|
 เว็บศูนย์รวม "โยคะสารัตถะ |
การบริหาร - จัดการ
เรียบเรียงจาก การบรรยายจิตสิกขา
โดย สุรศักดิ์ จิระศรีปัญญา เมื่อวันที่ ๑๒ ก.ค.๒๕๕๑
ชีวิตของเราประกอบด้วยการบริหาร ๓ เรื่อง คือการบริหารขันธ์ (๑) บริหารสมมติ (๒) และบริหารปรมัตถธรรม (๓) เริ่มจากเมื่อเกิด ได้รูปขันธ์ นามขันธ์มาแล้ว เราคอยดูแลมันให้เป็นปกติไปตลอดรอดฝั่ง เพื่ออะไร... เพื่อทำกุศลขั้นที่สูงกว่า ก็คือเอามาบริหารสมมติ แล้วเอาสมมติมาบริหารวิมุตติ หรือบริหารปรมัตถธรรม ลองดูนะว่า เราบริหารสามอย่างนี้ถูกต้องไหม
ขันธ์ เราต้องรู้ว่าเขาเสื่อมของเขา แต่เพราะเรามีทิฏฐิที่ผิด เราคิดว่าขันธ์นี้เป็นของถาวร เป็นของที่ต้องปรนเปรอ เราจึงบำรุงจนเกินเลยจากความจำเป็น เช่น หาอาหารเอร็ดอร่อยลิ้นมาให้เขากิน ทั้งๆ ที่ไม่ได้มีคุณค่าอาหารอะไรเลย ส่วนใหญ่เป็นตัวทำลายเขาด้วยซ้ำ พาเขาไปเที่ยวเตร่ อดหลับ อดนอน ลำบากเดือดร้อน เพื่อไปดูสิ่งต่างๆ ที่อยากดู แล้วก็ได้วิบาก คือได้ความเจ็บปวด ได้ความเหน็ดเหนื่อย อะไรต่างๆ กลับมา นี่แสดงว่า บริหารขันธ์ไม่เป็น เพราะฉะนั้น ชีวิตของเรา ต้องบริหารขันธ์โดยที่รู้ความเป็นขันธ์ ไม่ยึดขันธ์มาเป็นเรา หิวก็กิน ง่วงก็นอน เหนื่อยก็พัก หรือทำมาหากิน เพื่อที่จะให้ได้ปัจจัยสี่ก็พอ ไม่ใช่ปัจจัยที่ห้า ที่หก มาปรนเปรอขันธ์ จนทำให้ขันธ์เสียหาย นี่คือการบริหารขันธ์โดยความเป็นขันธ์
ขันธ์เป็นที่ตั้งแห่งสมมติ เป็นตัวเรา เป็นตัวเขา เป็นพ่อแม่ เป็นอะไรต่างๆ นาๆ การบริหารสมมติก็คือการบริหารโดยเข้าใจความเป็นสมมติ สมมติก็คือสมมติ สมมติไม่ใช่จริงแท้ พอไปเชื่อว่า มีตัวเราจริงๆ มีคนอื่นจริงๆ มีสิ่งเหล่านี้จริงๆ เราจึงหวงแหนรักษา และพยายามที่จะดึงทุกสิ่งทุกอย่างมาเป็นของเรา เพราะมีเรา จึงมีของเรา จึงมีการบริหารสมมติที่เกินเลย บริหารสมมติอย่างเป็นภาระ
การบริหารสมมติที่ถูกต้อง เราต้องรู้ว่า สมมติมีไว้เพื่อสร้างบารมี มีไว้เจริญกุศล เช่น ความเป็นพ่อเป็นแม่ มีไว้เพื่อเจริญความกตัญญูกตเวที ลูก เพื่อนมีไว้เพื่อเจริญพรหมวิหาร คือ เมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา ทั้งกุศล พรหมวิหาร เหล่านี้ มันจะหล่อเลี้ยงชีวิตเราในวันข้างหน้า สมมติทุกอย่างมีไว้เจริญกุศลเท่านั้น ถ้าเอาสมมติมาเจริญอกุศล มันผิดทาง เป็นการถอยหลังกลับ แทนที่จะสะสมเสบียง กลายเป็นว่าเราเอาเสบียงเก่ามาทิ้งอย่างอีลุ่ยฉุยแฉกโดยอกุศลจิต
ยกตัวอย่าง ที่บ้านเต็มไปด้วยมด มดเป็นสิ่งสมมติ เราบริหารสมมติมด รู้ว่ามดมาให้เจริญทานบารมี ถ้าหลงทาง เราจะไปเจริญโทสะแทน รำคาญมด ฆ่ามด ใช่ไหม หรือลูกเรา ลูกนั้นมาให้เราเจริญเมตตา เราเข้าใจผิด ไปเจริญโลภะแทน ติดข้องว่านี่ลูกของเรา ลูกเราต้องดีกว่าลูกคนอื่น ต้องเก่งกว่าคนอื่น คือเราลืมไปเลยว่า ลูกของเรามาเพื่อให้เราเจริญทาน เจริญเมตตา เจริญอุเบกขา เจริญมุทิตา เจริญกรุณา
ถ้าเรารู้ว่าสมมติมีไว้เจริญกุศล เราจะไม่ติดสมมติ ไม่ติดหัวโขน เรารู้ว่าหัวโขนนี้จะเปลี่ยนไปเรื่อยๆ ตามสิ่งที่สังคมกำหนด ในแต่ละช่วงชีวิต เราเป็นพ่อ - แม่ เป็นปู่ - ย่า เป็นตา - ยาย ตอนเราอยู่ในที่ทำงาน เราเป็นหัวหน้า เป็นลูกน้อง เราอยู่ในประเทศชาติ ก็เป็นบุคคล เป็นประชาชน เป็นอะไรต่างๆ สิ่งเหล่านี้ เป็นไปเพื่อให้ทำหน้าที่ของกุศล ให้ฝึกศีล ฝึกสมถะ
อย่างเหตุการณ์สังคมตอนนี้ เราบอกว่า บ้านเมืองกำลังเดือดร้อน แล้วเราก็ไปก่นด่าคนที่เราคิดว่าทำให้สังคมเดือดร้อนด้วยอกุศลจิต อย่างนี้เราบริหารสมมติไม่เป็น แน่นอน เรามีหน้าที่ บทบาทใด ก็ว่าไปตามที่โลกเขากำหนด โลกเขาว่าสิ่งเหล่านี้ดี โลกเขาว่าสิ่งเหล่านี้ควรทำ โลกเขาว่าสิ่งเหล่านี้ควรสรรเสริญ สิ่งเหล่านั้นควรตำหนิ เราก็ทำไป แต่ไม่มายึดถือว่า มันเป็นของจริง นี่คือการบริหารสมมติที่เหมาะสม
มิติที่สูงที่สุดก็คือ การบริหารปรมัตถ์ การบริหารปรมัตถ์ก็เพื่อวิมุตติ ซึ่งก็คือเพื่อหลุดออกจากสมมติ การบริหารปรมัตถ์นั้น ก็อยู่ในการบริหารขันธ์ อยู่ในการบริหารสมมตินั้นเอง หมายความว่า มีขันธ์ ก็อยู่โดยความเป็นขันธ์ ขณะที่หิว ก็กิน ง่วง ก็นอน เพลีย ก็พัก โดยรู้ไปตามความเป็นจริง
การบริหารปรมัตถ์ ก็อยู่ในการบริหารสมมติด้วย หมายความว่ามีสมมติ ก็อยู่โดยสมมติ ขณะทำกิจการงานต่างๆ กุศลเกิดก็รู้ อกุศลเกิดก็รู้ คือรู้กายรู้ใจไปด้วย ขณะทำหน้าที่ ก็ให้มีความพอเหมาะพอดี และในขณะนั้นก็รู้ตัวไปด้วย ทำหน้าที่ไป รู้กาย รู้ใจ ไปตลอดเวลา ชื่อว่าบริหารปรมัตถ์ในขณะที่กำลังบริหารสมมติ
เพราะฉะนั้น การบริหารสิ่งเหล่านี้ ไม่ใช่แยกขาดจากกัน การเจริญวิปัสสนา ไม่ได้อยู่นอกโลก มันอยู่ในโลก อยู่ในโลกของการบริหารขันธ์ในชีวิตประจำวัน อยู่ในโลกของการบริหารสมมติที่ต้องติดต่อกับผู้อื่น ถ้าเราเข้าใจแบบนี้เชื่อมโยงกันหมด เราจะไม่ปลีกออกจากโลก เห็นว่าโลกมีไว้เจริญกุศล ก็จะดำเนินชีวิตไปได้อย่างปกติ สุข สงบ และ เป็นอิสระ
