คุณกัญญา (พาณิชย์กุล) ลีลาลัย ในสายตาของผมเป็นนักปราชญ์นอกระบบ หรือนักปราชญ์กระแสที่ไม่ใช่กระแสหลัก   ผมมองว่าเธอเป็นอัจฉริยะในด้านการศึกษาทำความเข้าหรือตีความเรื่องต่างๆ ด้วยตนเอง    หนังสือเล่มล่าสุดที่ได้รับความนิยมมาก เป็นหนังสือเรียนของมหาวิทยาลัยราชภัฏ    คือ ประวัติศาสตร์ชนชาติไทย พิมพ์โดยสำนักพิมพ์วิถีทรรศน์ เป็นครั้งที่ ๒   อ่านแล้วจะได้กลิ่นไอความเป็นปราชญ์ของเธอ  

คุณกัญญา มีประวัติส่วนตัวที่โลดโผนมาก   เป็นนักกิจกรรม  เป็น “คนเดือนตุลา” ที่มีอุดมการณ์สูง    จึงอกหักจากลัทธิ และจากเพื่อนร่วมอุดมการณ์จำนวนหนึ่ง   และเธอก็ผิดหวังต่อนักวิชาการอีกจำนวนมาก   เพราะเธอพบนักวิชาการปลอมจำนวนไม่น้อย

ที่จริงคุณกัญญาเป็นนักเขียน   ได้เขียนหนังสือที่เป็นที่นิยมหลายเล่ม โดยใช้นามปากกา    คนที่อ่านหนังสือที่เธอเขียน จะคิดว่าเธอเป็น ด็อกเตอร์ 

ตลอดชีวิต เธอเป็นนักปฏิบัติธรรม    ยิ่งช่วงหลังๆ ยิ่งใช้เวลาปฏิบัติธรรมมากยิ่งขึ้น

ตอนผมเป็นผู้อำนวยการ สกว. ได้ชักชวนให้เธอเขียนประวัติ สกว. เพราะเห็นว่าเธอมีสายตาแหลมคม   มองระบบวิชาการได้ทะลุปรุโปร่ง    รวมทั้งมองแหวกแนวจากมุมของเธอ ที่ไม่เหมือนใคร   แต่โชคไม่ดี เธอเขียนได้ไม่จบ   แต่ก็ได้เขียนต้นฉบับ “บนเส้นทางสร้างปัญญา” ไว้เกือบจบ

ตอนนี้ สกว. เกิดแนวคิดจะเขียน “ประวัติศาสตร์การวิจัยและการศึกษา”   จึงไปชวนเธอมาทำ    เธอขอเขียน “บนเส้นทางสร้างปัญญา ภาค ๑” ให้จบก่อน   โดยไปชวนคุณศิริพร เลิศกมลศาสตร์ มาร่วมด้วย   ซึ่งต้นฉบับที่เขียนไว้แล้ว จับตั้งแต่ต้นสมัยรัตนโกสินทร์    ตกลงกันว่าภาค ๑ จะให้จบลงที่ พ.ศ. ๒๕๔๐ ซึ่งเป็นช่วง คล้ายๆ เสียกรุงครั้งที่ ๓    เป็นการเสียกรุงให้แก่กระแสโลกาภิวัตน์ทางการเงิน 

 

วิจารณ์ พานิช

๒๓ ก.ย. ๕๑

คุณกัญญา ลีลาลีย คือคนซ้ายมือ