เคล็ดไม่ลับการทำสวนส้มเขียวหวาน

          จากบันทึกนี้ อันเนื่องมาจากส้มเขียว(ไม่)หวาน  ที่ผมได้บันทึกเกี่ยวกับสถานการณ์การปลูกส้มของเกษตรกรในเขตจังหวัดกำแพงเพชร  ซึ่งในปัจจุบันมีเกษตรกรรายย่อยจำนวนมาก ได้ประสบการภาวะการขาดทุน ต้องเลิกกิจกรรมการปลูกส้ม แล้วหันไปปลูกพืชอย่างอื่นทดแทน

          ต่อมาทางสำนักงานเกษตรจังหวัด  ได้กำหนดให้ปัญญาเกี่ยวกับการปลูกส้มเขียวหวานนี้เป็นปัญหาที่สำคัญ และนำเข้าสู่การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ข้อมูลและประสบการณ์ของนักส่งเสริมการเกษตร และเกษตรกรทั้งที่ปลุกส้มสำเร็จ และล้มเหลว  ในการสัมมนาเชิงปฏิบัติการประจำเดือนมีนาคม  2551 นี้  เพื่อสรุปเป็นแนวทางในการทำงานส่งเสริมเกษตรกรในการปลูกในเขตจังหวัดกำแพงเพชรกันต่อไป

          บันทึกนี้จะกำหนดไว้เป็น 2 ส่วนครับ คือส่วนของความสำเร็จ  จะเป็นการสรุปบทเรียนของเกษตรกรที่ประสบความสำเร็จ(ส้มเขี่ยวยังหวาน)  สามารถปลูกส้มและยืนหยัดเลี่ยงตัวเองอยู่ได้  กับส่วนของปัญหาและบทเรียนที่ได้จากเกษตรกรที่ไม่ประสบความสำเร็จ (ส้มเขียวไม่หวาน-ส้ม(กินทุน)เกลี้ยง)

สวนส้มเขียว(ยังหวาน)มีเคล็ดไม่ลับอะไรบ้าง

          ในการเข้าไปจัดสัมมนาของนักส่งเสริมการเกษตรในสายที่ 1 ในวันที่  19  มีนาคม  2551  ที่สำนักงานเกษตรอำเภอพรานกระต่ายเป็นเจ้าภาพ  ได้เจ้าไปจัดสัมมนากันในแปลงปลูกส้มเขียวหวานของ "ไร่ส้มเพชรสยาม"  ตำบลเขาคีรีส  อำเภอพรานกระต่าย  ที่เป็นไร่ส้มที่ประสบความสำเร็จในการปลูกส้มเขียวหวาน

           เป็นการเข้าไปสัมมนาและ ลปรร.ประสบการณ์กับเกษตรกรรายใหญ่ที่สามารถจัดการสวนส้มให้ได้ผลผลิต  ไม่ประสบกับการขาดทุนเหมือนเกษตรกรรายย่อย  จากประสบการณ์ของคุณสมชาย  เจ้าของสวน  และคุณวิโรจน์  ผู้จัดการสวน  พบว่า แนวทางในการทำสวนส้มเพื่อที่จะให้ประสบความสำเร็จนั้น  มีหลักการดังนี้ครับ

        นอกจากนี้แล้ว  ยังมีหลายประเด็นที่สรุปได้จากเกษตรกรที่ประสบความสำเร็จในการปลูกส้มเขียวหวาน ในการผลิตส้มให้ได้คุณภาพ  ต้นทุนต่ำ  และสามารถยืนหยัด

คุณสมชายและคุณวิโรจน์ นำชมสวนส้มตั้งแต่การจัดการน้ำจนถึงแปลงปลูก

สวนส้มจะเป็นส้มเขียวหวาน ปลูกโดยการยกร่องปลูกทั้งหมด

ช่วงที่ไปดูสวนส้นจะปล่อยให้รกครับ เพราะอากาศช่วงนี้ร้อนมากๆ

นักส่งเสริมฯ ลปรร.เกี่ยวกับการจัดการสวนส้มขนาด 90,000 กว่าต้นให้ประสบความสำเร็จ

ผลผลิตส้มเขียวหวานในช่วงที่นี้บางส่วนพร้อมเก็บจำหน่าย

ส้มเขียวไม่หวานเป็นเพราะอะไร และนักส่งเสริมฯ จะทำงานกันอย่างไร

          ได้อ่าน และได้ชมสวนของเกษตรกร ซึ่งเป็นสวนขนาดใหญ่มากกว่า 1 พันไร่ ที่ประสบความสำเร็จในการปลูกส้มเขียวหวานมาแล้ว  ทีนี้ลองมาดูข้อสรุปของนักส่งเสริมการเกษตร ทั้งจากเวทีที่สวนส้มเพชรสยาม  อำเภอพราะนกระต่าย และจากเวทีของการสัมมนาสายที่ 2 ที่ห้องประชุมองค์การบริหารส่วนตำบลยางสูง  อำเภอขาณุวรลักษบุรี  ที่นักส่งเสริมการเกษตร และเกษตรกรได้แลกเปลี่ยนประสบการณ์กัน พอจะสรุปบทเรียนว่าเหตุใดส้มเขียวหวานจึงไม่หวาน

ทำไมการทำสวนส้มเขียวหวานจึงไม่หวาน

• อันเนื่องมาจากพันธุ์ครับ  เพราะส่วนใหญ่ซื้อพันธุ์มาจากแหล่งที่เป็นโรคมาปลูก (โรคกรีนนิ่ง)  ในระยะเริ่มต้นส้มยังไม่ออกอาการ  เมื่อส้มให้ผลผลิตไปแล้วจึงจะเริ่มออกอาการของโรค  เมื่อต้นส้มอายุประมาณ 5-6 ปี เกษตรกรก็จะโค่นต้นส้มทิ้ง
• เกษตรกรให้การดูแลต้นส้มไม่ดีพอ  เหตุมาจากการปลูกส้มที่จังหวัดกำแพงเพชรต้นส้มจะให้ผลผลิตเร็ว เนื่องจากต้นส้มโตเร็วและให้ผลผลิตเร็ว  ประมาณปีที่  3  ต้นส้มก็จะให้ผลผลิต และให้ผลผลิตต่อต้นสูงมาก  แต่เกษตรกรจะให้การดูแลและการให้ปุ๋ยไม่เพียงพอกับความต้องการของต้นส้ม  (บทสรุปของเวทีสรุปว่าผลผลิตส้ม 2o กก. เกษตรกรต้องให้ปุ๋ยเคมี 1 กก.)
• เกษตรกรปลูกตามๆ กัน โดยที่ตนเองยังไม่มีความรู้และประสบการณ์ในการปลูกส้ม
• เกษตรกรรายย่อยส่วนใหญ่ไม่มีเงินทุนมากพอและไม่มีความปราณีตในการปลูกและดูแลสวนส้ม  ทำให้ได้ผลผลิตไม่ดีเท่าที่ควร และประสบกับภาวะการขาดทุน

 
เวทีของการ ลปรร. ประสบการณ์ระหว่างนักส่งเสริมการเกษตรเกี่ยวกับการส่งเสริมการปลูกส้มเขียวหวาน

          บทสรุปของนักส่งเสริมการเกษตร  ในการทำงานส่งเสริมเกษตรกรที่ปลูกส้มได้แนวทาง 3 แนวทางครับ

1. เกษตรกรที่เลิกปลูกไปแล้ว  พืชทดแทนจะเป็นอะไรนั้น  ต้องดูสภาพของพื้นที่และความถนัดของเกษตรกร  รวมถึงภาวะความต้องการสินค้าการเกษตรในพื้นที่นั้นๆ
2. เกษตรกรที่กำลังจะเลิกปลูก  อาจจะนำความรู้และการจัดการของสวนที่ประสบความสำเร็จไปแลกเปลี่ยนและแนะนำ เช่น การให้ปุ๋ย  การจัดการ  การลดต้นทุน เป็นต้น
3. เกษตรกรที่ยังยืนยันที่จะปลูกส้มเขียวหวานต่อ  ก็จะต้องเข้าไปส่งเสริมและ ลปรร. กันต่อไป  เพราะในอนาคตส้มเขียวหวานน่าจะยังเป็นพืชที่สร้างรายได้ดีกว่าพืชอื่นๆ

         บันทึกมาเพื่อการ ลปรร.นะครับ  บันทึกนี้เป็นการสรุปจากการเสวนาในเวทีสัมมนานักส่งเสริมการเกษตรกับเกษตรกรผู้ปลูกส้มเขียวหวาน  ของจังหวัดกำแพงเพชร  มีทั้งในส่วนที่สำเร็จ และไม่ประสบความสำเร็จ  ในพื้นที่อื่นๆ อาจจะแตกต่างกันไปบ้าง  ข้อมูลเหล่านี้ก็ถือว่าเป็นการแลกเปลี่ยนก็แล้วกันนะครับ

วีรยุทธ  สมป่าสัก  27 มีนาคม  2551