผมบีบมือแกเบาๆ หันไปบอกกับลูกสาวว่า "อยู่เป็นเพื่อนคุณลุงก่อนนะครับ เราจะจัดการเรื่องราวจำหน่ายคุณลุงกลับบ้านให้เรียบร้อย แล้วติดต่อตามญาติเอารถมารับคุณลุงได้เลยครับ" ========================================= <h3 style="text-align: left;">REFLECTION</h3> ผมออกมากับพี่พยาบาล แล้วก็รวมกลุ่มพยาบาลกัน เพื่อ reflect เมื่อสักครู่นี้ ที่เราทำก็เพียงแค่เป็นกระจกสะท้อนเหตุการณ์ ความเป็นไปได้ ของการทำหรือไม่ทำเท่านั้น คนที่รู้จักคนไข้ดีที่สุดคือญาติ ดังนั้น first-rate information มาจากญาติ ไม่ได้มาจากทฤษฎีต่างๆที่เรารู้กันมา การเป็นกระจกที่ดี มีคุณสมบัติของกระจกที่น่าใคร่ครวญ อาทิ <ul> <li>กระจกที่ไม่ตัดสิน</li> <li>กระจกที่สะท้อนจากความใส ไม่มีลวดลายแฝงอยู่ก่อน</li> <li>กระจกที่สะท้อนหลายด้านหลายมุม ลดจุดบอด</li> <li>กระจกที่อาศัยแสง เป็นแสงแห่งความรัก ความปราถนาดี</li> </ul> การเป็นญาติผู้รับผิดชอบต้องแจ้งข่าวในบริบทข้างบน เป็นภาระหนัก ไม่มีใครช่วยเหลือ สิ่งที่เราควรจะคิดเผื่อก็คือ หาทางให้ไม่ว่าจะทำเช่นไร ญาติจะต้องรับรู้ไปในทางที่มีทางออก ไม่ guilt ซึ่งทางที่ดีที่สุดก็คือ หาทางให้เขา/เธอ ใช้เครื่องมือที่ออกมาจากหัวใจ ไม่ใช่ pure logic แต่เป็นความรักโดยแท้ เพราะเรื่องนี้ มันหันเห หรือมีเหตุผลได้สำหรับทุกๆ action ไม่ว่าจะทำ/ไม่ทำ เป็นเหตุผลก่อนทำ ส่วนจะ work หรือ ไม่ work ไม่เกี่ยวกันเท่าไร ดังนั้นเบาะรองรับที่ดีที่สุด คือ "จริยธรรม" เพราะจริยธรรมไม่เป็นไม้หลักปักบนเลน จริยธรรมใน ความงาม ความดี ความจริง จะวางอยู่บน "ความรัก" หรือ "เพื่อเธอ" ทำให้กระบวนการภายหลังที่ถ้าต้องการให้อภัยนั้น (ซึ่งเป็นกระบวนการเดียวกันกับการทำแต่แรก) จะง่ายกว่า ในที่นี้เราไม่สงสัยเลยว่าทำไมลูกสาวจึงจะลังเล เพราะเหตุการณ์ที่เธอเสียน้องชาย มีภาระงานรดน้ำรออยู่ มีคุณพ่อที่นอน รพ. ตกเป็นสถานการณ์ที่วังเวงและมีอะไรรับผิดชอบเยอะมาก แต่ละทางออก ดูเหมือนจะมีเงาสลัวๆแฝงอยู่ ไม่ทราบว่าเป็นอะไร การที่มีกัลยาณมิตร มาช่วยสะท้อนทางออก ก็เหมือนกับการสะท้อนนำแสงที่มีอยู่เดิม (จากความสัมพันธ์ดั้งเดิม) ให้สอดส่องทางไปไกลขึ้นกว่าเดิม จนมองเห็นสุดทาง และสามารถ "อ๋อ" ตัดสินใจได้ในที่สุดว่าหัวใจบอกว่าควรจะทำเช่นไร ใน case นี้ พอเล่าถึงความสัมพันธ์ระหว่างคุณลุงกับลูกชาย พอมี key question ว่า "แล้วจากความสัมพันธ์ที่ว่า คิดว่าคุณพ่ออยากจะไปร่วมพิธีรดน้ำศพหรือไม่?" เรื่องราวก็ชัดเจนขึ้นทันที และพอเรา clear ประเด็นเรื่องความเศร้าเสียใจได้ว่า ยังไงๆ ก็เสียใจแน่นอน ไม่ว่าจะบอกเร็วหรือช้า ผนวกกับการ reassure ว่าไม่มีเรื่องความเสี่ยงต่อผลการผ่าตัด เรื่องราวก็ค่อนข้างชัดแล้วว่าจะทำเช่นไร ถามว่าแล้ว sure แค่ไหนว่าจะออกมาดี ไม่ดีได้ไหม? คำตอบคือ "เป็นไปได้ทั้งนั้น" แต่อย่างน้อย ในเวลาที่มีจำกัด เราได้พยายาม review ความสัมพันธ์ ความคิด ความรู้สึึก ของคุณลุงทุกด้านทุกมุม และถามตัวเองว่า ถ้าทำแบบนี้ เราทำเพราะเรารักคุณลุงจริงๆ ไม่มีเรื่องกลัวอะไรอย่างอื่น เราก็เท่ากับเตรียมความพร้อมให้ตัวเองแบบเต็มที่แล้ว เรื่องนี้ ถ้าจะทำใหม่ให้สมบูรณ์กว่านี้ ก็คงเป็นการให้คุณหมอเจ้าของไข้มาแทนตำแหน่งผม แต่เผอิญในบริบทนี้ คุณหมอแกไม่ว่าง เข้าห้องผ่าตัด เราต้องทำอะไรเดี๋ยวนี้ เพราะลูกสาวกำลังจะต้องตัดสินใจเดินทางแล้ว ผมให้ลูกสาวเป็นคนแจ้งข่าวเอง หลังทำ "warning shot" ไป คือการพูดถึงภรรยา การสูญเสียครั้งก่อน และการให้ความหมายของการสูญเสียของคุณลุง ก็เป็นการ introduction และ pre-counselling แบบสั้นย่นย่อ พอให้ลูกสาวมีช่องเข้า และแกก็ทำได้ดี สาเหตุที่ผมให้ลูกสาวเป็นคนบอก ก็เพราะ 1) เรื่อง relationship เรื่องนี้เป็นกรณีที่จะว่าไป ไม่เกี่ยวกับการแพทย์ แต่เป็น family affair คนที่บอก ควรจะมี energy ด้านความสัมพันธ์ ข้อสำคัญคือ คนบอกก็มี common feeling ที่ใกล้เคียง มีทั้ง empathy และ sympathy ที่เป็น authentic และ 2) ผลระยะยาว มีต่อคุณลุง และลูกสาว ไม่ใช่มีต่อผม ผมคิดว่าการได้บอกข่าวเช่นนี้ ในบริบทนี้ เป็น last-long memory ที่จะมีผลต่อ relationship และการให้ความหมายของชีวิต ถ้าผมบอกไปเองก็ดูจะนอกลู่นอกทาง และล้ำหน้าไปหน่อย

2010-02-01T16:55:51+07:00

false 333061

2010-02-02T00:30:44+07:00

false

2010-02-02T00:46:48+07:00

จิตตปัญญาเวชศึกษา 118: บอก หรือไม่บอก "ข่าวร้าย"

15356

true <h2 style="text-align: center;">Whisper of the Heart</h2> <img src="http://ecx.images-amazon.com/images/I/51MA1N0V2AL._SS500_.jpg" border="0" width="500" height="500" /> อีก Animation หนึ่งจาก Studio Ghibli เนื้อเรื่องโดย อ.เอโออิ ฮิอิราจิ และการวาดอันเลื่องชื่อของ อ.ฮายาโอะ มิยาซากิ ผู้สร้างสรรค์ Spirited Away และทีม เรื่องนี้กำกับโดย อ.โยชิฟูมิ คอนโดะ และ Disney team ทำบรรยายภาษาอังกฤษทั้งหมด <table style="border-color: #ff0033; border-width: 10px; background-color: #ffcccc;" border="10"> <tbody> <tr> <td> <h3 style="text-align: left;">Synopsis:</h3> ชิซูกุ เด็กสาวช่างฝันและอ่อนไหวในอารมณ์ความรู้สึกของผู้อื่น ทว่าลืมสำรวจความฝัน ความรู้สึกของตนเอง ใช้ชีิวิตอย่างสนุกสนานวัยเรียน ตื่นเต้นไปกับเรื่องราวความรักของเด็กวัยรุ่นของเพื่อนสนิท ชิซูกุวันๆจะจมลงไปในหนังสือเรื่องราวต่างๆ จนมาสังเกตเห็นชื่อคนๆหนึ่งที่ยืมหนังสือเล่มเดียวกับเธอเกือบทุกเล่ม กลายเป็นปริศนาลึกลับในหัวใจของสาวน้อย และแล้ววันหนึ่งเจ้าแมวเหมียวหน้าตาลึกลับที่โดยสารรถไฟไปด้วยกันได้นำพาไป เจอร้านขายของเก่าร้านหนึ่ง ชีวิตของชิซูกุจึงได้ประสบพบกับ เซจิ อามาซาวา เด็กหนุ่ม trainee ประกอบไวโอลิน ที่ต้องการอยากจะเป็นนักประกอบไวโอลินอาชีพอย่างมาก จนต้องการออกจากโรงเรียนไปค้นหาว่าตนเองสามารถทำอย่างที่ฝันได้หรือไม่ เมื่อนั้นเองที่หัวใจของชิซูกุได้ค้นพบมิติใหม่ในการให้ความหมายกับความฝันของตน </td> </tr> </tbody> </table> animation ของ อ.ฮายาโอะ มิยาซากิ มีเสน่ห์เฉพาะตัว ตอนที่ทีมดิสนีย์นำเอาเรื่อง Spirited Away ของอ.ฮายาโอะมาเพื่อขอทำภาคภาษาอังกฤษ ก็ทึ่งเมื่อทราบว่า อ.ฮายาโอะ เป็นผู้ออกแบบทั้ง story board, character designs และวาดรูปเอง ตัดต่อเอง เกือบทั้งหมด ซึ่งเวลาดิสนีย์ทำ animation จะมีแผนกแยกเป็นส่วนๆทั้งหมดแล้วนำมารวมกันทีหลัง ดังนั้น animation ของ อ.ฮายาโอะ จะเรียกได้ว่าแฝงไว้ด้วยบุคลิก personality ที่เป็นเอกลักษณ์ของท่านมาอย่างชัดเจน มีคนตั้งข้อสังเกตว่า อ.ฮายาโอะ จะมี "อะไร" กับฉากบินไปในท้องฟ้ามากๆ ทั้งในเรื่อง Spirited Away เอง เรื่องนี้ เรื่อง Nausicaa etc ทุกเรื่องจะมีฉากที่ตัวละครเหินบินไปด้วยวิธีต่างๆ สีสันของท้องฟ้า ป่าเขาลำเนาไพร และการเคลื่อนที่แบบสามมิติพาคนดูฝ่าเมฆ ระยอดไม้ ผ่านหุบเขาไปอย่างตื่นตาตื่นใจ <h3>"รายละเอียด"</h3> อ.ฮายาโอะ มีเทคนิกพิเศษที่ทำให้คนดูรู้สึก "ความเสมือนจริง" ของตัวละครโดยการใช้ "รายละเอียด" และเทคนิกการ "pause" หรือ "หยุดคิด" แทรกลงไปในเนื้อเรื่องอย่างแนบเนียน ตัวละครของอาจารย์จะมีพฤติกรรม "เล็กๆน้อย" ที่เหมือนคนจริงๆเป็นรายละเอียดที่ animation ทางตะวันตกไม่มี การ pause เป็นการหยุดฉากการดำเนินเรื่อง ไปเป็นฉากถนนนอกบ้านที่มีรถจักรยานวิ่งผ่านบ้าง หรือไปเป็นฉากกาน้ำร้อน ค่อยๆเดือด ควันพลุ่งขึ้นจนดังวี้ๆบ้าง จังหวะเหล่านี้ทำให้ animation กลายเป็นความเป็นจริงๆได้อย่างละเอียดอ่อนมาก ฉากชิซูกิกดดินสอเพื่อให้ไส้ดินสอออกมาเพื่อจะเขียนได้นั้น แสดงถึงความละเอียดในพฤติกรรมตัวละครของอ.ฮายาโอะเป็นอย่างดี ในเรื่องนี้ เน้นเรื่อง "ความใส" ของนางเอกของเรา คือชิซูกิ ที่น่ารักจนบอกไม่ถูก ฉาก romantic ที่พวกเราหลายคนคุ้นเคยกับแก้มที่แดงแจ๋ของตัวละคร ออกมาเป็น animation น่ารักน่าหยิก และเป็นไปอย่างธรรมชาติมากๆ ไม่น่าเชื่อว่า อ.ฮายาโอะ เองผู้เป็นคนวาด เป็นชายวัยเลยกลางคน จะสามารถแสดงท่าทางขวยเขินของเด็กรุ่น จนต้องแกล้งทำเป็นโวยวายแต่ทุกคนก็ทราบว่าเธอรู้สึกอย่างไร ออกมาเป็นภาพ animation ได้อย่างงดงาม ชนิด คนแสดงจริงก็ไม่มีทางที่จะสื่อได้ชัด (แก้มแดงแจ๋) แบบ animation แบบนี้ ชิซูกิทึ่งกับแรงบันดาลใจความฝันของเซจิ เพื่อนหนุ่มข้างบ้าน ที่ใฝ่ฝันอยากเป็นนักทำไวโอลิน จนเธอฝ่าด่าน "ความกลัว (voice of fear)" และลองทุ่มตัวเองทำอะไรที่ตนเองอยากทำบ้างคือการเป็นนักประพันธ์ ในเรื่องนี้ตัวประกอบ คือ พ่อ แม่ และพี่สาวของชิซูกิ แสดงออกมาอย่างเรียกว่าถ้ามีตุ๊กตาทองตัวประกอบ จะมอบให้ไปเลย ทั้งๆที่มีฉากนิดเดียว แต่การแสดงออกถึงความสัมพันธ์ ความ empathy ในความรู้สึกของลูกสาวของพ่อ และการแสดงออกมาซึ่งความไว้เนื้อเชื่อใจในตัวลูกสาว อันจะกลายเป็นต้นทุนสำคัญของการเติบโตของบุคลิก จิตใจ อย่างที่พ่อแม่หลายๆบ้าน ที่มักจะครอบงำสิ่งที่ตนเอง "คิดว่าดีที่สุดสำหรับลูก" จะต้องกลับมาหยุดคิด ใคร่ครวญ ให้ดีได้อย่างงดงามที่สุด เรื่องของ อ.ฮายาโอะ ถ้าไม่มี mystic หรือ magical moment ก็คงจะเสียธรรมเนียม ในเรื่องนี้ก็เป็นการเปิดตัว Baron หรือแมวน้อยใส่ทักซิโด (ที่มาปรากฏอีกครั้ง เป็น animation เฉพาะเรื่องของ Baron เลยคือเรื่อง The Cat returns) ที่มีส่วนทำให้ชิซูกิเกิดความฉงนสนเท่ห์ในร้านขายของเก่าของคุณลุงของเซจิ เรื่องนี้ที่ผมชอบมากอีกประการคือเพลงประกอบ Disney นำเอาเพลง Five Hundred Miles ของจอห์น เดนเวอร์มาดัดแปลง และนำมาดำเนินเรื่องได้อย่างน่ารักมากๆ ไม่รวมฉากห้องใต้ดินที่ชิซูกิร้องเพลง เซจิสีไวโอลิน และคุณลุลเซจิกับเพื่อนๆมา jazz jam เรียกว่าเป็น The Memorable Moment of the film ได้ฉากหนึ่งเลยทีเดียว ใครจะดูเรื่องนี้ เตรียมตัวเตรียมใจสำหรับฉาก Ending อย่าพลาดแม้่แต่วินาทีเดียว (รู้น่ะน่า ว่า replay ได้ แต่มันไม่เหมือนครั้งแรก ครั้งเดียวนั้นหรอก) I have warned you!! This is PURE MAGIC!

2010-01-29T11:33:56+07:00

false 332001

2010-01-29T13:19:07+07:00

false

2010-01-29T11:33:56+07:00

หนังสนุุกกระตุกคิด: Whisper of the Heart

15356

true <h2 style="text-align: center;">Grave of Fireflies สุสานหิ่งห้อย</h2> <img src="http://ecx.images-amazon.com/images/I/51IaTFnIJdL._SS500_.jpg" border="0" width="500" height="500" /> ช่วงนี้ผมชมภาพยนต์ animation ของค่าย Studio Ghibli ต่อเนื่องกันหลายเรื่องเพราะติดใจตั้งแต่ได้ชม Spirited Away (เรื่องนี้ต้องเขียนต่างหากอีกตอน) เพื่อนผมก็เลยแนะนำเรื่องนี้มา แต่เป็นของค่าย Adv Studio คือ Grave of the Fireflies หรือชื่อไทยว่าสุสานหิ่งห้อย ทำมาตั้งนานแล้วครับ ตั้งแต่ 1988 หมอวรวุฒิ (ผอ.รพ.สันทราย) บอกว่าดูเรื่องนี้มาแต่เด็กๆ จำได้อย่างเดียวว่าเศร้ามาก จนไม่สามารถทำใจดูซ้ำได้อีกเลย (แกพยายามจะบอกเป็นนัยว่าแกเป็นคน sensitive อ่อนไหวน่ะครับ work บ้าง ไม่ work บ้าง) เนื่องจากตอนนี้เพราะอะไรไม่ทราบ ผมกำลังชอบดูหนังที่ทำให้นำ้ตาไหลพราก (ล่าสุดก็ <a href="http://gotoknow.org/blog/phoenix-mirror/309137">Departures</a>) ก็เลยสั่งซื้อมาจาก Amazon <h6 style="text-align: left; padding-left: 30px;">ตอนหลังเนี่ย ค่าย Disney เขาไปเอาหนังจาก Studio Ghibli มาทำเสียงภาษาอังกฤษหลาย titles มาก และทำอย่างประณีต เรียกว่าวัดเสียง วัดริมฝีปากเลยทีเดียว ไม่เพียงเท่านั้น ยังเชิญ Director ต้นตำรับมาให้คำปรึกษา ขอความหมายที่แท้จริง เพราะมันจะมีเรื่องวัฒนธรรมเยอะมาก เนื้อหาที่แปลออกมาจึงมีคุณภาพสูง ไม่ใช่เพราะผมดัดจริตไม่ซื้อ version ภาษาไทยมาดูหรอกนะครับ แต่เรื่องพวกนี้ การแปลจากภาษาหนึ่งไปอีกภาษาหนึ่ง เป็นกระบวนการที่ละเอียดอ่อนมากๆ</h6> เพราะวรวุฒิขู่ไว้เยอะ เลยเอามาดองไว้นานหน่อย นัยว่าหลบลูกสาว เพราะปกติถ้าผมนั่งดูการ์ตูน จะมีเด็กๆมาปีนป่ายมากองอยู่บนพุงบ้าง เหน็บสีข้างบ้าง ให้พากษ์ให้ (เพราะผมดูภาษาอังกฤษ) ที่น่าสนใจก็คือ หลายๆเรื่อง เด็กๆแค่ดูภาพ ปรากฏว่าเข้าใจเนื่อเรื่องได้เลย เช่น <a href="http://www.amazon.com/Nausicaa-Valley-Wind-Sumi-Shimamoto/dp/B0001XAPZ6/ref=sr_1_3?ie=UTF8&s=dvd&qid=1264731746&sr=8-3">Nausicaa of the Valley of the Wind</a> ทั้งๆที่ค่อนข้างจะ abstract มากทีเดียว หรืออย่างเรื่อง <a href="http://www.amazon.com/Whisper-Heart-Youko-Honna/dp/B000CDGVOO/ref=sr_1_1?ie=UTF8&s=dvd&qid=1264731823&sr=8-1">Whisper of the Heart</a> ก็ in กันใหญ่ (อันนี้สงสัยเพราะเป็นรักแรกวัยรุ่น เด็กเลย take เร็วก็เป็นได้) เนื่องจากเรื่องนี้ reputation น่ากลัวมาก เดี๋ยวเด็กเห็นพ่อร้องไห้สะอึกสะอื้นจะตกใจ ฮึ ฮึ <img src="http://ecx.images-amazon.com/images/I/51MA1N0V2AL._SS500_.jpg" border="0" width="300" height="300" /><img src="http://ecx.images-amazon.com/images/I/513FVHFGKRL._SS500_.jpg" border="0" width="300" height="300" /> Grave of the Fireflies เป็นภาพยนต์ animation สะท้อนผลกระทบของสงครามโลกครั้งที่สองต่อชีวิตเด็กญี่ปุ่นสองคน ซึ่งจากแค่ idea ในการนำเอา tragedy มาทำเป็นภาพยนต์ animation ก็น่าทึ่งมากแล้ว เพราะปกติเราก็จะคิดว่าเอาคนจริงๆมาสำแดง น่าจะทรงพลังมากกว่า แต่ Director คือ อ.ไอซาโอ ทาคาฮาตะ (Isao Takahata) มองอีกแบบนึง แล้วพวกเราก็โชคดีที่ผลงานบรรลือโลกอีกชิ้นของ animation ถือกำเนิดมาให้เราได้ชมกัน บางครั้งบางคราว บทเรียนสำคัญๆถ้าไม่ทำให้สะเทือนใจ มันก็เท่านั้น และชีวิตจริงเราก็ทราบดีว่า มันไม่ได้เป็นแบบ Happy Ending เสมอไป บางชีวิต ในบางบริบท บางกระแส มันเป็นเกลียวพลวัตรแต่หมุนลงๆ ไม่มีทางออก มีแต่จมดิ่งไป รอเพียงแค่เมื่อไร เราจะได้หลุดจากความทุกข์ทรมานนี้เสียที เมื่อไรที่เรารับทราบเรื่องราวแบบนี้ เราถึงอาจจะพอทำความเข้าใจในเรื่อง Euthanasia หรือการุณฆาต และจะได้ไม่ไป label ตีตรา คนที่คิดแบบนี้ว่าไร้ศาสนาบ้าง ไม่เห็นคุณค่าของชีวิตบ้าง นั่นอาจจะเป็นเพราะเรานั่งอยู่บนรั้ว ตะโกนเชียร์อยู่ขอบสนาม ไม่ได้ลงไปเล่นด้วยตัวเอง ไม่ได้รับรู้ความเจ็บปวดทรมานของผู้เล่นบนสนามจริงๆก็เป็นได้ Grave of the Fireflies เริ่มต้นก็ทำให้ทุกคนรู้เป็นนัยว่าจะเจอกับอะไร เพราะประโยคแรกก็พบว่าตัวเอกทุกคนตายเรียบ ไม่ทิ้งข้อกังขาให้แฟนภาพยนต์ไร้เดียงสามาหงุดหงิดทีหลังว่าเข้าใจผิด หลงดูจนจบ ซึ่ง style การ introduce แบบนี้มีปรากฏใน animation ของเครือ Studio Ghibli หลายเรื่อง จนผมคิดว่าอาจจะอยู่ใน theme ของ cinematography ของญี่ปุ่นกระมัง นึกถึงเรื่อง Departures ฉากแรกนั่นก็อธิบาย theme ของภาพยนต์ทั้งเรื่องว่าเป็นเรื่องปนเศร้า ปนขันลึกๆ ได้เป็นอย่างดี ถ้าจะเปรียบกับหนังฝรั่งก็ประเภทเจมส์ บอนด์มั้ง ที่ปู theme จากการเปิดโรงจนเป็น classic ของทุกตอนเลยก็ว่าได้ การดำเนินเรื่องนั้น make sure ว่า theme การตาย การพรากจาก กับสงครามนั้นมันมากันเป็น package ซึ่งจะว่าไป การตายมันเป็น package ของทุกๆเรื่องอยู่แล้ว แต่สงครามมันทำให้เกิดความ "ชาด้าน" ของอารมณ์จนกระทั่งเมื่อเรามานั่งดูห่างๆ เราก็อาจจะเกิดความกลัวมาลึกๆว่า "เอ.. เราจะด้านกันแบบนี้แล้วหรือยังหนอ??" อาชีพแพทย์ พยาบาล เป็นกลุ่มเสี่ยงที่จะเกิด "อารมณ์ด้าน" แบบนี้ได้เยอะ ในขณะที่คนนอกวงการ ไม่ได้อยู่ใน "สงคราม" แต่เราเห็นกันทุกวัน ทำกันทุกเมื่อ จนถ้าเราด้านเมื่อไร เราก็ไม่ทราบเลยว่า ไอ้ที่เราสูญเสียไปนั้น มันคือความเป็นมนุษย์ธรรมดาๆ ฉากสะเทือนใจที่หมอบอกกับตัวเอกที่เป็นพี่ชายว่า น้องสาวที่พามาให้ตรวจนั้น ไม่ได้มีความผิดปกติอะไรหรอก แค่เอาอาหารให้กินก็พอ แล้วก็เรียกคนไข้คนต่อไปเข้ามา พอพี่ชายฟังก็อึ้งไปชั่วขณะ มองหมอ แล้วก็ scream ออกมาว่า "อาหาร? แล้วจะหาอาหารมาจากไหนล่ะ?" จากปากเด็กชายอายุ 10 ปีที่อุ้มน้องสาว 3-4 ขวบที่กำลังจะตายไปอย่างช้าๆมา พ่อแม่ตายหมดจากสงคราม คนทุกคนมองเห็นความทุกข์ทรมานเป็นสิ่งที่ต้องทน ทน ทน ทน ทน ทน ทน ....... (ถ้าเป็นไปได้ จะเขียนไปให้อ่านสัก 3 เดือน แล้วค่อยเขียนต่อ จะได้บรรยากาศว่าทนอย่างไร) สีหน้าของหมอที่มองดูอย่างเฉยเมย เงียบสงบ กลับไม่ได้สะท้อนว่าเขาไร้หัวใจ หรือเป็นคนเลว แต่สะท้อนถึงเรื่องราวแบบนี้ น่าจะเกิดขึ้นซ้ำแล้ว ซ้ำอีก ทุกวัน แต่ทำอะไรไม่ได้ เกิดความสะเทือนใจไปอีกแบบหนึ่ง สำหรับผมเอง เนื้อเรื่องที่กระทบต่อตัวพี่ชายน้องสาวคู่นี้เป็น tragic ก็จริง แต่สิ่งที่เกิดขึ้นในสังคมรอบข้างแล้ว สร้างความกลัวให้ผมมากกว่าเรื่องความเศร้าแต่เพียงอย่างเดียว สังคมที่ลดความเป็นมนุษย์ลงไปเหลือแค่ "ฐานความอยู่รอด" คือ for survive อย่างเดียว มันจะ degrade ฐานใจ ฐานความคิดลงไปอยู่ลำดับความสำคัญท้ายๆได้อย่างไม่น่าเชื่อ ประโยคอย่างเช่น "เอ็งไม่รู้หรือว่า ขโมยอาหารในช่วงสงคราม เป็นความผิดที่อภัยไม่ได้" สะท้อนถึง paradigm กระบวนทัศน์ของประชาชนในบ้านเมืองที่ไร้ขื่อ ไร้แป ไร้ที่พึ่ง ไร้รัก ไร้ความหมาย และเพื่อรักษาใยสุดท้ายของสังคม จำเป็นต้อง apply iron rules กฏเหล็กลงไปบนพฤติกรรมมนุษย์อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ และสิ่งหนึ่งที่เกิดขึ้นจาก animation นี้ก็คือ เราเองก็จะคล้อยตามอารมณ์ร่วมของคนรอบข้างไปด้วย คือ มองเห็นความจำเป็นและความรู้สึกชาด้านเหล่านี้ว่า นี่แหละ น่าจะเป็น norm ของช่วงสงครามจริงๆ ผมรู้สึกว่าการที่เป็น animation ไม่ใช่เป็นคนจริงๆแสดง มันลด emotional impact ลดไปนิดนึง พอให้เราหลุดจากอารมณ์สะเทือนใจ (แต่ไม่ทั้งหมด) พอที่จะเกิด seeing และ sensing เสมือนกับเราถอยออกมาจากเหตุการณ์ ล่องลอยอยู่เหนือศีรษะตัวละครเหล่านี้ และมองเห็นอารมณ์ของแต่ละคนได้ว่า เขารู้สึกอย่างนั้นๆ เพราะอย่างนั้นๆ สีหน้าตัวละครที่เป็น animation ช่วยลดความเป็นมนุษย์ลงไปพอที่จะ spare meaning จากสมองของเรา แต่ไม่ถึงกับลืมไปว่านี่คือเป็นคนๆหนึ่งเหมือนกันในภาพยนต์ ภาพยนต์เรื่องนี้ใช้ความไร้เดียงสาของเด็กมาฉีกกระชาก guilt ของเราทุกคน เกิดคำถามขึ้นในใจว่า "แล้วเราทำไรเพียงพอ เต็มที่แล้วหรือยัง ที่จะป้องกันไม่ให้สิ่งเหล่านี้เกิดขึ้น?" ความรู้สึกถึง injustice ที่ชีวิตบริสุทธิ์ไร้เดียงสาจะต้องผ่านกระบวนการแต่ละขั้นตอนเหล่านี้ สามารถทลายกำแพงที่เราสร้างมาล้อมหัวใจของเราที่ฝึกฝนให้ชาด้าน มองอะไรไม่เห็น เพียงแค่จะได้ไม่ไปเศร้า ไม่ไปสะเทือนใจกับสัจจธรรมรอบๆตัวเรา ลงหมดสิ้นอย่างง่ายดาย ในด้านศิลปภาพยนต์ ใน animation สุดท้ายที่ portray เด็กน้อยไร้เดียงสา วิ่งเล่นริมน้ำนั้น ถ้าเราดูเฉพาะฉากนี้ ไม่ได้ดูหนังมาก่อน จะได้อารมณ์แห่งความรื่นรมย์ สบายใจ และอ่อนโยน อย่างมาก ใน DVD version จะมีตอนที่ผู้กำกับเล่าให้ฟังถึงการกำกับเด็กเล็กๆแค่ 5 ขวบ ที่จะมาพากษ์เป็นตัวเอกคือตัวน้องสาวนั้น อ.ไอซาโอะเองก็สารภาพว่า เขาเองก็ไม่แน่ใจว่าจะทำได้ไหม มีหลายๆคนบอกว่าไม่มีทางทำได้ สุดท้าย แต่ละเทคๆต้องให้เด็กเขาพากษ์ไป แล้วมาเลือกทีหลัง ที่จะมา match กับปาก กับช่วงเวลาของตัวละครพูดจริงๆในภาพยนต์ แต่หลังจากที่เราได้ชมภาพยนต์ทั้งเรื่องจนจบแล้ว ฉาก fade-out ของชีวิตที่รื่นรมย์ริมน้ำ อันสะท้อนถึง ชีวิตเด็กในอุดมคติที่ปราศจากกังวล สนุกสนาน และเราเชื่อมกับสิ่งที่เราได้ทราบว่ากำลังจะจบอย่างไร เป็นศิลปการตัดต่อของภาพยนต์ที่ทรงพลังมหาศาล บีบหัวใจได้อย่างสุดๆไม่น่าเชื่อ ผมคิดว่าฉากนี้เองที่หลายๆคนที่ชมภาพยนต์จะต้องเป็นอย่างที่ได้มี comment ไว่้มากมายใน Amazon คือ เราจะไม่มีวันลืมภาพยนต์เรื่องนี้ไปได้เลย ตลอดชีวิตนี้ของเรา <h1 style="text-align: center;">*****</h1>

2010-01-29T10:18:41+07:00

false 331978

2010-02-01T22:14:19+07:00

false

2010-01-29T10:44:09+07:00

หนังสนุุกกระตุกคิด: Grave of Fireflies สุสานหิ่งห้อย

15356

true <h2 style="text-align: center;">ตกบันได</h2> เมื่อคืนนี้ ตอนประมาณ 4 ทุ่มเศษๆ หลังจากอ่านหนังสือนิทานให้เจ้าป๊อกแป๊ก ลูกสาวคนเล็กฟังจบ ก็ออกมาอาบน้ำ ปล่อยให้คุณแม่นอนกกให้หลับตาม routine อาบน้ำเสร็จเดินลงบันไดมาชั้นล่าง (ก็แน่ล่ะสิ จะเดินลงไปชั้นบนได้ยังไงนิ) ตอนอยู่ชั้นบนสุดก็คิดแวบมาว่าถ้าตกบันไดลงไปจะเป็นยังไงนะนี่ เดินหอบผ้าที่จะเอาไปซักลงมาทีละขั้นๆ พอมาถึงอีกสามขั้นสุดท้าย เท้าขวาก็ลื่นปรื๊ด แล้วตัวก็ airborn ลงมาสามขั้นรวด ลงมานั่งแอ้งแม้งที่พื้นขั้นสุดท้าย ครางออกมาเป็นภาษาที่บรรยายยาก ตอนนั้นก็เลยหยุดนั่งสำรวจอาการตัวเองอยู่พักนึง (เพราะลุกไม่ขึ้น) ที่แน่ๆก็คือส้นเท้าเจ็บเพราะกะตุ้งๆลงมาโดนขั้นบันไดสองขั้น สองที ก้นและหลังที่ landing กระแทกขั้นบันไดประมาณสองครั้ง แล้วก็แขนสองข้าง ลองกระดุกกระดิกเท้า อืม.. ใช้ได้ ยังขยับได้ ส่งจิตไปสำรวจหลังว่าเจ็บขนาดไหน ปรากฏว่ายังไม่เจ็บเท่าไหร่ ค่อยๆเอามือควานไปคลำๆว่ามี stepping มีกระดูกหัก มีอะไรรึเปล่า กดๆดูก็น่วมๆนิ่มๆ ประมาณว่าพรุ่งนี้เจ็บกว่านี้แน่นอน คลำแขนซ้าย นั่นมีถลอกนิดหน่อย พอยกศอกขวามา อ้าว เจอแผลแตกตรงปลายศอกพอดี ยาวประมาณ 3 cm เป็นเส้นตรงเป๊ะ ยังกะเป็นแผลมีดบาด แสดงว่ามี impact ลงไปแรงพอควร เพราะหนังศอกตรงนี้ค่อนข้างหนา ย่น และยืดหยุ่นมาก เลือดออกพอควร ยังไม่ถึงกับติ๋งๆ กลั่้นใจเอามือกดคลึงลงไปข้างล่างแผลว่ามีกระดูก กระเดี้ยวอะไรออกมาร่วมวงไพบูลย์ไหม ก็ไม่มี ดูเหมือนจะเป็นแค่ที่เห็น ค่อยๆกระย่องกระแย่งลุกขึ้น เสียงเด็กๆกับคุณแม่ในห้องนอนที่คุยกันกระหนุงกระหนิงเงียบกริบ เดาว่าคงกำลังรอว่าจะมีเสียงอะไรต่อไปที่คุณพ่อจะผลิตออกมา ก็เลยกระทืบพื้นตุงตัง พอให้ได้ยินว่าไม่ได้สลบเหมือด แต่กำลังลุกเดิน มีเสียงแว่วๆของป๋อมแป๋ม (ลูกคนโต) ว่า "แม่ๆ พ่อทำอะไรน่ะ" เดินหอบผ้าเอาไปโยนที่ตะกร้าเสร็จ ก็เข้าห้องน้ำชั้นล่าง สำรวจแผลอีกที ก็ปลงว่าต้องไปเย็บแน่นอน เพราะเปิดเข้าถึงชั้น subcutaneous ใต้ผิวหนัง ก็ได้ยินเสียงภรรยาเปิดประตูห้องลงมา ก็เลยชูแขนให้ดู แล้วบอกว่าเดี๋ยวจะไป ER (ห้องฉุกเฉิน) เดินขึ้นบันไดไปเปลี่ยนชุดใหม่ เพราะตอนนั้นนุ่งกางเกงนอนแล้ว ค่อนข้างจะลำลองและเปิดเผยเกินกว่าที่จะใส่ไปนอนบ้านได้ เด็กๆลุกนั่งกันหมด หน้าตาดีใจที่ไม่ต้องนอนเดี๋ยวนั้น พอทราบว่าพ่อต้องเย็บศอก ก็ตื่นเต้นกันใหญ่ แต่ดูไม่ค่อยจะสงสารพ่อเท่าไหร่ (เพราะพ่อทำท่าไม่ตื่นเต้นมั้ง) เสียงแม่อธิบายเจ้าป๊อกแป๊กผู้เคยมีประสบการณ์เย็บคางใน OR มาแล้วเพราะตกม้า (ม้าของเล่น) หน้าบ้านลงไป landing ที่พื้่น ว่าพ่อจะต้องผ่านกระบวนการเย็บคล้ายๆกัน เด็กทำหน้าสงสารพอเป็นกำลังใจ แล้วก็กระโดดโลดเต้นต่อไป ผมขับรถมา ER แล้วก็เดินเข้าไป เจอคุณแย พยาบาลรุ่นดั้งเดิมที่อยู่ ER มา 20 ปีแล้วมั้ง (ถ้าน้อยกว่านี้ก็ขออภัย) มีคนทักกันเกรียวกราวว่ามาทำไม เราก็ได้ถูกเชิญไปนอนบน stetcher น้องหมอที่อยู่เวรมาเยี่ยมๆมองๆและไหว้กันตรึม เวรศัลย์ถูกตามลงมาดู ได้รับการดูแลแบบ VIP (very ill patient) วัดความดัน อืม... 170/100 ทำไมสูงฟะ ปกติผมแค่ 120/80 มาแต่ไหนแต่ไร นอนให้น้องหมอล้างแผล แล้วก็เย็บอย่างรวดเร็ว chief resident พาทีมลงมาดูกันพร้อมหน้า พาไป x-ray ศอกว่าไม่มีอะไรหลงลืมแตกหัก พันแผลให้เป็นอย่างดี ทีหลังคงจะต้องพยายามไม่แช่งตัวเองขณะลงบันได ตอนนี้เลยได้หัดอาบน่้ำโดยให้แขนขวาไม่เปียกน้ำ ขอให้เป็นการเสดาะเคราะห์ของปีนี้ไปเลยละกัน

2010-01-07T10:38:35+07:00

false 325585

2010-01-31T02:48:33+07:00

false

2010-01-07T10:38:35+07:00

ตกบันได

15356

true <h2 style="text-align: center;">พระตำหนักสมเด็จย่า ดอยตุง</h2> <img src="http://lh3.ggpht.com/_lnYMraMkRHE/S0K6WZQbCyI/AAAAAAAAXRU/wkCxTQN1aBw/s720/DSC03162.JPG" border="0" width="600" height="400" /> กาแลสลักเสลาอย่างประณีต งดงามนัก <img src="http://lh4.ggpht.com/_lnYMraMkRHE/S0K6Zg1_DCI/AAAAAAAAXRw/axaPmDN8J8g/s720/DSC03165.JPG" border="0" width="600" height="400" /> <img src="http://lh3.ggpht.com/_lnYMraMkRHE/S0K6aXV7BcI/AAAAAAAAXR4/3DibJsRG1X4/s720/DSC03166.JPG" border="0" width="600" height="400" /> <img src="http://lh6.ggpht.com/_lnYMraMkRHE/S0K6bXFCNMI/AAAAAAAAXSA/VBc-Nxw68is/s720/DSC03167.JPG" border="0" width="600" height="400" /> <img src="http://lh4.ggpht.com/_lnYMraMkRHE/S0K6czSSwJI/AAAAAAAAXSQ/qJQKU68TRpM/s720/DSC03169.JPG" border="0" width="600" height="400" /> <img src="http://lh6.ggpht.com/_lnYMraMkRHE/S0K6XsVNakI/AAAAAAAAXRc/jJkZSpB96qY/s720/DSC03163.JPG" border="0" width="600" height="400" /> นางแบบเปี๊ยกเมื่อยซะแล้ว อุ้ม แม่่ อุ้ม <img src="http://lh5.ggpht.com/_lnYMraMkRHE/S0K6Y3krzAI/AAAAAAAAXRk/0Dpl2GgMzto/s720/DSC03164.JPG" border="0" width="600" height="400" /> มา พ่ออุ้มบ้าง... ไหงทำหน้างั้นละยะ <img src="http://lh6.ggpht.com/_lnYMraMkRHE/S0K6fi3VjqI/AAAAAAAAXSo/VSOvrRc66YM/s720/DSC03172.JPG" border="0" width="600" height="400" /> ระเบียงด้านหลังพระตำหนักแม่ฟ้าหลวง (เขาห้ามถ่ายเข้า ต้องถ่ายออกอย่างเดียว) <img src="http://lh5.ggpht.com/_lnYMraMkRHE/S0K6sGHeXgI/AAAAAAAAXUE/5tAllpGnbQ8/s512/DSC03182.jpg" border="0" width="300" height="452" />  <img src="http://lh4.ggpht.com/_lnYMraMkRHE/S0K6yqiLrpI/AAAAAAAAXU0/ZOQ8mdh2zRk/s512/DSC03187.jpg" border="0" width="300" height="452" /> <img src="http://lh6.ggpht.com/_lnYMraMkRHE/S0K615hMrhI/AAAAAAAAXVM/WbNiKbO6TAs/s512/DSC03190.jpg" border="0" width="300" height="452" />  <img src="http://lh5.ggpht.com/_lnYMraMkRHE/S0K67BkS4qI/AAAAAAAAXV0/R1j6eV1Ihy0/s512/DSC03194.jpg" border="0" width="300" height="452" /> <img src="http://lh5.ggpht.com/_lnYMraMkRHE/S0K7A9uv9zI/AAAAAAAAXWk/BBuxf8XUnAU/s720/DSC03199.JPG" border="0" width="600" height="400" /> ทิวทัศน์สุดยอด ระเบียงหน้า <img src="http://lh5.ggpht.com/_lnYMraMkRHE/S0K7CJmGNYI/AAAAAAAAXWs/jNO38KotZUk/s720/DSC03200.JPG" border="0" width="600" height="400" /> <img src="http://lh5.ggpht.com/_lnYMraMkRHE/S0K7KRod-8I/AAAAAAAAXX0/pXUH0S2cHDY/s512/DSC03208.jpg" border="0" width="300" height="452" />  <img src="http://lh3.ggpht.com/_lnYMraMkRHE/S0K7JSf7AbI/AAAAAAAAXXs/Hp-9sjaYfG8/s512/DSC03207.jpg" border="0" width="300" height="452" /> <img src="http://lh5.ggpht.com/_lnYMraMkRHE/S0K7SHPueFI/AAAAAAAAXY0/5WJPAV4ZL2Q/s720/DSC03216.JPG" border="0" width="600" height="400" /> <img src="http://lh4.ggpht.com/_lnYMraMkRHE/S0K7UGRF_CI/AAAAAAAAXZE/4mXyhfI8Rgs/s720/DSC03218.JPG" border="0" width="600" height="400" /> ปวดฉี่อ่ะ ห้องน้ำอยู่ไหน ป้ายอะไรเยอะจังเยย!!!

2010-01-06T00:45:50+07:00

false 325320

2010-01-23T21:52:22+07:00

false

2010-01-06T00:45:50+07:00

เล่าด้วยรูป: นิราศล้านนา (5) พระตำหนักสมเด็จย่า ดอยตุง