"มีผู้ใช้ไวโอลินเล่นเสียงทุ้มของเชลโลได้โดยไม่ต้องจูนสาย"

เป็นสกู๊ปข่าวใน The New Scientist ซึ่งเขาเสนอไว้สั้น ๆ แบบให้ไปหาอ่านจากฉบับเต็ม ผมก็เอาคำหลักไปค้นต่อจาก google ว่าเรื่องราวเป็นมาอย่างไร

พูดถึงตรงนี้ คนที่ไม่ได้สนใจดนตรีประเภทเครื่องสีของฝรั่งมาก่อน อาจนึกภาพตามไม่ออก ขอผมขยายความสั้น ๆ

เครื่องสายตระกูลไวโอลิน มีโทนเสียงที่เหลื่อมกันอยู่ ไวโอลินจะมีสายเสียงแหลมสุดคือสาย E และทุ้มสุดคือสาย G (เรียงเป็น E,A,D,G) ถ้าเพิ่มสายทุ้มขึ้นสายนึง ตัดสายเสียงแหลมสุดออกสายนึง ก็จะกลายเป็นไวโอลา (A, D, G, C) และถัดขึ้นมาอีกระดับก็จะเป็นเชลโล (ถ้าจำไม่ผิด จะเป็น D, G, C, E) ซึ่งสาย E ของ cello จะทุ้มกว่าสาย E ของไวโอลินขึ้นมา 1 octave โดยเสียงเชลโลจะทุ้มมาก เวลาฟังใกล้ ๆ ให้เขาเล่นดัง ๆ เราจะรู้สึกอวัยวะภายในกระเพื่อมตามได้

สาย G (G-string) เป็นสายที่ให้เสียงทุ้ม ขนาดเหมือนเส้นลวดทั่วไปจนมีผู้เอาคำว่า จี-สตริง ไปใช้กับเรื่องเสื้อผ้าด้วย จนความหมายกลายเป็นอื่นไปหมด

บางเพลงที่ไล่เสียงช่วงกว้าง มีทั้งแหลมมากและทุ้มมาก อาจเล่นทุ้มด้วยไวโอลินไม่ได้ สาย G ทุ้มไม่มาก การค้นพบนี้กรุยทางให้ไวโอลินสามารถเล่นในแถบเสียงที่เป็นไปได้กว้างกว่าเดิมมาก ไม่ต้องง้อเชลโลหรือไวโอลาอีก (ถ้าเล่นเป็น)

ข่าวดังกล่าวน่าสนใจเพราะ Mari Kimura นักไวโอลิน เป็นผู้ค้นพบเทคนิคนี้ และเริ่มเผยแพร่ครั้งแรกในปี 1994 ทั้ง ๆ ที่ไวโอลินเป็นเครื่องดนตรีที่มีความเป็นมายาวนานหลายร้อยปี เป็นทักษะที่ไม่น่าเชื่อว่าจะเล็ดลอดการค้นพบของนักไวโอลินฝีมือระดับปรมาจารย์นับไม่ถ้วนที่เคยมีมาก่อนหน้านี้ได้

ผมลองหา download เพลงที่ Kimura เล่นเองมาฟัง พบว่าเสียงทุ้มจะไม่น่าฟังเท่าเชลโลจริง แต่ก็ใช่คีย์นั้นจริง

วิธีดังกล่าว เธอเล่าว่า อยู่ที่ตำแหน่งและวิธีการวางนิ้วบนสายสตริง วิธีการจับคันชักขณะสีให้มีแรงกดที่เหมาะสม และความเร็วในการสีเหมาะสม จะทำให้สามารถดึงโน๊ตเสียงเลียนแบบเชลโลออกมาได้

สิ่งที่เกิดขึ้น เป็นปรากฎการณ์ที่เรียกว่า subharmonic ซึ่งดูเหมือนนักฟิสิกส์ยังหาคำอธิบายที่ลงตัวไม่ได้ 

การค้นพบนี้ให้ข้อคิดว่า เรื่องเก่าแก่ที่เราคิดว่าคนรู้จักแบบทะลุปรุโปร่งแล้ว บางครั้งก็ยังมีอะไรแปลก ๆ ซ่อนอยู่อีก

มีเรื่องน่ารู้ซ่อนอยู่หลายชั้นในสิ่งที่เราเห็นเป็นเรื่องพื้น ๆ เราจะเห็น-ไม่เห็น เป็นอีกเรื่อง

หากสนใจ ฟังเสียง subharmonic จากไวโอลินได้ที่ 

http://homepages.nyu.edu/%7Emk4/subharmonics.html

หากสนใจ อ่านต่อที่

http://homepages.nyu.edu/%7Emk4/bundler-interview.html

http://www.sciencemag.org/cgi/content/summary/313/5784/153c?maxtoshow=&HITS=10&hits=10&RESULTFORMAT=&fulltext=kimura&searchid=1&FIRSTINDEX=0&resourcetype=HWCIT

http://www.angelfire.com/music2/davidbundler/kimura.html

http://www.collisiondetection.net/mt/archives/2006/06/index.html

http://homepages.nyu.edu/%7Emk4/ASVA.html

http://www.angelfire.com/music2/davidbundler/kimura.html

http://homepages.nyu.edu/~mk4/bundler-interview.html

http://www.ingentaconnect.com/content/routledg/jnmr/1999/00000028/00000002/art00006