ความสัมพันธ์ของขบวนการนี้กับ กระทรวงศึกษาธิการ/สพฐ. จึงต้องละเอียดอ่อนมาก คือต้องไม่ใช้ความสัมพันธ์เชิงอำนาจ

KM วันละคำ  : ๕๒๑. ใช้ KM Empower ครูดี“ครูเพื่อศิษย์”

 

         ในการประชุมแบบ retreat ของคณะกรรมการบริหารของสถาบันคลังสมองของชาติ เมื่อวันที่ ๓ - ๔ พ.ค. ๕๑ ที่ประชุมมีมติให้ "การพัฒนาครู" ในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานเป็นงานสำคัญอย่างหนึ่งที่จะดำเนินการ   

         โดยมีนิยามคำว่า "ครูดี" หมายถึงครูที่มีหัวใจอยู่ที่ศิษย์ หรือเอาใจใส่ศิษย์   มีความพากเพียรดำเนินการเพื่อจัดการเรียนรู้ของศิษย์ ทั้งที่เรียนดีและที่เรียนอ่อน ให้บรรลุผลสำเร็จเป็นผลดี นำมาเป็นตัวอย่างได้      สามารถนำเอาวิธีการจัดการเรียนรู้ที่ตนพัฒนาขึ้นจากการทำงานมา ลปรร. กับผู้อื่นได้    โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ประสบการณ์ของการดำเนินการมาต่อเนื่องยาวนาน

         จะมีวิธีการที่หลากหลายในการเสาะหาครูดีมาส่งเสริม ยกย่อง และให้โอกาสได้ทำงานสะดวกยิ่งขึ้น    ครูที่มีสเป็กตรงตามนี้โปรดเตรียมแสดงตัว    อาจเขียนเล่าลง บล็อก Gotoknow ไว้พลางๆ ก็ได้   โดยอาจใส่ tag ว่า "ครูเพื่อศิษย์"    แล้วจะมีแมวมองมาสอดส่องดูตัว     หรือพ่อแม่ผู้ปกครอง หรือศิษย์เก่า ติดใจเทอดทูนบูชา “ครูดี” คนไหน จะเป็นผู้แนะนำก็ได้    อย่าลืมติดป้ายว่า “ครูเพื่อศิษย์”    ผมเดาว่าในช่วงแรกจะมีการยกย่อง “ครูเพื่อศิษย์” หลากหลายแบบ ในทุกพื้นที่ทั่วประเทศ จำนวนเป็นพันคน (ไม่ใช่ยกย่องเพียงคนสองคน)  เพราะเราต้องการขยายจำนวน “ครูเพื่อศิษย์” ให้เต็มแผ่นดิน 

 

         จะให้ได้ผลต่อคุณภาพการศึกษาจริงๆ ต้องทำเรื่องนี้อย่างต่อเนื่อง    และทำให้เกิดการเรียนรู้ เกิดวิธีการจัดการเรียนรู้ของเด็ก ที่ได้ผล ๓ ส คือ

สดวก สบาย สนุก ยิ่งๆ ขึ้นไป    และทำให้คนในชุมชน สังคม เคารพ และเห็นคุณค่าของ “ครูดี” เต็มแผ่นดิน 

  

         เราต้องระมัดระวัง ไม่ดำเนินการโครงการนี้แบบหลอกๆ เล่นพวก หรือเห็นแก่หน้า    ต้องดำเนินการอย่างจริงจังตรงไปตรงมา    แต่ต้องมีวิธีการดำเนินการแบบ KM โดยใช้เครื่องมือชุด “ธารปัญญา” (ดูหนังสือ ‘การจัดการความรู้ ฉบับนักปฏิบัติ’ หน้า ๑๔๘ – ๑๕๔) โดยมีหลักการสำคัญคือ ต้องไม่ทำให้การค้นหา “ครูดี” กลายเป็นการงมเข็มในมหาสมุทร    แต่ต้องทำให้เห็นว่า จริงๆ แล้วบ้านเมืองของเรามีครูดีอยู่แล้วจำนวนมากมาย (แม้จะเป็นครูส่วนน้อย)    แค่มีการปฏิบัติที่ดีเด่นใน Core Competence ของ “ครูดี” เพียงตัวเดียว ก็อยู่ในข่ายได้รับการยกย่อง และเชื้อเชิญให้ ลปรร. กับเพื่อนครู (และคนทั่วไป) ทั่วประเทศ  

  

         ผมมีความเห็นส่วนตัวว่า การออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้เพื่อเป้าหมายจำเพาะเป็นเรื่องสำคัญอย่างยิ่ง     ถ้ามีครูนำเอาทีเด็ดของตนออกเล่า    เราน่าจะได้เรื่องเล่าดีๆ มากมาย    แล้วครูที่มีแรงบันดาลใจที่จะทุ่มเททำงานสร้างสรรค์เพื่อการเรียนรู้ของศิษย์ ก็จะรวมกลุ่มกันขับเคลื่อนขบวนการครูเพื่อศิษย์    หาทางขยายกลุ่ม ขยายวิธีการ ขยายเพื๋อนร่วมอุดมการณ์ออกไป

        โดยการลงมือปฏิบัติ แล้วนำผลมา ลปรร. กัน เพื่อยกระดับความรู้เรื่องวิธีการจัดการเรียนรู้ของเด็กแต่ละคนที่มีลักษณะต่างกัน  มีความชอบความถนัดหรือไม่ถนัดต่างๆ กัน

 

        เรื่องราวของการช่วยเหลือเด็ก หรือหนุนเด็ก จะเป็นเรื่องที่สนุกสนานและน่าภาคภูมิใจ น่าชื่นชม    และจะเป็น "พาหะ" ระบาดเชื้อ "ครูดี" ออกไปเต็มบ้านเมือง    สร้างคุณูปการให้แก่วงการศึกษา    และแก่บ้านเมืองของเรา

        ขบวนการ “ครูเพื่อศิษย์” นี้ มีฐานความเชื่อว่าครูส่วนใหญ่ หรือเกือบทั้งหมด มีเลือด (วิญญาณ) ความเป็นคนดี รักดี ต้องการทำดี อยู่ในสายเลือด   เราจะจัดสภาพแวดล้อมให้ส่งเสริมการทำดีเช่นนั้น ให้ทำได้ง่าย และมีเพื่อนร่วมอุดมการณ์เต็มแผ่นดิน   และสภาพแวดล้อมที่สำคัญที่สุดคือความเป็นอิสระ (freedom) ที่เป็นอิสระเพื่อสร้างสรรค์ (ไม่ใช่อิสระเพื่อไม่ทำงาน หรือเพื่อทำชั่ว)   เป็น freedom for creativity   ผมจึงเรียกขบวนการนี้ว่า เป็นการ “ปลดแอกครูดี”(liberate good teachers) ให้ครูดีได้รวมตัวกันอย่างไม่เป็นทางการ    เพื่อกอบกู้คุณภาพการศึกษาของชาติ

        ขอย้ำว่า ขบวนการนี้จะสำเร็จได้ เคล็ดลับสำคัญคือ ความไม่เป็นทางการ ที่ทำกัน แบบ กึ่งอาสาสมัคร คือทำด้วยใจ จากแรงขับดันภายใน จากน้ำดีภายในตนของครู    ไม่ใช่ทำ เพราะมีนโยบายเบื้องบนมากำหนด    ดังนั้น ความสัมพันธ์ของขบวนการนี้กับ กระทรวงศึกษาธิการ/สพฐ. จึงต้องละเอียดอ่อนมาก    คือต้องไม่ใช้ความสัมพันธ์เชิงอำนาจ

   

        ผมขอฝากสมาชิกหรือแฟนคลับของ Gotoknow ช่วยเผยแพร่ไปยังครูที่มีวิญญาณครู และมีวิริยะในการทุ่มเทเพื่อเด็กได้ทราบด้วย    ฝากคุณมะปรางเปรี้ยวช่วยเอาไปประกาศใน learners.in.th ด้วย

        ผมมองว่า ขบวนการนี้สามารถเชื่อมไปสู่ R2R ในโรงเรียน   ให้การสร้างสรรค์วิธีการเรียนรู้ที่สนุก และเกิดการเรียนรู้ที่ลึกและเชื่อมโยง    เป็นการสร้างความรู้ใหม่เกี่ยวกับการจัดการเรียนรู้ของเด็กที่มีจริตหรือพื้นฐานต่างๆ กัน   ผลงานวิจัย R2R นี้ก็จะช่วยให้ครูดีเหล่านี้ได้เลื่อนระดับเลื่อนตำแหน่ง   และช่วยให้การวิจัยในวงการศึกษายึดโยงอยู่กับปฏิบัติการเพื่อศิษย์   ดูเรื่อง R2R ได้จาก http://gotoknow.org/post/tag/r2r 

 

        อ่านทบทวนบันทึกนี้แล้ว    ผมบอกตัวเองว่า เป็นฝันที่ท้าทาย    จะเป็นฝันเฟื่องลมๆ แล้งๆ หรือไม่ ต้องรอการพิสูจน์จากการดำเนินการของสถาบันคลังสมอง (www.knit.or.th)      

 

วิจารณ์ พานิช

๓ พ.ค. ๕๑

มวกเหล็ก สระบุรี

ปรับปรุง  ๕ พ.ค. ๕๑  วันฉัตรมงคล