ตุงขอนนางผาน

ตุงชนิดนี้ ผู้รู้บางท่าน จัดไว้ในประเภทของ ตุงมงคล  แต่ขอจัดไว้ในประเภท ตุงอวมงคล  เพราะ ดูจากวัตถุประสงค์ของผู้สร้างถวาย  ส่วนใหญ่มักจะทำเพื่ออุทิศให้แก่ผู้ตายที่ไร้ญาติ (ผีต๋ายเก่าเน่าเมิน) หรือ เพื่ออุทิศส่วนกุศล ให้แก่ผู้ตายที่มีฐานะยากจน  ซึ่งผู้ถวายทานตุงต้องการอยากจะให้ผีไม่มีญาติทั้งหลาย ได้รับกุศลผลบุญด้วย  จึงคิดประดิษฐ์ตุงชนิดนี้ขึ้นมา เป็นการแผ่เมตตาให้กับคนยากจนที่ไม่มีญาติ ให้ได้รับกุศลผลบุญด้วย

ลักษณะของ ตุงขอนนางผาน  จะเป็นตุงเล็ก ๆ ประดับอยู่ส่วนปลายทั้งสองข้าง ด้านซ้าย - ขวา  ของก้านไม้ที่แบ่งตัวตุงเป็นช่อง ๆ หรือ ทำเป็นรูปทรงฝอย ๆ คล้ายพู่ประดับ ห้อยอยู่กับปลายตุงชนิดอื่น เช่น ตุงไชย เป็นต้น  ตุงชนิดนี้ บางท้องถิ่น อาจจะไม่มี และ ไม่เป็นที่รู้จักของคนทั่วไป  ส่วนใหญ่จะแพร่หลายในกลุ่มของชาวไทใหญ่ หรือ จะพบเห็นมากในจังหวัดแม่ฮ่องสอน

ตุงฮ่างคน

มีชื่อเรียกตามแต่ละท้องถิ่น  เช่น  ตุงฮูปคน, ตุงป่อง เป็นต้น  มีลักษณะการใช้งาน เหมือนตุงสามหาง  โดยจะใช้เป็นตุงนำหน้าศพ  ทำจากผ้าหรือกระดาษ  เพื่อเป็นตัวแทนแห่งวิญญาณของผู้ที่ล่วงลับไปแล้ว  ตุงนี้จึงมีรูปร่าง มีหัว มีแขน แต่ส่วนขา หรือ ชาย มักจะพบไม่เหมือนกัน  บ้างทำเป็น ๒ ชาย หรือ ชายเดียว  ซึ่งผู้ประดิษฐ์ จะทำให้ต่างออกไปจากตุงสามหาง จึงไม่นิยมให้ตุงฮ่างคน มีสามหาง  มีความยาวประมาณ ๘๐ เซนติเมตร  ร้อยเชือกผูกกับก้านไม้ไผ่เล็ก ๆ อาจทำขึ้นใช้พร้อมกันหลาย ๆ อัน  โดยอาจจะนำไปประดับรอบตัวปราสาทศพ หรือ ใช้นำหน้าขบวนศพ สู่เชิงตะกอน  ตุงชนิดนี้ ปรกกฏในเขตอำเภอแจ้ห่ม และ อำเภอเมืองปาน จังหวัดลำปาง

ตุงฮ่างคนนี้  ผู้รู้บางท่าน จัดให้เป็น ประเภทของตุงอวมงคล หรือ เป็นประเภทเดียวกับตุงเจดีย์ทราย เพราะ ตุงชนิดนี้ ถือเป็นสัญลักษณ์แทนตัวผู้ถวายตุง  โดยนำไปปักกับเจดีย์ทราย ในประเพณีปีใหม่เมือง สงกรานต์ร่วมกับตุงตัวเปิ้ง (สิบสองราศี)

พ. นิรันดร์  อภิวฑฺฒโน

หมายเหตุ  ต้องขออภัย ที่ไม่มีรูปประกอบให้ดู เพราะ รูปตามเว็บนั้นหายากมาก และไม่ค่อยจะมีตามต้องการ อีกทั้ง ไม่มีกล้องถ่ายรูป ที่จะถ่ายมาลงให้ดูได้ ไม่ถนัดในเรื่องการทำภาพประกอบอีกด้วย จึงมีแต่เนื้อหาเท่านั้น