เมื่อถึงรอบวันเกิดของคนที่ช่างคิดหน่อย คำถามที่คนมักถามตัวเองก็คือ

"เราเป็นใคร เรากำลังทำอะไร เราจะไปไหน ?"

ในท้ายเพลงชื่อ The Logical Song ของวง Supertramp (1,2)มีเนื้อเพลงที่สะท้อนถึงความฉงนที่เกิดขึ้น ความสับสนที่เกิดขึ้น เมื่อถามอย่างคาดคั้นถึงที่สุดว่า เราคือใคร

ที่สับสน เพราะเรื่องที่ควรถามตัวเอง กลับไปถามคนอื่น

Now watch what you say or they'll be calling you a radical,
liberal, fanatical, criminal.
Won't you sign up your name, we'd like to feel you're
acceptable, respectable, presentable, a vegetable!

When at night, when all the world's asleep,
the questions run so deep
for such a simple man.

Won't you please,please tell me what we've learned
I know it sounds absurd
but please tell me who I am

 "จะพูดอะไรก็คิด ๆ ให้ดีหน่อย ไม่งั้นคนอื่นจะเรียกเอาว่า พวกหัวรุนแรง, พวกเสรีชน, พวกคนเสียสติ หรือพวกอาชญากร

อ้อ ลงชื่อเสียด้วยนะ เราจะได้รู้ว่าตกลง คุณน่ะ ใช้ได้ น่านับถือ คุยรู้เรื่อง น่าคบค้า มั้ย

แต่เมื่อถึงยามทั้งโลกหลับไหล คำถามเหล่านี้ ก็หนักไปหน่อยสำหรับคนธรรมดา (อย่างฉัน)

คุณตอบหน่อยได้ไหม ว่าเราเรียนรู้อะไรบ้าง

จริงแหละ ว่ามันฟังดูงี่เง่า

แต่ช่วยบอกหน่อยเถอะ ว่าฉันคือใคร"

ในทางกลับกัน ก็จะมีคนที่ถือคติว่า คำถามที่ดี ไม่ควรยาก

"คำถามใดใด ส่งมานี่

คำถามใดดี ย่อมตอบไหว

คำถามใดที่ ตอบไม่ไป

คำถามนั้นไซร้ ห้ามส่งมา"

แต่คำถาม เป็นเสมือนทางแพร่งที่เราไม่เคยผ่าน เมื่อเรามาถึง ก็มักต้องหยุดทบทวนถึงความเป็นไปได้อื่นที่เราไม่เคยมองมาก่อน

คำถามที่ดี คือคำถามที่กระตุกให้เราตื่นจากความเคยชินอันหลับไหล ตื่นขึ้นมามองสิ่งต่าง ๆ เรื่องราวต่าง ๆ อย่างพินิจพิเคราะห์

ในโลกของวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี คำถามที่ดี คือบ่อเกิดการค้นพบใหม่ ๆ

"The question was what mattered - what always mattered most.  The answerable question. The testable hypothesis. The right question, not the right answer. Ask the right question, and the world can change. And in that new world, the question answers itself."

(จากนวนิยายเรื่อง "Vectors" โดย Michael Kube-McDowell)

"มองให้ถึงที่สุด มีเพียงคำถาม คือสาระหลัก

คำถามที่สามารถแสวงหาคำตอบได้

สมมติฐานที่สามารถพิสูจน์จริงเท็จได้

คำถามที่ถูกต้องต่างหาก .. ไม่ใช่คำตอบที่ถูกต้องแต่อย่างใด (ที่สำคัญอย่างแท้จริง)

ถามคำถามที่ถูกต้อง แล้วโลกอาจเกิดการเปลี่ยนแปลง และในโลกใหม่นั้น คำถาม จะตอบตัวมันเอง"

นิวตันถามว่า ทำไมแอปเปิลหล่นสู่โลก

ไอน์สไตน์ถามว่า เราจะเห็นอะไรเมื่อเคลื่อนด้วยความเร็วใกล้แสง

เอดิสันถามว่า ทำอย่างไรให้หลอดไฟฟ้าใช้งานได้จริง

โลกที่เรารู้จัก จะเป็นอีกโฉมหน้าหนึ่ง หากไม่มีคำถามเหล่านี้

...

เราได้หยุดถามตัวเองแล้วหรือไม่ ว่าสำหรับตัวเราเองแล้ว gotoknow คืออะไร ?

(ตัวอย่างที่แวบเข้ามาในใจผม)

คือรูปแบบใหม่ในการขายตรง ?

คือสถานที่ถกเถียง ?

คือสถานที่หย่อนใจ ?

คือกระดานข่าว ?

คือขุมความรู้ ?

คือที่หามิตร ?

คือที่พักใจ ?

คือที่สร้างศัตรู ?

คือสถานที่ขายของ ?

คือแหล่งเก็บคะแนน ?

คือโอกาสใหม่ ๆ ในการโฆษณาองค์กร ?

คือที่ใหม่ ๆ ในการเผยแพร่ลัทธิแปลก ๆ ?

คือลานสาธารณะสำหรับการพูดคุย ?

คือเวทีแถลงจุดยืน ?

ฯลฯ

 . 

ในวันเกิด คำถามเหล่านี้ ไม่ใช่เพื่อตอบผู้อื่น แต่เพื่อตอบตัวเอง

ให้เกียรติเจ้าของวันเกิด ลองถามตัวเอง อย่างที่เจ้าของวันเกิดพึงกระทำ

  เราได้หยุดถามตัวเองแล้วหรือไม่ ว่าสำหรับตัวเราเองแล้ว gotoknow คืออะไร ?