เรื่องของแผนการสอน

           เมื่อวานนี้ (26 มีนาคม 2550) ตอนบ่ายโมงป้าเจี๊ยบไปพูดเรื่องแผนการสอนให้บุคลากรสายการสอนของมหาวิทยาลัย (อาจารย์ใหม่) ตามที่มีจดหมายเชิญมาค่ะ  ก่อนจะไปก็ถามผู้จัดว่าพูดเรื่องนี้ตามนิยามของป้าเจี๊ยบนะ  ถ้าไม่ได้ก็ต้องหาคนอื่นแทน <p class="MsoNormal">          ที่ต้องถามให้แน่ใจก็เพราะป้าเจี๊ยบออกจะเป็นอาจารย์อาวุโสที่ชุมชนสวนสุนันทาเห็นว่าเป็นผู้มีความคิด “นอกคอก” อยู่มาก และบางเรื่องก็คิดไกลล้ำยุค จนเพื่อนๆ บ่นว่าตามไม่ทัน ไม่อยากยุ่งด้วยแล้ว ที่ร้ายก็คือ..ป้าเจี๊ยบไม่เห็นความสำคัญของการเขียนแผนการสอนล่วงหน้าตามที่มหาวิทยาลัยให้อาจารย์ทำค่ะ</p><p class="MsoNormal">          เมื่อเดือนก่อน..ก็มาบอกให้สอนวิชาเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อการเรียนรู้  เอาแบบฟอร์มแผนการสอน วงเล็บว่า Syllabus มาวางให้เติมในช่องว่า จะมีวัตถุประสงค์เชิงพฤติกรรมอะไร แต่ละครั้งจะบรรยายทฤษฎีเรื่องอะไร ปฏิบัติเรื่องอะไร  ป้าเจี๊ยบก็บอกว่าเอาคืนไปเหอะ สอนแบบถอยหลังย้อนยุคแบบนั้นไม่เป็น  </p><p>          แถมพูดแรงๆ ไปอีกว่า ถ้าไม่เชื่อว่าป้าเจี๊ยบสามารถจัดการเรียนรู้เรื่องนี้ได้ดีที่สุดก็ไปหาคนอื่นมาสอนแทน  แต่สงสัยว่าไม่มีคนสอนแฮะ เพราะยังยืนยันว่าเป็นป้าเจี๊ยบ และบอกว่าไม่ต้องกรอกฟอร์มนั้นก็ได้ </p><p>          ป้าเจี๊ยบบอกอาจารย์หนุ่มสาวที่นั่งอยู่ว่าไม่ได้มาบรรยายเรื่องแผนการสอนตามหัวข้อในกำหนดการนะคะ แต่จะมาเล่าให้ฟังว่าตัวเองทำอะไร คิดอย่างไร คนฟังก็ให้ฟังแบบไม่ต้องคาดหวังอะไร ทำใจว่างๆ เหมือนแก้วน้ำเปล่าๆ แล้วก็ไม่มีเอกสารมาแจกเพราะเปลืองกระดาษ สงสารต้นไม้.. </p><p>          ป้าเจี๊ยบบอกไปว่าแผนการสอนกับป้าเจี๊ยบ ณ วันนี้ เป็นเรื่องที่ใช้เวลาสั้นๆ เพียงเพื่อกำหนดเฉพาะผลลัพธ์การเรียนรู้ท้ายสุดที่อยากให้เกิดกับนักศึกษาเท่านั้น  ซึ่งเปรียบเสมือนธงชัยที่ปักไว้สำหรับเป็นเป้าหมายการเดินทางร่วมกันระหว่างนักศึกษากับป้าเจี๊ยบ</p><p>          จะให้มานั่งเขียนแผนการสอนเพื่อแจกนักศึกษาในวันแรก  อย่างที่อาจารย์ทั่วไปทำกันนั้น  ป้าเจี๊ยบเคยทำค่ะ  แต่เดี๋ยวนื้ทำไม่ได้ และไม่ทำ ไม่แจกอีกแล้ว  เพราะรู้ว่าสิ่งนั้นไม่มีทางทำได้เลย ถ้าใครต้องการจัดการเรียนรู้ที่เห็นว่านักศึกษาสำคัญ! </p><p>          ผู้สอนคนใดที่ยึดผู้เรียนเป็นสำคัญจริงๆ จะรู้ว่า ทุกคาบทุกชั่วโมง มีพลวัตการเรียนรู้ที่รุนแรงมาก  และต้องใช้พลังความคิดบวกประสบการณ์มหาศาลในการควบคุมสภาพการณ์ทั้งหมดให้มุ่งไปสู่ธงชัยที่ปักไว้  การสอนที่ดีจริงๆ เป็น Branching และชิ่งไปชิ่งมาแตกหน่อออกไปมากมาย ไม่มีทางเป็น Linear ตรงเป๊ะตามฟอร์มยอดนิยมที่บรรดาอาจารย์มหาวิทยาลัยนิยมเขียน Syllabus เลยแม้แต่นิด  </p><p>          เมื่อเห็นว่าไม่มีประโยชน์ ป้าเจี๊ยบก็ไม่เสียเวลาอันมีค่ามานั่งเขียนหรอกค่ะ</p><p>          ป้าเจี๊ยบกล้าพูดเพราะเคยทำมาแล้ว แบบนั้นน่ะ ละเอียดแม้กระทั่งสัปดาห์ไหนนักศึกษาต้องอ่านอะไร เตรียมวัสดุอุปกรณ์อะไรมาบ้าง  ส่งงานวันไหน รวมทั้งมีตารางไว้ให้กรอกคะแนนงานแต่ละชิ้นด้วย  และมีความสามารถทำได้ตามแผนการสอนนั้นทุกอย่างไม่มีขาดตกบกพร่อง  (ถามอาจารย์บางคนที่นั่งในห้องก็ได้ เพราะเคยเรียนกับป้าเจี๊ยบมาก่อน)</p><p>          ตอนนี้หันกลับไปมองแล้วก็เห็นแต่ว่าทุกอย่างที่ทำนั้น คิดแทนผู้เรียนทั้งหมดแบบอำนาจนิยม   สมเป็นอาจารย์มหาวิทยาลัยขนานแท้ทีเดียวเชียวแหละ  </p><p>          อาจารย์คนหนึ่งเคยบอกว่าทำได้สิ  ก็วางแผนการสอนให้มีกิจกรรมที่ผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง ให้ผู้เรียนเป็นผู้ลงมือทำมากๆ ได้คิดเอง ฯลฯ  ป้าเจี๊ยบฟังแล้วนึกไม่ออก เพราะมองยังไงๆ ก็เห็นแต่ภาพท่านอาจารย์กำหนดเองทั้งนั้น.. </p><p>          ณ วันนี้ ป้าเจี๊ยบต้องเห็นหน้านักศึกษา ได้ทำความรู้จักพูดคุยกันก่อน จึงจะวางแผนการสอนได้ เพราะต้องให้นักศึกษาช่วยค่ะ ซึ่งตอนที่เริ่มทำอย่างนี้ นักศึกษาก็งงสิคะ เกิดมาไม่เคยมีอาจารย์ทำอย่างนี้สักคน ป้าเจี๊ยบเลยต้องเตรียมแผนการสอน(เรียน)แบบเติมคำในช่องว่างค่ะ   เอาให้นักศึกษาดูภาพรวมของวิชาแล้วช่วยกันดูว่าตรงช่องว่างนั้นจะเติมอะไรกันดี  </p><p>          แต่เดี๋ยวนี้  พกเข้าไปแค่คำอธิบายวิชาตามหลักสูตรค่ะ  ป้าเจี๊ยบมีกลยุทธ์ลูกล่อลูกชนมากขึ้น สามารถเชื้อเชิญนักศึกษาให้มีส่วนร่วมในการออกแบบและรับผิดชอบจัดการเรียนรู้ร่วมกันได้มากขึ้น ช่วยกันกำหนดงานที่จะทำ วิธีการประเมินผล ร่วมประเมินผล ฯลฯ นักศึกษาที่รู้จักกิตติศัพท์หรือเคยเรียนกับป้าเจี๊ยบมาก่อน ก็เติบโตทางความคิดและรู้ว่าอาจารย์แบบป้าเจี๊ยบไม่”บรรยาย” หรือ “บอก” เนื้อหาความรู้เหมือนอาจารย์อื่นๆ  เท่าที่ผ่านมานักศึกษามีส่วนร่วมจัดการเรียนรู้อย่างน้อยไม่ต่ำกว่าหนึ่งในสามค่ะ  บางวิชาก็ป้าเจี๊ยบครึ่งนักศึกษาครึ่ง </p><p>          ป้าเจี๊ยบหยอดไปอีกว่า ตัวเองเชื่อว่า “เมื่อใดที่ครูพูดมาก เด็กก็เรียนน้อยค่ะ” ใครจะเป็นแนวร่วมด้วยก็ได้</p><p>          ป้าเจี๊ยบทำความเข้าใจกับนักศึกษาทุกครั้งว่าจะไม่สอนแบบ “ยกโหล” คือปฏิบัติต่อนักศึกษาเหมือนๆกัน เพราะนักศึกษาไม่เหมือนกัน แต่ละคนเป็น “หนึ่งเดียว” ป้าเจี๊ยบเคารพความเป็นหนึ่งเดียวของมนุษย์มาก และจะไม่ทำลายลงเด็ดขาด เพราะฉะนั้น ป้าเจี๊ยบจึงไม่จัดเส้นทางเดินให้นักศึกษาไปถึงธงชัยเพียงเส้นทางเดียว  นักศึกษาต้องเรียนรู้ด้วยตนเอง  ใช้วิธีการของตนเอง ต้องรู้จักเลือกเส้นทางเดินที่ตรงกับจริตของตนเพื่อไปถึงธงชัยของวิชาที่เรียนให้ได้   </p><p>          ในการเล่าเรื่องเหล่านี้  ป้าเจี๊ยบยกตัวอย่างการกระทำจริงๆ ในวิชาที่สอนเมื่อภาคเรียนที่แล้ว ซึ่งปรากฏใน learners.in.th  เพื่อให้เห็นการเลื่อนไหลของการจัดการเรียนรู้ซึ่งแสดงปรากฏการณ์ของพลวัตที่รุนแรงอย่างมาก  โดยเฉพาะอย่างยิ่งในชุดวิชานวัตกรรมแห่งการเรียนรู้  ซึ่งป้าเจี๊ยบเองก็ไม่คาดคิดว่าจะได้ผลดีมากถึงขนาดนั้น เพราะไม่ได้วางแผนการสอนแบบเส้นตรงในกระดาษ หากแต่ go with the flow และสร้างบทเรียนจากเหตุการณ์ที่เป็นปัจจุบัน  </p><p>          ป้าเจี๊ยบใช้เวลาพูดคุยพร้อมเปิดบล็อกวิชาต่างๆ ประกอบไปด้วยโดยใช้เวลาทั้งหมดชั่วโมงครึ่ง  บอกว่าใครสนใจจริงต้องไปตามอ่านและศึกษาเองใน learners.in.th  เพราะไม่มีทางที่จะเล่าเรื่องที่ทำมาทั้งเทอมได้ในเวลาที่กำหนด  </p><p>          ก่อนเลิกได้ถามว่า เรื่องที่พูดมานี้พอจะจุดประกายให้มีการสร้างสรรค์อะไรดีๆต่อไปให้กับใครบ้าง ช่วยยกมือหน่อย ก็มีผู้ยกมือ 4-5 รายค่ะ  ดีใจมาก  เพราะเรื่องนอกกรอบแบบนี้หวังไว้แค่ 1-2 คนก็มากแล้ว </p><p>            นี่คือโฉมหน้าบรรดาอาจารย์หนุ่มสาวที่มานั่งฟังค่ะ  คาดว่าบางคนจะมาเป็นสมาชิกใหม่ของ Gotoknow หรือ Learners.in.th ด้วย</p>