ตุงที่ใช้ในงานอวมงคล

ตุงเหล็ก ตุงตอง

มีชื่อเรียกตามแต่ละท้องถิ่น และ ลักษณะรูปร่างนั้น  เช่น  ตุงเรือ,  ตุงใบไม้  เป็นต้น  ที่จังหวัดแม่ฮ่องสอน  ตุงชนิดนี้ จะตั้งอยู่บนเรือ  โดยมีคนและไม้พายอยู่ด้วย  จึงเรียกกันว่า  “ ตุงเรือ “  การที่เอาตุงใส่ไว้ในเรือพร้อมไม้พายนั้น  มีคติคสามเชื่อที่ว่า วิญญาณผู้ตาย จะเวียนว่ายในทะเลมหาสมุทร หรือ เวียนว่ายไม่ไปผุดไปเกิด  จึงส่งเรืออุทิศไปให้ผู้ตาย  เพื่อใช้เป็นพาหนะ และ บนเรือจะมีตุง  เพื่อนำวิญญาณของผู้ตาย ไปสู่สรวงสวรรค์  และด้วยเหตุที่เรียกว่า “ ตุงใบไม้ “  ก็เพราะตัวตุงชนิดนี้ มีลักษณะคล้ายใบไม้  มีส่วนหัวปลายมน  ส่วนปลายเรียวแคบเหมือนกับใบไม้

ตุงเหล็กตุงตอง  โดยทั่วไปจะมีลักษณะโครงสร้าง  และ  รูปแบบที่คล้ายคลึงกัน  ทั้งวัสดุและเทคนิคการตกแต่ง  แต่ก็มีความแตกต่างกันไปบ้าง  ตามแต่ละท้องถิ่นจะประดิษฐ์ดัดแปลงรูปแบบใหม่ ๆ  ขึ้นมา  ตุงชนิดนี้จะมีขนาดเล็ก  ง่ายต่อการเคลื่อนย้าย  วัสดุที่นิยมใช้ได้แก่ ไม้ โลหะ ใบลาน และ กระดาษ  เป็นต้น  ขนาดของตัวตุงจะยาวตั้งแต่ ๓ นิ้วขึ้นไปจนถึงไม่เกิน ๑๐ นิ้ว  แขวนติดเป็นพวง  มีฐานตั้งไว้  ความสูงจากฐานตุงจนถึงยอด  อยู่ในระหว่าง ๘ นิ้วจนถึง ๒๐ นิ้ว  อาจจะมีคันฉัตร หรือ วงแหวน ๑ – ๓ ชั้น  แล้วแต่ผู้นิยมสร้างถวาย  ส่วนจำนวนของตุงเหล็กตุงตอง  ในแต่ละท้องถิ่น  มักจะมีไม่เท่ากัน  ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับศรัทธาชาวบ้าน  จะโยงจำนวนของตัวตุงเข้าสู่คติความหมายใด  เช่น

-            มีจำนวน ๑๖ อัน  หมายถึง  ทางดีทางชั่ว ๑๖ ประการ  แบ่งออกเป็น  อริยมรรคหนทางประเสริฐ ๘ ทาง  และ  อนาริยมรรคหนทางชั่ว ๘ ทาง  ศาสตราจารย์คุณหญิง มณี พยอมยงค์  อธิบายว่า  เป็นสัมมัตมรรค และ มัจฉัตตมรรค  คนเราจะต้องเดินตามทาง สองสายนี้ทางใดทางหนึ่ง  ซึ่งทางดี มีผลเป็นสุข ทางชั่ว มีผลเป็นทุกข์

-           มีจำนวน ๑๑ อัน  หมายถึง  พระชาติของพระพุทธเจ้า ๑๑ พระชาติ  ซึ่งปรากฏในคัมภีร์ใบลานล้านนา  เรื่องอานิสงส์ทานตุงเหล็กตุงตอง ฉบับวัดสันขวาง ตำบลน้ำแพร่ อ. พร้าว จ. เชียงใหม่  และ ฉบับวัดดอกแดง ต. สง่าบ้าน อ. ดอยสะเก็ด จ. เชียงใหม่  ได้กล่าวอธิบายถึง  คติการทานตุงเหล็กตุงตอง ที่ทำด้วยวัสดุต่าง ๆ  สื่อความหมายถึงพระชาติของพระพุทธเจ้า ดังได้กล่าวมาแล้ว ในเรื่องตุงพระเจ้าสิบชาติ

-           มีจำนวน ๘ อัน  หมายถึง  โลกธรรม ๘ ประการ คือ ธรรมที่ครอบงำสัตว์โลกอยู่  และ  สัตว์โลกย่อมเป็นไปตามธรรมนั้น  เพื่อให้พิจารณาถึงสิ่งที่ไม่เที่ยงแท้แน่นอน  ย่อมมีความแปรปรวนเป็นธรรมดา  ประกอบไปด้วยสิ่ง ๘ อย่าง  คือ  มีลาภ  เสื่อมลาภ  มียศ  เสื่อมยศ  มีสรรเสริญ  มีนินทา  มีสุข  มีทุกข์  ด้วยคติธรรมทั้ง ๘ ประการ  บรรพบุรุษ จึงสร้างตุงชนิดนี้ขึ้นตามจำนวนคติธรรมดังกล่าว  เพื่อให้คนที่ยังมีชีวิตอยู่  ได้พิจารณาสภาพที่เป็นจริงในสังคมปัจจุบัน  ให้มองเห็นถึงสัจจธรรมในชีวิต  แม้เมื่อเราตายไป  ก็ไม่สามารถจะนำสิ่งของใดไปด้วยได้ไม่  คงเหลือไว้ซึ่งคุณงามและความดี เท่านั้น

-           มีจำนวน ๑๐๘ อัน  หมายถึง  คุณของพระรัตนตรัย ที่ชาวพุทธล้านนานับถือ  เป็นที่พึ่งอันประเสริฐสูงสุด  ประกอบไปด้วยคุณของพระพุทธมี ๕๖  คุณของพระธรรมมี ๓๘  คุณของพระสงฆ์มี ๑๔  รวม ๑๐๘  อีกบางคติ ถือการนับเอาจากจิต ๑๐๘ ดวง  คือ  การนับตัณหา ๑๐๘ จำพวก  ในพระอภิธัมมัตถสังคหะ  ซึ่งปรากฏในบางท้องถิ่นสร้างตุงเหล็กตุงตอง  โดยมัดรวมกันเป็นกำ  เพื่อถวายทานอุทิศให้กับคนตายด้วยเช่นกัน

ในสมัยโบราณ  คติที่สร้างตุงเหล็กตุงตองขึ้น  เพื่ออุทิศให้แก่ผู้ที่ตายอันผิดปรกติ หรือ เรียกว่า “ ตายโหง “  เท่านั้น  โดยจะนำไปไว้บนหลังโลงศพ   เพื่อให้ดวงวิญญาณของผู้ตาย  ได้พ้นจากวิบากกรรม  นำไปไหว้พระเกศแก้วจุฬามณีบนสรวงสวรรค์  อย่าได้ไปแวะเวียนที่ไหน และ  เพื่อให้ดวงวิญญาณของผู้ตาย  ได้จับหางตุงลอยขึ้นสวรรค์ไปสู่สุคติ  ตามความเชื่อที่มีมาแต่เดิม  แต่ในปัจจุบัน  ด้วยคติใดไม่ทราบ  งานศพทุกงานไม่ว่าจะตายด้วยเหตุปกติ หรือ ตายโหง  ก็มักจะนำตุงเหล็กตุงตองนี้  มาประกอบพิธีกรรมด้วยเสมอ  จนเป็นธรรมเนียมปฏิบัติสืบทอดกันมา  ซึ่งมักจะนำมาใช้ในงานศพทุกงาน 

ตุงเหล็กตุงตองนี้  เมื่อเสร็จพิธีกรรมทางพระพุทธศาสนาแล้ว  ชาวบ้านมักจะนำมาเก็บไว้ตามแท่นแก้ว (ฐานชุกชี)  หน้าพระประธาน  เพื่อถวายเป็นพุทธบูชาอีกทีหนึ่ง  ครั้นเมื่อจำเป็นต้องใช้งานอีก  ก็ไปนำมาใช้  โดยไม่ต้องทำขึ้นมาใหม่ และ เอื้อประโยชน์ให้กับ พระสงฆ์  ไว้ใช้สอย  ในการนำตัวตุงที่ทำด้วยแผ่นสังกะสี  มาฝนให้คมแล้วใช้แทนมีดโกนได้  แต่ในบางท้องถิ่น เช่น อ. แม่แจ่ม จ. เชียงใหม่  จะนำตุงเหล็กตุงตองนี้  เผาไฟพร้อมกับสรีรร่างของผู้ตายไปด้วย  อีกทั้งตุงเหล็กตุงตองนี้  ไม่จำเป็นต้องใช้ประกอบพิธีกรรมในงานศพอย่างเดียว  อาจจะใช้ถวายทานตุงเหล็กตุงตองในงานทำบุญ ๑๐๐ วัน หรือ ทำบุญอุทิศหาคนตาย (เฉพาะตายผิดปกติ)  ซึ่งจะจัดถวายขึ้นเมื่อใดก็ได้

พ. นิรันดร์ อภิวฑฺฒโน

**********