บทบาทของพระและวัด กับการพัฒนาในอดีต

พระพุทธศาสนา กับ การพัฒนา

บทบาทของพระและวัด กับการพัฒนาในอดีต

ความเจริญงอกงาม ท่านเรียกว่า พัฒนา การพัฒนาแยกได้เป็น ๒ ลักษณะ คือ พัฒนาภายนอกกับการพัฒนาภายในตัวเราเอง การพัฒนาภายนอกได้รวมเอาการพัฒนาทางด้านร่างกาย ด้านปัจจัยสี่ การอยู่ดีกินดี และ การอยู่ร่วมกันอย่างมีระเบียบวินัย เคารพกฏหมาย เป็นต้น ส่วนการพัฒนาภายในนั้น หมายถึง คุณธรรมทางจิตใจ และ การพัฒนาความคิดสติปัญญาต่าง ๆ ให้มีคุณภาพที่ดี พอจะบอกได้ดังนี้

พัฒนาภายนอก

- สุขภาพร่างกายดี

- ปัจจัยสี่ สมบูรณ์ ครอบครัวมั่นคง

- เคารพกฏหมาย จารีตประเพณี

พัฒนาภายใน

- มีคุณธรรม

- จิตใจมั่นคง เยือกเย็น

- มีสติปัญญาปรอดโปร่ง

ปัญหาจึงมีว่า พระสงฆ์ที่อาศัยอยู่ในวัด มีบทบาทในการสร้างความเจริญภายนอก และ ภายในของคนในครอบครัว ในสังคม ในประเทศชาติ และต่อชาวโลก อย่างไร ?

ในสมัยพุทธกาล พระราชาหรือผู้ปกครองฝ่ายอาณาจักร จะมีหน้าที่ต่อพระสงฆ์ ๒ ประการ

๑) การให้อารักขาแก่พระสงฆ์ผู้ปฏิบัติดี ปฏิบัติชอบ ให้อยู่เป็นสุข ดังหลักของวัชชีธรรม ที่ว่า "จักให้ความคุ้มครอง ป้องกันอันชอบธรรม แก่พระอรหันต์ทั้งหลาย โดยตั้งใจว่า ขอพระอรหันต์ทั้งหลาย ที่ยังมิได้มาสู่แว่นแคว้น ที่มาแล้วพึงอยู่ในแว่นแคว้นโดยผาสุก"

๒) การเข้าไปสอบถามปรึกษาปัญหากับพระสงฆ์ ที่เรียกว่า สมณพราหมณปริปุจฉา อันเป็นข้อหนึ่งในจักกวัตติวัตร ของพระราชา เพื่อให้รู้ว่า อันใดดี อันใดชั่ว ควรประกอบหรือไม่ เป็นไปเพื่อประโยชน์สุขหรือไม่ แล้วประพฤติปฏิบัติให้ถูกต้อง

ดังนั้น บทบาทของพระสงฆ์ หลังจากได้รับการคุ้มครองดีแล้ว ก็มีหน้าที่ตอบอยู่ ๒ ประการต่อรัฐ คือ

๑) หน้าที่ในการแนะนำสั่งสอน เผยแผ่ธรรมแก่ประชาชน เมื่อประชาชนมีความรู้ ความเข้าใจถูกต้อง ก็จะประพฤติอยู่ในศีลธรรม รู้จักอบรมจิต ฝึกอบรมปัญญา ประชาชนอยู่ร่วมกันด้วยความสงบสุข ประพฤติดี ปฏิบัติชอบแล้ว ก็เป็นผลประโยชน์ต่อแผ่นดินไปเอง

๒) หน้าที่ในการเป็นผู้ให้คำปรึกษา ให้ความรู้ความเข้าใจแก่พระราชา ในทางธรรม และ เรื่องเกี่ยวกับพระพุทธศาสนา แต่จะไม่เข้าไปกุมอำนาจทางการเมือง อย่างนักบวชบางศาสนา

ดังนั้น บทบาทหลักของพระสงฆ์ ก็คือ การให้การศึกษาแก่ประชาชน โดยเฉพาะในด้านการดำรงชีวิตที่ดีงาม ชีวิตที่ประเสริฐ ตามหลักการทางพระพุทธศาสนา เรียกว่า บทบาทของครู แม้องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก็ได้รับยกย่องจากบุคคลทั่วไปว่า เป็นพระบรมครู ซึ่งมีหน้าที่ฝึกเทวดาและมนุษย์ ได้อย่างไม่มีใครยิ่งกว่า เพราะ พระองค์ฝึกคนธรรมดาให้กลายเป็น คนดี (กัลยาณชน) และ กลายเป็นคนประเสริฐ (อริยชน) ในระดับสูงสุด ดังนั้น บทบาทของพระในฐานะครู เป็นบทบาทถาวรตลอดมา ตั้งแต่สมัยพุทธกาลถึงปัจจุบัน

อีกบทบาทหนึ่ง คือ การให้คำปรึกษา เป็นเรื่องสำคัญ คนในสังคมคฤหัสถ์โดยทั่ว ๆ ไป มักจะตัดสินใจทำการสิ่งใดได้ยาก ไม่กล้า เกิดความกลัว ฉะนั้น พระสงฆ์จึงต้องทำหน้าที่ช่วยในการตัดสินใจ แก่ประชาชน อันแสดงถึง บทบาทความเป็นผู้นำด้านภูมิปัญญา ในสมัยโบราณ พระราชาหรือผู้นำประเทศ จะต้องสนับสนุนให้พระสงฆ์มีการศึกษาอย่างเต็มที่ และ ยังยุให้พระสงฆ์มีความใฝ่รู้ โดยมีพระราชปุจฉา ถามเป็นครั้งคราว ให้พระสงฆ์ทำการค้นคว้า หาหลักฐานและเหตุผลมาตอบพระราชปุจฉานั้น ๆ เช่น ทรงถามเกี่ยวกับกรรมเก่า, ความหมายของนิพพาน, ผู้ร้ายฆ่าคนทำไมเป็นพระอรหันต์ได้ เป็นต้น ซึ่งทำให้พระสงฆ์ต้องค้นคว้าหลักฐานจากพระคัมภีร์ พระไตรปิฎก อรรถกถา และตำราอื่นมาตอบ ผลแห่งการค้นคว้านั้น ก็ทำให้พระสงฆ์มีจิตใจใฝ่รู้ เตรียมตัวอยู่เสมอ