ผมไม่เคยเรียนปริญญาเอก   หรืออาจพูดภาษาสมัยใหม่ว่าผมเป็น drop-out จากการเป็น นศ. ป. เอก   ความเห็นของผมในเรื่องนี้จึงอาจจะไม่เหมาะสมก็ได้  

          หัวข้อของบันทึกนี้ คือ นศ. ป. เอก จะเตรียมตัวเองให้พร้อมที่จะสอบเพื่อปริญญา อย่างมีคุณภาพ มีศักดิ์ศรี ได้อย่างไร  

          คงต้องคิดถอยหลัง    ว่าเราเรียนปริญญาเอกเพื่ออะไร   ได้ปริญญาเอกแล้วจะไปทำอะไร   แล้วจึงเลือกหลักสูตรที่เหมาะสม   และระหว่างเรียนก็เตรียมฝึกฝนเคี่ยวกรำตนเอง เพื่อเตรียมตัวไปทำงานตามเป้าหมายนั้น   โดยมีอาจารย์ที่ปรึกษาเป็นพี่เลี้ยง (mentor)    โดยที่เราจะโชคดีที่สุด หากความสัมพันธ์กับอาจารย์ที่ปรึกษา เป็นความสัมพันธ์ตลอดชีวิต

          หากเป้าหมายของท่านคือ เพียงต้องการกระดาษหนึ่งแผ่น และคำนำหน้าชื่อว่า ด็อกเตอร์ ท่านไม่ต้องอ่านข้อเขียนทั้ง ๔ ตอนในชุดนี้   เพราะคำแนะนำนี้ไม่สอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของท่าน   เป็นคำแนะนำของคนบ้า หรือคนโง่

          หลักสูตรที่เหมาะสม คือหลักสูตรที่จะช่วยให้ท่านได้เรียน และฝึกฝนตนเองด้านวิชาการ ให้เป็นคนที่ค้นคว้าหาความรู้ด้วยตนเองเป็น   ซึ่งหมายความว่าไม่ใช่แค่ค้นเป็น แต่ต้องอ่านแตกด้วย    อ่านแตกหมายความว่าจับผิดเรื่องที่อ่านได้   ท่านควรศึกษาว่าหลักสูตรที่ท่านสนใจมีการช่วยเหลือให้ นศ. เรียนรู้ทักษะจับผิดทางวิชาการไหม 

          หลักสูตร ป. เอก ที่มีแต่การช่วยเหลือให้ นศ. เป็น “ผู้ซึมซับวิชาการ” ในลักษณะของการอ่านอะไรฟังอะไรก็จดจำเอาไว้สอบหมด   หลักสูตรนั้นไม่มีคุณภาพ   ไม่เหมาะต่อการเรียนไปเป็นนักวิชาการ

          ต้องเป็นหลักสูตรที่ฝึกฝน นศ. ให้เป็นคนไม่เชื่อง่าย   เรียกร้องหลักฐานที่น่าเชื่อถือ และตรวจสอบเสียก่อนจึงจะเชื่อ   จึงจะถือว่าเป็นหลักสูตรที่มีคุณภาพ 

          ดังนั้น คำแนะนำข้อที่ ๑ คือ เลือกหลักสูตรที่มีคุณภาพ

          คำแนะนำข้อที่ ๒ เลือกอาจารย์ที่ปรึกษาที่ตีพิมพ์ผลงานวิชาการอย่างสม่ำเสมอ   มีความสนใจงานวิจัยเรื่องใดเรื่องหนึ่งอย่างจริงจังต่อเนื่อง   และมีเวลาให้เราเข้าปรึกษาได้บ่อยตามที่เราต้องการ    ยิ่งถ้าได้อาจารย์ที่จัด “เวลาแลกเปลี่ยนถกเถียง” สม่ำเสมอทุกสัปดาห์ ก็จะเยี่ยมยอด

          ยิ่งได้อาจารย์ที่ปรึกษาที่สนใจวิจัยในเรื่องเดียวกันกับความสนใจของเราก็จะดีที่สุด   เพราะสุดยอดของความสัมพันธ์ระหว่างอาจารย์-ศิษย์ในระดับ ป. เอก คือเป็นเพื่อนร่วมวิจัยด้วยกัน   เรียนรู้ร่วมกัน   ไม่ใช่อาจารย์ถ่ายทอดความรู้ให้ศิษย์

          คำแนะนำข้อที่ ๓ เตรียมตัวสอบทุกวัน   ซึ่งหมายความว่า ทำความเข้าใจภาพรวมว่า จะจบ ป. เอกได้ ตนเองจะต้องแสดงความสามารถด้านใดบ้าง   เตรียมฝึกฝนไว้ให้หมด   โดยที่การฝึกฝนต้องใช้เวลา   นั่นคือ เรียน ป. เอก อย่างมีเป้าหมายที่ชัดเจนแน่นอน  

          เตรียมตัวสอบอะไรบ้าง ให้กลับไปอ่านตอนที่ ๑

 

วิจารณ์ พานิช
๙ ม.ค. ๕๓