น้องเดย์ หนุ่มผู้หลงใหล & เฝ้ามองท้องฟ้าอย่างสม่ำเสมอ

ได้รายงานด่วนพิเศษ กรณีเกิดดวงอาทิตย์ทรงกลด ที่ อุดรธานี

ในบันทึก รายงานด่วน! พระอาทิตย์ทรงกรดที่อุดรเมื่อกี๊นี่เอง ^0^

 

 

ทั้งนี้เดย์อุตส่าห์นำข่าวมาแจ้งถึงบล็อกนี้

 

เพื่อให้สังคม GotoKnow เป็นสังคมแห่งการแลกเปลี่ยน-เรียนรู้อย่างแท้จริง

และเป็นการขอบคุณเดย์ที่ใช้ความช่างสังเกต ความมุ่งมั่น และฝีมือ

ในการบันทึกภาพ & เรื่องราวมาให้พวกเรา

ผมจึงขอถือโอกาสต่อยอดปรากฏการณ์สุดพิเศษ ดวงอาทิตย์ทรงกลด นี้ด้วยคนครับ ^__^

 

ดวงอาทิตย์ทรงกลด (กลด คือ ร่ม)

ในภาษาอังกฤษเรียกว่า solar halo หรือ sun halo

เกิดจากการที่แสงอาทิตย์หักเหผ่านผลึกน้ำแข็งในอากาศ

 

ผลึกน้ำแข็งนี้มักจะอยู่ในเมฆที่เรียกว่า ซีร์โรสเตรตัส (cirrostratus)

 

เมฆซีร์โรสเตรตัส เป็นเมฆชั้นสูง หมายความว่า เป็นเมฆที่อยู่สูงในช่วง 8-12 กิโลเมตร

คำว่า สเตรตัส (stratus) ในชื่อบ่งว่าเมฆมีลักษณะเป็นฝ้าจางๆ คล้ายหมอก

(ต่างจากคำว่า คิวมูลัส (cumulus) ซึ่งบ่งว่าเมฆมีลักษณะเป็นก้อน)

 

เมฆชนิดนี้เมื่อมองจากพื้นดิน จะทำให้ท้องฟ้าขุ่นมัว

ดูราวกับผ้าบางๆ (เมฆซีร์โรสเตรตัส) ที่ปิดคลุมใบหน้าของหญิงสาว (ท้องฟ้า) ทำนองนั้น

 


[ดาวน์โหลดภาพความละเอียดสูง]

 เมฆซีร์โรสเตรตัส [ภาพจากเว็บ]



ขอแสดงความชื่นชมกับความช่างสังเกตของ เดย์ ที่ว่า

"ก็สงสัยว่าทำไมมันเปลี่ยนเป็นสีขุ่นๆ น้า??ไม่สีฟ้าเลย...

ปรากฏว่าเมื่อมองจนถ้วนทั่วแล้ว ก็จ๊ะเอ๋กับพระอาทิตย์ทรงกลมเต็มๆวง ใหญ่มากครับ"

 
เห็นไหมครับว่า ความละเอียดเล็กๆ น้อยๆ บวกความฉงน สามารถนำไปสู่การค้นพบได้จริงๆ

อีกทั้ง ท้องฟ้าที่ขุ่นมัว แม้จะไม่สวย แต่บางทีก็อาจจะมีอะไรดีเด็ดซ่อนอยู่ก็เป็นได้!

ปรบมือให้เดย์ดังๆ ด้วยครับ!

(เสียงปรบมือกึกก้องเชียว...ได้ยินไปถึงอุดรแน่ๆ ;-))

 

กลับมาที่เมฆ ท้องฟ้า & แสงอาทิตย์กันต่อครับ

"เมฆผ้าม่านปิดหน้าหญิงสาว" หรือ ซีร์โรสเตรตัส นี้

อยู่สูงมากในระดับที่อุณหภูมิเย็นยะเยือก (จำกฎ "ยิ่งสูง ยิ่งหนาว" ได้ไหม?)

ดังนั้น น้ำในเมฆชนิดนี้จึงกลายเป็นน้ำแข็ง และมีลักษณะเป็นผลึกหกเหลี่ยม

ดูรูปนี้สิครับ


[ดาวน์โหลดภาพความละเอียดสูง]

กลไกการเกิดดวงอาทิตย์ทรงกลด

ที่มาของภาพ : Danielson, Levin & Abrams, Meteorology second edition หน้า 469

 

 ประเด็นสำคัญก็คือ

เมื่อแสงอาทิตย์ตกกระทบผลึกน้ำแข็งหกเหลี่ยมแต่ละก้อน

แสงนั้นจะหักเหเบี่ยงเบนไปจากเดิม 22 องศา

ส่งผลให้เรามองเห็นดวงอาทิตย์ทรงกลดเป็นรูปวงกลม

โดยที่เราอยู่ที่ปลายของกรวยที่มีมุมแหลม 44 องศา (22 + 22 องศา) นั่นเอง


[ดาวน์โหลดภาพความละเอียดสูง]

กลไกการเกิดดวงอาทิตย์ทรงกลด

ที่มาของภาพ : Steven A. Ackerman และ John A. Knox, Meteorology หน้า 151

 

มีเรื่องข้างเคียงที่น่ารู้ 2 อย่างครับ

- หนึ่ง -

ดวงจันทร์ก็ทรงกลดแบบนี้ได้!

เรียกว่า lunar halo หรือ moon halo

(ระวัง! ดวงจันทร์ทรงกลดที่เราเห็นกันบ่อยๆ นั้นไม่ใช่แบบนี้

แต่เป็นปรากฏการณ์ที่เรียกว่า moon corona เกิดจากเม็ดน้ำ ไม่ใช่ผลึกน้ำแข็ง

ประเด็นนี้หากเพื่อนๆ ท่านใดสนใจ โปรดแจ้งมาได้ครับ)

ดวงจันทร์ทรงกลดฮาโล (moon halo หรือ lunar halo)

[ภาพจาก Wikipedia]

 

 

- สอง -

ลำดับของสีรุ้งของดวงอาทิตย์ทรงกลดจากด้านในไปด้านนอกคือ

แดง-แสด-เหลือง-เขียว-น้ำเงิน-คราม-ม่วง

ซึ่งตรงกันข้ามกับลำดับสีของรุ้งตัวแรก (รุ้งปฐมภูมิ) ที่เราเห็นชัดๆ

ม่วง-คราม-น้ำเงิน-เขียว-เหลือง-แสด-แดง

แต่มีลำดับเดียวกับรุ้งตัวที่สอง (รุ้งทุติยภูมิ) ที่เราอาจเห็นจางๆ

ดูนี่สิครับ

 

 

 ขอบคุณเดย์อีกครั้งครับสำหรับภาพและเรื่องราวเกี่ยวกับอาทิตย์ทรงกลดอันน่าพิศวงนี้!

^__^