"เรื่องของช่องปากนั้น ... ปากคือประตูสุขภาพ เราจะยกระดับว่า เรื่องของช่องปากทั้งหมด ไม่ว่า จะทำการอะไรในช่องปาก จะเป็นเรื่องของการส่งเสริมคุณภาพชีวิต"

 

การประชุมครั้งนี้ ผอ.กองทันตฯ คุณหมอสุธา มากล่าวต้อนรับผู้เข้าประชุม และเปิดประชุม ด้วยการเล่าเรื่องความเป็นมาของงานทันตฯ ในกลุ่มผู้สูงอายุให้ฟังกันว่า

ในงานผู้สูงอายุนี้ เรื่องสุขภาพช่องปาก เป็นงานหนึ่งที่กรมอนามัยให้ความสำคัญมากๆ กรมฯ ได้กำหนดเป็นประเด็นยุทธศาสตร์ 1 ใน 6 ของกรมอนามัย คือ การส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุ ซึ่งจะมีเรื่องของการส่งเสริมสุขภาพช่องปากรวมอยู่ด้วย

และงานของผู้สูงอายุนั้น โครงการหนึ่งที่เป็นที่ติดปากของกระทรวงสาธารณสุข และพวกเราในจังหวัด ในศูนย์ฯ ได้ช่วยกันดำเนินการอย่างมากๆ เป็นโครงการที่พวกเราได้ช่วยกันทำตลอด ทั้ง 3-4 ปีที่ผ่านมา ก็คือ โครงการฟันเทียมพระราชทาน ซึ่งเป็นโครงการเฉลิมพระเกียรติฯ และท่านอธิบดีมีนโยบายที่จะต่อโครงการฟันเทียมพระราชทานออกไปอีก จนถึง 84 พรรษา และ เมื่อ 29 ธันวาคม ผมก็ได้ทราบข่าวคราวมาด้วยว่า สมเด็จพระเทพรัตน์ฯ ก็ได้รับทราบเรื่องราวนี้ เนื่องจาก สมเด็จพระเทพรัตน์ฯ ตอนที่ไปนครสวรรค์ หรือนราธิวาส ท่านก็ได้ไปพระราชทานฟันเทียมให้กับผู้สูงอายุ ได้เห็นว่า ผู้สูงอายุก็มีความสุข

วันนี้ ที่เราจะมาคุยกัน คงจะเป็นอีกส่วนหนึ่ง นอกเหนือจากที่เราทำเรื่องฟื้นฟูสภาพ เพราะว่า ถ้าเป็นทันตฯ แล้ว การใส่ฟันเราถือว่าเป็น rehab แต่ถ้ามองในเชิงขององค์รวม ตอนนี้เราพูดประโยคนึ้ว่า "เรื่องของช่องปากนั้น ... ปากคือประตูสุขภาพ เราจะยกระดับว่า เรื่องของช่องปากทั้งหมด ไม่ว่า จะทำการอะไรในช่องปาก จะเป็นเรื่องของการส่งเสริมคุณภาพชีวิต"

เมื่อวันก่อน ที่ปรึกษากรมอนามัยก็ได้พูดที่วุฒิสภา ว่า เรื่องของสุขภาพช่องปาก จะต้องพูดในเรื่องของการส่งเสริมคุณภาพชีวิต ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของการอุดฟัน รักษาโรคเหงือก หรือเรื่องที่เราจะทำในเรื่องของ RCT Pulpo Pulpect เราต้องพูดในเชิงของคุณภาพชีวิต เพื่อที่จะทำให้เห็นว่า สุขภาพช่องปากมีความสำคัญ ไม่ไช่เป็นเพียงจุดเล็กๆ อันหนึ่งเท่านั้นเอง ที่มี prevalence เยอะ แต่ไม่ severe ไม่ถึงตาย หรือไม่ ... ต่างๆ ทำให้ priority หรือความสำคัญของโครงการของเรานี้ ไม่ติด 1 ใน 8 ของลำดับ Daly ที่เป็นดัชนีที่ชี้วัดเรื่องของสุขภาพ เกี่ยวกับความพิการ เขาบอกว่า เป็นโรคฟันแล้วไม่พิการ ทำให้การจัดลำดับความสำคัญของ Daly ไม่ขึ้น ไม่ติดอันดับ

ผมจะพูดในเชิงว่า ถ้าเป็นช่องปากทั้งหมดแล้ว จะเป็นเรื่องของการส่งเสริมสุขภาพ และได้พูดที่ สปสช. ด้วย เพื่อให้ได้รู้ทั่วกันว่า เรื่องของสุขภาพช่องปากนั้น เป็นเรื่องของคุณภาพชีวิต

ที่เราได้งบประมาณทำ Vertical Program มา 3 ปี เป็น Vertical Program นี้ ก็จะเป็นเรื่องของคุณภาพชีวิตล้วนๆ ที่ไป defence ได้มา หลังจาก 3 ปี เราก็จัดทำเข้ามาเป็นงบปกติในเรื่องของฟันเทียม เพราะฉะนั้น ฟันเทียมทำต่อเนื่อง ในปี 2552 ท่านอธิบดีบอกว่า ให้ทำต่อเนื่องอีก 1 ปี คือ 2552 ... เราก็จะได้มีหนังสือไปแจ้ง สสจ. อีกครั้งหนึ่งในรายละเอียดต่อไป

และวันก่อนไปพบท่านปลัดฯ ท่านไปทอดกฐินที่วัดล่ำเปิง จ.เชียงใหม่ เจ้าอาวาสก็ยกตู้รับบริจาคฟันเทียมพระราชทานที่เป็นรูปหัวใจ มาให้ท่านปลัดฯ บอกว่า ตั้งอยู่แล้วตั้งนาน และมีตังค์อยู่ ไหนๆ ท่านปลัดฯ มาก็ยกไปเลย ก็ได้ไปรับมอบกันแล้ว ท่านก็บอกว่า OK เป็นโครงการที่ดีให้ทำต่อเนื่อง ทางเราก็บอกว่า ต้องไปสำรวจสักนิดหนึ่ง ว่าแต่ละจังหวัดยังมีตู้อยู่ไหม และอาจต้องทำหนังสือไปขอความร่วมมืออีกรอบหนึ่ง

ส่วนเรื่องของการส่งเสริมสุขภาพนี้ ในเรื่องของชมรมผู้สูงอายุ หรือสิทธิประโยชน์ ที่เราดำเนินการ จะเห็นว่า เราจะทำทั้งเรื่องที่เป็นการครบวงจรแล้ว ส่วนหนึ่งเราทำในเรื่องของระบบบบริการ เรื่องการรักษาฟื้นฟู อีกส่วนหนึ่งคือ เรื่องของ PP ที่เป็นเรื่องของการป้องกัน และเป็นเรื่องของชุดสิทธิประโยชน์ ซึ่งอยู่ใน UC อยู่แล้ว แต่อาจยังไม่เข้มข้น และชมรมผู้สูงอายุ

ในปี 52 เราจะพยายามทำการเชื่อมโยงตั้งแต่ภาคประชาชน ภาคท้องถิ่น ภาคสาธารณสุข และการสนับสนุนในเขต และส่วนกลาง เราจะดูว่า ... ถ้าเราเชื่อมโยงกันทั้งหมดแล้ว จะมีจังหวัดตัวอย่างไหม ที่สามารถทำเชื่อมโยงกันทั้งระบบ และจะเกิดอะไรขึ้นกับผู้สูงอายุ จะได้เห็นว่า เราไม่ได้ทำเป็นชิ้น ตอนนี้เราทำเป็นชิ้นๆ ตั้งแต่ชิ้นฟันเทียม ชมรมฯ ชุดสิทธิประโยชน์ใน UC ตอนนี้เราจะรวบทั้ง 3 ชิ้น แล้วไปดูท้องถิ่นด้วย ดูว่า จะเป็นระบบตรงนี้ได้อย่างไร

และวันนี้จะดูในระบบภาคประชาชนว่า ชมรมฯ ที่เราทำกันมาเยอะแยะ ตั้งแต่ปี 2549 2550 2551 ตอนนี้ก็เป็น 100 กว่าชมรมฯ ซึ่งมีความหลากหลาย และมีความเข้มข้นแตกต่างกัน ที่มากันในวันนี้ มีหลายชมรมฯ ที่เข้มข้นมากๆ และทำเรื่องสุขภาพช่องปากที่ดี และบางชมรมฯ ก็มีความลดหลั่นกันไป

ครั้งนี้ก็เกิดข้อที่ว่า เราจะทำแบบนี้ เมื่อเราทำไปหลายๆ ปี เริ่มรู้สึกว่า ตัวชมรมผู้สูงอายุ เหมือนกับไม่มีเกกณฑ์ หรือตัวมาตรฐานไปจับว่า อันไหนคือชมรมที่ส่งเสริมสุขภาพช่องปากได้ดี หรือเป็นเกณฑ์ของชมรมส่งเสริมสุขภาพที่ธรรมดา หรือเป็นชมรมผู้สูงอายุเฉยๆ ที่ไม่ได้ทำเรื่องสุขภาพช่องปาก ก็เลยเป็นเรื่องที่ได้เชิญจังหวัดที่ได้ทำรูปแบบที่ดี หรือศูนย์ฯ ที่มีการสนับสนุนที่ดีๆ มาช่วยคิดตั้งต้นว่า ตัวเกณฑ์ต่างๆ นี้เราอาจจะเลียนแบบทางการตลาดว่า เกณฑ์ 1 ดาว 2 ดาว 3 ดาว จะเป็นอย่างไรบ้าง เพื่อที่จะให้ประธานชมรมผู้สูงอายุได้เห็นว่า ของตัวเองอยู่ในระดับไหน และจะพัฒนาไปสู่อะไร

และไปถึงจุดหนึ่ง อาจมีการให้ขวัญกำลังใจกันรูปแบบไหนบ้าง ซึ่งตรงนี้ ท่านอธิบดีใช้คำว่า รวบกิจกรรม หรือรวบปากถุง ซึ่งเป็นการรวบว่า ทำอย่างไงให้ชมรมที่ทำได้ดีดี สามารถทำเป็นตัวอย่าง และเป็นแหล่งเรียนรู้ หรือศูนย์เรียนรู้ของทางมหาดไทย ตรงนี้ก็อาจเป็นว่า ถ้าเราทำได้ดี ก็จะได้เป็นศูนย์เรียนรู้ของแต่ละจังหวัด

เช่นเดียวกับกลุ่มเด็ก ที่ได้ทำเรื่อง โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ เกี่ยวกับการประกวดโรงเรียน ซึ่งแต่ละศูนย์ฯ ได้ทำเรื่องการประกวดคู่หูไป ... ท่านอธิบดีบอกว่า เราไม่ได้มีหน้าที่ไปทำเรื่อง Coverage ว่าจะต้องทำ รร. ส่งเสริมทันตสุขภาพ 100% แต่กรมอนามัยมีหน้าที่ไปกระตุ้นให้เกิด รร.ส่งเสริมทันตสุขภาพขึ้น และจัดเป็นศูนย์เรียนรู้ขึ้น ถ้าโรงเรียนใดมีปัญหาเรื่องนี้เยอะ และจะหารูปแบบ ก็จังหวัดมีรูปแบบอยู่แล้ว จังหวัดก็จะมีโรงเรียนที่เป็นต้นแบบ ... และคิดว่า ชมรมผู้สูงอายุเองก็ตาม ก็คงจะไม่แตกต่างกัน แต่ละจังหวัดก็จะต้องมีตัวอย่างของชมรมผู้สูงอายุที่จะทำเรื่องของการสร้างกระแส ทำเรื่องของการกระตุ้น เกิด Social Movement ขึ้นมา ที่เป็นแบบอย่างของแต่ละจังหวัด

วันนี้คงได้มาคุยกัน หาเกณฑ์มาตรฐาน เพื่อจัดระดับของกิจกรรม ของตัวชมรมผู้สูงอายุ ที่จะไปเชื่อมโยงกับระบบบริการ และคิดไปทั้งระบบด้วย

รวมเรื่อง เกณฑ์มาตรฐานชมรมผู้สูงอายุส่งเสริมสุขภาพช่องปาก