ในบันทึก 192 : ชวนไปชม 'Sundog' ปรากฏการณ์อัศจรรย์แห่งท้องฟ้า

ท่านอาจารย์ศิริวรรณ ได้สอบถามมาว่า

"เคยเห็นเป็นพระอาทิตย์ทรงกลดที่มี ๒ วง (ที่วัดพระพุทธบาทสระบุรีเมื่อ ๒ ปีก่อน)

วงที่อยู่ใกล้พระอาทิตย์จะเต็มวง แต่วงนอกไม่เต็มวง อย่างนี้ เรียกว่าอะไรคะ"

 

อาจารย์ช่างสังเกตมากๆ เลยครับ และนี่เป็นคำถามนี้ดีจริงๆ

เพราะว่าปรากฏการณ์ทรงกลด (halo) อย่างเต็มรูปแบบอาจมีมากแตกต่างกันถึง 28 แบบ!
(เท่าที่ผมค้นเจอในขณะนี้)

 

ขอตอบเบื้องต้นก่อนว่าดังนี้ครับ

          อาทิตย์ทรงกลดมีหลายแบบครับ แบบที่เราเห็นกันมากที่สุดเรียกว่า อาทิตย์ทรงกลดแบบ 22 องศา (22-degree circular halo)

          เป็นได้ไว่อีกวงหนึ่งที่อาจารย์เห็นอาจจะเป็น

              - อาทิตย์ทรงกลดแบบ 46 องศา (46-degree circular halo) ซึ่งเห็นได้ยาก

              - เส้นโค้งแบบอื่นๆ (จะเขียนบันทึกถึงในเร็ววัน)

          ในกรณีที่เป็นการทรงกลด 2 วง คือ 22 และ 46 องศาพร้อมกับเกิดปรากฏการณ์อย่างอื่นร่วมด้วย ภาพจะคล้ายๆ อย่างนี้ครับ

                     

 

          วงเล็ก (ที่เห็นกันบ่อยกว่า) เรียกว่า อาทิตย์ทรงกลดแบบ 22 องศา

          วงใหญ่ (เห็นยากกว่า) เรียกว่า อาทิตย์ทรงกลดแบบ 46 องศาครับ

          มี Sundogs อยู่ 2 จุด ชัดๆ

          มีเส้นสัมผัสวง 22 องศา เรียกว่า เส้นโค้งสัมผัสขอบบน (upper tangent curve) และอื่นๆ (จะไว้กล่าวถึงอีกเช่นกัน)

 

          ลองมาดูเส้นโค้ง 22 และ 46 องศากันอีกครั้ง

                                  

      ส่วนภาพนี้เป็นแผนภาพอย่างง่ายๆ แสดงการเกิดอาทิตย์ทรงกลดทั้งสองแบบนะครัล ทั้งคู่เกิดจากการที่แสงหักเหในผลึกน้ำแข็ง แต่มีเส้นทางเดินภายในผลึกแตกต่างก้น ทำให้มุมของแสงที่ออกมาต่างกันครับ

          

         ผมขอให้ข้อมูลไว้เท่านี้ก่อนนะครับ ไว้จะหาโอกาสขยายความโดยละเอียดอีกครั้งหนึ่งครับ (ไปประชุมวันเสาร์....โฮ!)