ภาษาพม่าง่ายๆ สไตล์เรา (ตอน 3 - พญาชิโค แปลว่าไหว้พระ)

...

....

ภาพคณะครูและนักเรียนพนมมือ สวดมนต์ที่พระมหาเจดีย์ชเวดากอง ย่างกุ้ง พม่า (มิถุนายน 2548)

• โปรดสังเกตชุดนักเรียนพม่าที่เป็นเสื้อแขนยาว และผ้าถุงสีเขียว (รับรองไม่หลุด เพราะไปถามมาแล้ว ท่านบอกว่า มีตะขอเกี่ยวพร้อม ไม่ว่าจะเป็นยามสงบหรือยามศึกก็ไม่กลัว... หลุด)

...

• ถ้าเป็นนักเรียนผู้ชายจะเป็นเสื้อกับโสร่งสีเขียว ยกเว้นเด็กต่ำกว่าประถม 2 จะเป็นกางเกงขาสั้น เหตุผลง่ายๆ คือ โสร่งไม่มีระบบตะขอกันหลุด
• โรงเรียนในพม่ามักจะแบ่งนักเรียนเป็น 2 รอบได้แก่ รอบเช้าและรอบบ่าย วิธีทำให้ประหยัดค่าใช้จ่ายในการก่อสร้างโรงเรียน สาเหตุหนึ่งที่ทำให้ต้องสอนกันหลายรอบอาจเป็นเพราะชาวพม่ามีลูกดก ทำให้โรงเรียนไม่ค่อยพอเรียนก็เป็นไปได้

...

• ขอให้สังเกตว่า แม้นักเรียนจะนำหนังสือสวดมนต์ไปด้วยก็ไม่ค่อยจะเปิดอ่าน เนื่องจากส่วนใหญ่จะจำได้หมด
• เด็กพม่าเชื้อสายพม่า (บะหม่า) และเชื้อสายมอญ (ราโมญ / มอญ) หลายๆ ท่านท่องจำคัมภีร์มหาปัฏฐานที่มีความยาวประมาณ 22-24 นาทีได้ เนื่องจากมีพุทธพยากรณ์ว่า คัมภีร์นี้จะสูญไปก่อนคัมภีร์อื่นทั้งหมด ชาวพม่าเชื่อว่า ต้องช่วยกันท่องจำ สวด และสาธยาย เพื่อป้องกันไม่ให้พระศาสนาอันตรธาน (สูญหายไป)

...

• ในพม่ามีพระมหาคัมภีร์ปัฏฐานฉบับใหญ๋... นิยมนิมนต์พระมาสวดแบบ "แทคทีม (tack team)" คล้ายๆ การวิ่งผลัด คือ สวดรูปละ 1 ชั่วโมง และสวดต่อเนื่องกันทั้งวันทั้งคืนโดยไม่หยุดพัก ใช้เวลาสวดประมาณ 5 วัน 4 คืน
• ปี 2551 ท่านพระอาจารย์อมรได้นิมนต์พระพม่าจากเมืองตองจี ท่าขี้เหล็ก และลำปางไปสวดสาธยายที่ลำพูนเป็นครั้งแรก ช่วงนั้นพายุนาร์กิสพัดเข้าพม่าพอดี ผู้เขียนมีโอกาสไปกราบ และไปฟังด้วย... พอครบชั่วโมง พระรูปต่อไปจะเข้านั่งรอข้างๆ ตีกังสดาล แล้วรีบสวดต่อทันที

...

ภาพคณะครูและนักเรียนพนมมือ สวดมนต์ที่พระมหาเจดีย์ชเวดากอง ย่างกุ้ง พม่า (มิถุนายน 2548)

• โปรดสังเกตกังสดาลรูป 3 เหลี่ยมด้านหน้า... ชาวพม่าเชื่อกันว่า เวลาทำบุญแล้ว ควรให้ส่วนบุญกับเทวดาทั้งหลาย ก่อนสวดสาธยายจึงต้องตีกังสดาล เชิญเทวดามาฟัง สวดเสร็จก็ต้องตีกังสดาล เพื่อบอกบุญให้เทวดาอนุโมทนา

...

• เวลาพระพม่าจะบิณฑบาต... จะมีการตีกังสดาลนำ เพื่อบอกบุญให้ญาติโยมรู้ว่า พระมาแล้ว ประเพณีนี้คล้ายกับทางเหนือของไทย
• ทุกวันนี้ประเทศที่นับถือพระพุทธศาสนาแบบเถรวาท หรือถือตามพระไตรปิฎกและอรรถกถามีเหลือเพียง 5 ชาติในโลก คือ ศรีลังกา พม่า ลาว ไทย และกัมพูชา... น่าเสียดายว่า การบิณฑบาตมีเหลือเพียง 4 ชาติในโลกเท่านั้น คือ พม่า ลาว ไทย และกัมพูชา

...

ขอทบทวนศัพท์ตอนที่ 2 > [ Click ] ได้แก่

• เน เกา ลา = สบายดีหรือ
• เน เกา แด = สบายดี
• เน มะ เกา บู = ไม่สบาย

...

• มะ_บู = ไม่ (วางไว้หน้าและหลัง แล้วแทรกคำที่ต้องการปฏิเสธเข้าไปตรงกลาง)
• เกา = ดี
• มะ เกา บู = ไม่ดี

...

• สหย่า = ครูผู้ชาย
• มะ = คำเติมท้ายให้เป็นเพศหญิง
• สหย่า มะ = ครูผู้หญิง

...

ครั้งก่อนผู้เขียนได้กล่าวถึงธรรมเนียมของชาวพม่า (ชาวพุทธ) ว่า มักจะสงวนลิขสิทธิ์มือไว้ ไม่ค่อยไหว้คนอื่น ยกเว้นบุคคล 5 ประเภทได้แก่ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แม่พ่อ และครูบาอาจารย์

สังคมพม่าเป็นสังคมที่ผู้ชายเป็นใหญ่ ทว่า... เวลาไหว้นี่มีคำกล่าวถึงแม่ก่อนพ่อ เนื่องจากถือตามพระพุทธศาสนาที่ว่า ผู้ชายมีอินทรีย์ (กำลังในความเป็นใหญ่ การปฏิบัติธรรม และการบรรลุธรรม) สูงกว่าผู้หญิงก็จริง ทว่า... ถ้านับบุญนับคุณแล้ว พระคุณของแม่นั้นยิ่งใหญ่กว่าพระคุณของพ่อ จึงต้องยกพระคุณของแม่มาก่อนพระคุณของพ่อเสมอ

...

ศัพท์ที่น่ารู้ได้แก่

• ชิ(sh)โค = ไหว้ / เสียง "ชิ(sh)" ออกเสียงคล้าย '-sh' ในภาษาอังกฤษ ถ้าออกเสียงแบบนี้ไม่เป็น ให้ออกเสียง "ชี-อิ" เร็วๆ เสียงจะดูคล้ายกับเสียง '-sh'

...

• พญา = พระพุทธเจ้า พระเจดีย์
• ตยา = พระธรรม (มาจากคำว่า "ธมฺมา = ธัมมา")
• ตังคา = พระสงฆ์ (มาจากคำว่า "สงฺฆ = สังฆะ")

...

• มิ = แม่
• บ๊ะ = พ่อ
• สหย่า = ครูบาอาจารย์

...

สำนวนที่น่ารู้ได้แก่

ภาษาพม่า	คำแปล
พญา ชิโค	ไหว้พระพุทธ
ตยา ชิโค	ไหว้พระธรรม
ตังคา ชิโค	ไหว้พระสงฆ์
มิ บ๊ะ ชิโค	ไหว้แม่ ไหว้พ่อ
สหย่า ชิโค	ไหว้ครู

...

โปรดสังเกตว่า ถ้าเรียงคำจะดูเหมือนกลับกับภาษาไทย คือ ภาษาไทยถ้า "ไหว้ + พระ" น่าจะเป็น "ชิโค + พญา" ทว่า... ภาษาพม่านั้นเรียง "ประธาน กรรม (ปกติมีคำระบุว่า เป็นผู้ถูกกระทำคือ "โก่") กริยา"

พระอาจารย์ชนกะสอนว่า คนพม่าชอบเรียนภาษาญี่ปุ่น เนื่องไวยากรณ์พม่าคล้ายๆ ภาษาญี่ปุ่น ส่วนเวลาคนพม่าจะพูดไทยนั้น... คนพม่าจะต้องเรียงคำกริยากับกรรมตรงกันข้ามกับที่เคยชิน

...

ตัวอย่างเช่น ถ้าภาษาไทยพูดว่า "นายกอ เตะ นายขอ"... ภาษาพม่าจะพูดว่า "นายกอ นายขอ โก่ (เป็นคำระบุว่า นายขอเป็นฝ่ายถูกกระทำ) เตะ" หรือคล้ายๆ กับ "นายกอ นายขอ เตะ" ถ้าตัดคำ "โก่" ออก

เพราะฉะนั้นถ้าจะพูดว่า "ไหว้ พระ" นั้น... จริงๆ แล้ว ภาษาพม่าคือ "พระ(เป็นฝ่าย) ถูกไหว้" หรือ "พระ โก่(บอกความเป็นฝ่ายถูกกระทำ) ไหว้" หรือ "พญา(พระ) ชิโค(กริยา) โก่(คำบอกความเป็นฝ่ายถูกกระทำ)" เพียงแต่ละคำ "โก่" ไว้ในฐานที่เข้าใจ ไม่จำเป็นต้องกล่าวในที่นี้ดังตาราง

...

ภาษาพม่า	คำแปลแบบพม่า
พญา ชิโค	พระพุทธ ถูกไหว้
ตยา ชิโค	พระธรรม ถูกไหว้
ตังคา ชิโค	พระสงฆ์ ถูกไหว้
มิ บ๊ะ ชิโค	แม่พ่อ ถูกไหว้
สหย่า ชิโค	ครู ถูกไหว้

...

คำ "พญา" นั้นหมายถึงพระเจดีย์ด้วย เช่น ถ้าจะไหว้พระเจดีย์ให้พูดว่า "พญา ชิโค"  ฯลฯ เรื่องที่พวกเราควรรู้คือ นักภาษาศาสตร์จัดคำภาษาพม่าเป็นคำในตระกูลภาษา "พม่า-ธิเบต"

เรื่องนี้ท่านพระอาจารย์อาคมที่เคยไปเรียนที่มัณฑเลย์ (ตอนกลางพม่า) และเมาะละแหม่ง (ค่อนไปทางใต้ในรัฐมอญ) กล่าวว่า เวลาพระธิเบตจะนับเลขก็นับ "ติ๊ด-นิ-ตง-เล-งา" หรือ '1-2-3-4-5' เหมือนคนพม่าเลย

...

เรื่องภาษาพม่าเป็นตระกูลเดียวกับภาษาธิเบตนี้... ไม่จำเป็นอย่าพูดกับชาวพม่าเป็นอันขาด เพราะชาวพม่าเชื่อว่า ชาวพม่าอพยพมาจากอินเดีย และเป็นพวก "ศากยวงศ์" หรือเป็นลูก หลาน เหลน โหลน โล้นในวงศ์ของพระพุทธเจ้า จะเป็นเผ่าพันธุ์เดียวกับพวกธิเบตอะไรไม่ได้เป็นอันขาด

ปี 2528 อาจารย์วิเชียรที่เกษียณจากคณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่เผลอไปพูดเรื่องนี้ (เรื่องภาษาพม่าเป็นภาษาตระกูลเดียวกับธิเบต) กับพนักงานโรงแรมท่านหนึ่งที่โรงแรม "เหงว่ เฮนต่า" หรือโรงแรม "หงษ์เงิน" (โปรดสังเกตว่า "เฮนต่า" ออกเสียงคล้าย "เฮน (hen)" หรือแม่ไก่ในภาษาอังกฤษ น่าจะเป็นคำที่มาจากภาษาอังกฤษ) พนักงานคนนั้นโกรธมาก

...

อาจารย์วิเชียรเป็นผู้ฉลาดในการฑูต จึงกล่าวยักย้ายถ่ายเทใหม่ พูดไปพูดมาใหม่จนพม่างง... ความจริงเรื่องการทำให้คนอื่นงงด้วย สนุกด้วยนี่เป็นทักษะพิเศษที่คนไทยมี ทักษะนี้ฝังลึกมาก อย่างน้อยก็ระดับ DNA หรือพันธุกรรมเลย ทำให้ฟังดูเหมือนชาวพม่าไม่ได้มาจากธิเบต ชาวพม่าท่านนั้นจึงหายโกรธ และนึกว่า เป็นเรื่องขำขันอะไรทำนองนั้นแทนได้ในพริบตา

ถ้าจะให้ชาวพม่าชอบใจ... ควรกล่าวว่า ภาษาพม่านี่ฟังดูมีคำบาลีอยู่มากอะไรทำนองนี้ ถ้าบอกว่า พม่ากับบาลีคล้ายกันนี่... หม่องก็ชอบ มะก็ชอบ ("หม่อง" ออกเสียง "หม่าว" = ผู้ชายอายุค่อนข้างน้อย; "มะ" = ผู้หญิงอายุค่อนข้างน้อย)

...

เรื่อง "มาจากอินเดีย" หรือความเป็นลูกหลานวงศ์ศากยะนี้... สยาดอ (แปลว่า "พระอาจารย์ใหญ่") "อู ลักขณา (บาลี = ลักษณะในภาษาสันสกฤต) แห่งวัดจาสวะ (Kyaswa) เมืองสกายน์ พม่า ผู้มากด้วยเมตตากล่าวว่า

พวกเราที่เป็นชาวพุทธต่างก็ถือเป็นลูก หลาน เหลน โล้นในวงศ์ของพระพุทธเจ้ากันทั้งนั้น ชาวพุทธทุกคนจึงควรสามัคคีกันให้มาก

...

ขอทบทวนศัพท์ที่น่ารู้ในตอนที่ 3

ศัพท์	คำแปล
ชิโค	ไหว้
พญา	พระพุทธ
ตยา	พระธรรม
ตังคา	พระสงฆ์
มิ	แม่
บ๊ะ	พ่อ
สหย่า	ครู

 ...

และขอทบทวนสำนวน "การไหว้ 5 ประเภท" ของชาวพม่าได้แก่

ภาษาพม่า	คำแปล
พญา ชิโค	ไหว้พระพุทธ
ตยา ชิโค	ไหว้พระธรรม
ตังคา ชิโค	ไหว้พระสงฆ์
มิ บ๊ะ ชิโค	ไหว้แม่ ไหว้พ่อ
สหย่า ชิโค	ไหว้ครู

...

เคล็ดไม่ลับ         

• ครูภาษาไทยสอนพระภิกษุสามเณรพม่าที่วัดท่ามะโอ ลำปางกล่าวว่า "เวลาจะพูดภาษาไทย... ให้อ้าปากกว้างๆ" แล้วจะพูดไทยได้ชัดขึ้น
• ผู้เขียนจะขอพูดกลับกันคือ "เวลาจะพูดภาษาพม่า... อย่าอ้าปากกว้าง" จะพูดพม่าได้ชัดขึ้น ยิ่งถ้าลองซื้อหมากมาใส่ไว้ในปาก แล้วลองพูดพม่า... เสียงพม่าจะชัดขึ้นอีก

...

คำเตือน             

• หมากอาจเป็นสารก่อมะเร็งอย่างอ่อน

คำแนะนำ           

• เวลาซื้อหมากในพม่า (เรียกว่า "โกนหย่า" หรือ "โกน")... อย่าซื้อหมากแบบแขกหรือหมากยา "โกนหย่า เซ" (เซ = ยา) เนื่องจากมียาสูบหมัก (เข้าใจว่า น่าจะหมักกับแอลกอฮอล์หรือเหล้า) อาจทำให้คนที่ไม่ได้กินหมากบ่อยๆ หน้ามืด เวียนหัว ความดันเลือดตก คลื่นไส้ หรืออาเจียนได้

...

• ให้ซื้อหมากแบบอ่อนหรือแบบหวานได้แก่ "โกนหย่า โฉ่ (โฉ่ = หวาน)" เคี้ยวช้าๆ เพื่อป้องกันอาการหน้ามืดดังกล่าวข้างต้น
• ผู้เขียนลองกินหมากมาแล้วที่พุกามและย่างกุ้ง ผลปรากฏว่า ความดันเลือดตก เหงื่อซึมนิดหน่อย หลังจากนั้นตัวจะเย็น ไม่ค่อยรู้สึกว่า อากาศร้อน

... 

 

ขอแนะนำ                                               

• ขอแนะนำให้อ่านตอนต่อไป (ตอนที่ 4)
• [ Click ]

...

• ขอแนะนำเว็บไซต์ "ศูนย์พม่าศึกษา มหาวิทยาลัยนเรศวร"
• [ Click ]

...

• ขอแนะนำเว็บไซต์ "มอญศึกษา"
• [ Click ]

...

 

• [ โปรดคลิกที่นี่ถ้าต้องการอ่านตอนที่ 1 ]

...

• [ ภาษาพม่าสบายๆสไตล์เรา ] ทำในรูปแบบ video ทาง 'Youtube' แล้ว

หรือชมได้ที่นี่...

----//----

 

ที่มา                                                                 

• กราบขอบพระคุณ > ท่านพระอาจารย์ธัมมานันทมหาเถระ อัครมหาบัณฑิต (สมณศักดิ์พม่า) และท่านพระอาจารย์ชนกะ วัดท่ามะโอ ลำปาง
• นพ.วัลลภ พรเรืองวงศ์ นักเรียนภาษาพม่า > 19 พฤศจิกายน 2551.

...

• สงวนลิขสิทธิ์บทความในบล็อก "บ้านสุขภาพ" และ "บ้านสาระ"
• ยินดีให้ท่านผู้อ่านนำไปใช้ส่งเสริมสุขภาพ หรือเผยแพร่ความรู้ได้ ห้ามนำไปใช้เพื่อการค้า

...