ต้านลมหนาวถามข่าวคราวชาวบ้าน (๑) : ศาลปู่ตา กับการทวนความทรงจำในบางเรื่องของชาวบ้าน

14195

true ๙  มกราคม  ๒๕๕๓  ภายหลังกิจกรรมวันเด็กยุติลง  ผมกับลูกชายก็เร่งรุดไปยังบ้านเกิดที่จังหวัดกาฬสินธุ์  โดยมีจุดมุ่งหมายหลักเพื่อประสานงานและเตรียมการเกี่ยวกับกิจกรรม “ต้านลมหนาว...ถามข่าวคราวชาวบ้าน”    กิจกรรมต้านลมหนาวถามข่าวคราวชาวบ้าน  เป็นกิจกรรมที่ผมและทีมงานเลือกจัดขึ้นในสองพื้นที่หลัก  นั่นคือบ้านเหล่าหลวง ต.ภูดิน อ.เมือง จ.กาฬสินธุ์  และบ้านหนองบัวแปะ  ต.ขามเรียน อ.ยางสีสุราช จ.มหาสารคาม  โดยทั้งสองพื้นที่เคยเป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้ที่ผมและทีมงานเคยนำนิสิตไปฝากตัวเป็นลูกฮักกับชาวบ้านมาแล้วระยะหนึ่ง  ครั้งนี้จึงเรียกได้ว่า ไม่เพียงเป็นการกลับไปเสนอผลการเรียนรู้ต่อชาวบ้านเท่านั้น  แต่ยังหมายถึงการพกพาหัวใจกลับไปถามข่าวคราวความเป็นชีวิตของชาวบ้านด้วยเหมือนกัน   <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5963-4.jpg" border="0" />   ย้อนกลับไปเมื่อต้นฤดูฝนของปีที่แล้ว  ก่อนที่นิสิตจะถอนตัวโบกมือลาพ่อฮักและแม่ฮักคืนกลับสู่รั้วมหาวิทยาลัย  ทั้งนิสิตและชาวบ้านได้ล้อมวงเสวนากันถึงสิ่งที่อยากจะสร้างไว้เป็นอนุสรณ์ของการเรียนรู้ในครั้งนั้น  ซึ่งวิธีคิดดังกล่าว  ก็หยิบเอาผลแห่งการเรียนรู้ความเป็นชุมชนมาเป็นแกนหลักในการขบคิด   ครั้งนั้น- ทั้งนิสิตและชาวบ้าน (โดยเฉพาะชาวบ้าน)  เห็นพ้องกันว่าอยากสร้าง “ศาลปู่ตา”  ขึ้นมาสักหลังไว้ที่สระน้ำท้ายหมู่บ้าน  เพราะตรงจุดนั้นถือเป็นจุดเริ่มต้นของพิธีกรรมในชุมชน  ซึ่งไม่ว่าจะเป็นบุญผะเหวด หรืองานสงกรานต์  ชาวบ้านก็จะไปตั้งต้นขบวนแห่กันที่นั่นเสมอ  และในกระบวนการที่ว่านั้น  ก็จะเกี่ยวข้องกับการบนบานศาลกล่าวต่อ “ผีบรรพบุรุษ”  ณ ที่ตรงนั้นด้วยทุกครั้ง  ขาดเพียงแต่ว่า ณ ที่ตรงนั้นยังไม่มีการปลูกสร้างศาลปู่ตาขึ้นมาเท่านั้นเอง   ดังนั้น,  มติของการหารือร่วมระหว่างนิสิตกับชาวบ้าน  จึงจบลงอย่างง่ายงาม  โดยทั้งปวงนั้นต่างเห็นร่วมว่า “ศาลปู่ตา”  คือสิ่งที่จะร่วมแรงใจกันจัดสร้างขึ้นไว้เป็นอนุสรณ์ของการเรียนรู้  พร้อมๆ กับการูผูกโยงให้ “ศาลปู่ตา”  เป็นแหล่งเรียนรู้ทางวัฒนธรรมของชุมชนไปในตัว  โดยนิสิตและมหาวิทยาลัยเป็นกลไกเรื่องงบประมาณ  ส่วนชาวบ้านเป็นหัวเรือใหญ่ในเรื่องของการเป็น “พ่อช่างและแม่ช่าง” ...   <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_6026-5.jpg" border="0" /> ส่วนหนึ่งของการมอบสื่อการเรียนรู้เกี่ยวหมู่บ้านให้กับผู้ใหญ่บ้าน   ครั้งถึงช่วงเช้าของวันที่ ๑๐  มกราคม  ๒๕๕๓ บรรดานิสิตจากมหาวิทยาลัยก็ออกเดินทางมาถึงหมู่บ้าน  รถหกล้อของมหาวิทยาลัยอัดแน่นไปด้วยผู้คนและสัมภาระ  ซึ่งมีทั้งกระเป๋าเสื้อผ้า  ของฝาก  ของบริจาค  สื่อเรียนรู้  รวมถึงเครื่องเสียงและอุปกรณ์ดนตรีที่จะนำมาแสดงให้กับ ชาวบ้านได้ร่วมสนุกสนานและร่วมสมโภชศาลปู่ตาร่วมกัน   ก่อนการลงแรงแห่งชีวิตของนิสิตและชาวบ้านจะเริ่มขึ้น  ผมและทีมงาน ได้เชิญชวนให้นิสิตและชาวบ้านมานั่งล้อมวงกันที่ศาลาประชาคม  พร้อมๆ กับการเชิญปราชญ์ชาวบ้านมาบอกเล่าเรื่องราวเกี่ยวกับที่มาที่ไปของ “ปู่ตา” หรือ “ผีบรรพบุรุษ”  โดยใช้บรรยากาศของการบอกเล่าแบบเรียบง่ายและเป็นกันเอง   เหตุที่ต้องจัดให้มีเวทีเช่นนั้น  ก็เพราะตลอดเวลาที่ผ่านมาผมสังเกตได้ว่า  ชาวบ้านจำนวนมากต่างมีข้อมูลความเป็น “ชุมชน” ของตนเองอย่างขาดๆ เกินๆ  ซึ่งอาจเป็นได้ว่าตลอดเวลาที่ผ่านมาไม่มีคนบอกเล่าเก้าสิบในเรื่องเหล่านี้อย่างต่อเนื่อง  ขาดการสานสร้างวัฒนธรรมเชิงประจักษ์ให้เรียนรู้อย่างชัดแจ้ง  หรือไม่ก็ผูกขาดเรื่องราวเหล่านี้ไว้กับใครคนใดคนหนึ่งมากจนเกินไป  ไม่มีการสร้างคนไว้สานต่อและรับช่วงแบบ “รุ่นต่อรุ่น”  ซึ่งนั่นยังไม่รวมถึงความไม่ตระหนักส่วนบุคคลและองค์รวมของชุมชน  หรือกระทั่ง การถูกกลืนกลายด้วยกระแสวัฒนธรรมใหม่ ...ฯลฯ...   <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5851-6.jpg" border="0" /> <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5962-3.jpg" border="0" />   อย่างไรก็ดี  เป็นที่น่ายินดีอย่างยิ่งที่เวทีที่ผมและทีมงานจำลองขึ้นนั้น  ไม่เพียงเป็นการสร้างองค์ความรู้ให้กับผู้คนในเรื่องวิถีวัฒนธรรมของหมู่บ้านเท่านั้น  แต่ยังหมายถึงการนำพาให้ชาวบ้านหลายคนได้หวนรำลึกถึงเรื่องราวชีวิตของตัวเองและชุมชนของตัวเองในอดีตกาลอย่างน่าทึ่ง  <ul> <li>เป็นต้นว่า... การรำลึกถึงเรื่องราวของหมู่บ้านเมื่อครั้งที่ยังไม่อพยพหนีน้ำเขื่อน (เขื่อนลำปาว)  มาตั้งรกรากอยู่ ณ ที่ปัจจุบัน</li> <li>เป็นต้นว่า... การรำลึกถึงญาติมิตรที่ยังใช้ชีวิตอยู่ที่บ้านเกิด (หมู่บ้านดั้งเดิม)  ว่ามีใครบ้างยังหลงเหลือและหยัดยืนอยู่ได้  และกี่คนที่ล้มหายตายจากไปตามกฎธรรมชาติ</li> <li>เป็นต้นว่า... การได้ตั้งคำถามกับตัวเองว่า ทุกวันนี้ยังคงติดต่อสื่อสารกับญาติมิตรที่บ้านเกิดกี่มากน้อย  และมีกี่ครั้งที่เคยได้สัญจรกลับไปเยี่ยมยามถามข่าว หรือแม้แต่การได้ “ร่วมบุญร่วมทาน”  กันของทั้งสองหมู่บ้าน  </li> </ul> <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5663-22.jpg" border="0" /> <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5670-00.jpg" border="0" /><img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5682-88.jpg" border="0" /> <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5688-45.jpg" border="0" /> การมีส่วนร่วมของนิสิต...คนละนิดคนละน้อย คนละไม้ คนละมือ สำหรับผมแล้ว  ผมมีความสุขเป็นที่สุดที่เห็นเรื่องราวแห่งชีวิตทั้งอดีตและปัจจุบัน หรือแม้แต่อนาคตที่เกี่ยวกับชาวบ้านและชุมชนถูกถ่ายทอดออกมาอย่างไหลลื่น  หลายต่อหลายคนต่อเติมเรื่องราวต่างๆ อย่างเป็นรูปเป็นร่าง  และไม่เพียงชาวบ้านเท่านั้นที่ได้หวนคิดคำนึงถึงรากเหง้าของตัวเอง  ผมเองก็เถอะ  ก็ได้ซึมซับถึงความเป็นรากเหง้าของตัวเองผ่านเวทีนี้อย่างมหัศจรรย์   ในเวทีดังกล่าวนั้น  ปราชญ์ชาวบ้านผู้เป็นเสมือนคนต้นเรื่อง  ได้ชวนให้ชาวบ้านในวัยสี่สิบต้นๆ ขึ้นไปได้จินตนาการไปสู่ความทรงจำของตัวเอง  เป็นต้นว่า  การเล่าถึงการเลี้ยงผีบรรพบุรุษ  ซึ่งบ้านเกิดเมืองนอนในอดีตนั้นเป็นที่ดอนติดกับเขื่อนลำปาว  และด้วยความที่ทำเลที่ตั้งของหมู่บ้านติดกับเขื่อนลำปาว  จึงมีสถานที่หลายสถานที่ที่กลายมาเป็นเครื่องมือในการผนึกชุมชนเข้าเป็นหนึ่งเดียวกันผ่านพิธีกรรมของผีบรรพบุรุษ  โดยแต่ละสถานที่อันเป็นร่องน้ำปลายสายนั้นจะเรียกว่า “กุด”  และแต่ละกุดที่ว่านั้นก็จะมีผีบรรพบุรุษสถิตอยู่ประจำ คอยทำหน้าที่ปกปักษ์รักษาชาวบ้านให้กินดีอยู่ดี แคล้วคลาดจากภยันตรายต่างๆ  และในบรรดากุดต่างๆ นั้น  หนึ่งในนั้นก็มี “ปู่ผ้าล่าม”  (อีสานออกเสียง “ผ่าลาม”) และ “ปู่ผ้าลาด”  (ผ่าลาด)  อยู่ด้วย   <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5754-2.jpg" border="0" /> <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5733-1.jpg" border="0" />   ชาวบ้านเล่าตรงกันว่า  เหตุที่เรียกชื่อปู่ว่า “ผ้าล่าม”  นั้น  เพราะท่านเคยแสดงอิทธิฤทธิ์ปรากฏตัวให้เห็นบ่อยครั้ง  และแต่ครั้งก็จะแต่งตัวด้วยผ้าสีขาวที่ดูเหมือนจะลุ่มล่ามไปทั้งตัว  ส่วนอีกท่านก็จะแต่งกายด้วยผ้าสีขาวเหมือนกัน หากแต่เป็นผ้าขนาดยาว เป็นระเบียบเรียบร้อย ดูไม่ลุ่มล่าม  ซึ่งลักษณะของการแต่งกายเช่นนั้นแหละ คือที่มาที่ไปของชื่อที่ชาวบ้านได้ปลงใจเรียกขานผีบรรพบุรุษของตนเองสืบมาจนปัจจุบัน ขณะเดียวกัน  ชาวบ้านยังเล่าตรงกันว่า  ในยามชาวบ้านทำอะไรไม่ถูกไม่ควร  ท่านก็จะปรากฏตัวในลักษณะต่างๆ ให้ชาวบ้านได้พบเห็นอย่างสม่ำเสมอ  เช่น  เป็นสุนัขสีดำตัวโตๆ วิ่งผ่านหมู่บ้านแบบไม่มีปี่มีขลุ่ย  (ทั้งๆ หมู่บ้านก็ไม่เคยมีสุนัข หรือ “หมาดำ” มาก่อนเลยสักตัว)  หรือบางทีก็มีเด็ก หรือผู้หญิง หรือแม้แต่สัตว์เลี้ยง ข้าวของเงินทองหายไปจากหมู่บ้านแบบไร้ร่องรอย  ก็ได้ท่านนั่นแหละมาคลี่คลายด้วยการเข้าทรงเฒ่าจ้ำเพื่อชี้เบาะแส  หรือแม้แต่การสอนบทเรียนแก่ ชาวบ้านด้วยวิธีการต่างๆ เพื่อให้ทุกคนตระหนักใน “ฮีตคอง” ที่ต้องยึดปฏิบัติอยู่ร่วมกัน  แต่พอย้ายหมู่บ้าน “หนีน้ำเขื่อน”  มาอยู่ ณ ที่ปัจจุบันนี้  ด้วยความที่ว่าไม่มีพื้นที่ป่าติดแหล่งน้ำดังเดิม  จึงยังไม่มีการสร้างศาลให้ปู่ทั้งสองได้มาสิงสถิต  แต่ก็ไม่เคยละเลยที่จะประกอบพิธีกรรมที่เกี่ยวกับท่านแม้แต่สักครั้งเดียว  ครั้งนี้จึงเป็นนิมิตที่ดีที่ทุกฝ่ายได้ร่วมลงแรงใจคืนกลับไปสู่สายธารวัฒนธรรมของตัวเองอย่างเป็นรูปธรรมอีกครั้ง และผมเอง ก็ได้รู้แน่ชัดจากครั้งนี้แหละว่า แท้ที่จริงแล้ว  ตระกูลของผมเป็นตระกูลแห่งการเป็นเฒ่าจ้ำของชุมชนมาแต่ไหนแต่ไร-   <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5727-8.jpg" border="0" /> <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5705-9.jpg" border="0" /> แทบไม่น่าเชื่อว่า พิธีกรรมเช่นนี้ชาวบ้านครึ่งหมู่บ้านแทบจะจดจำไม่ได้แล้ว   นั่นคืออีกหนึ่งเรื่องราวของการกลับไปถามข่าวคราวชาวบ้านของผมกับนิสิต ซึ่งจะว่าไปแล้ว  เราเชื่อว่าเราได้ทำอะไรที่มากกว่าการถามข่าวคราวเฉยๆ อย่างมากมายเลยทีเดียว  อย่างน้อย เราก็ได้เรียนรู้ถึงเรื่องราวอันเป็นวัฒนธรรมของชาวบ้าน  ขณะเดียวกันชาวบ้านก็ได้สืบสานวัฒนธรรม พร้อมๆ กับการรำลึกถึงรากเหง้าในทางวัฒนธรรมของตัวเองไปพร้อมๆ กัน ... และนี่ก็เป็นงานค่ายอาสาพัฒนาในอีกรูปแบบหนึ่งที่ไม่ได้ละวางจากการลงแรงสร้างวัตถุ  แต่ใช้กระบวนงานนั้นเป็นเครื่องมือของการเรียนรู้วัฒนธรรมประเพณีของชาวบ้านไปในตัว  มิหนำซ้ำ,ยังเป็นการสะกิดเตือนให้ชาวบ้านได้ถามย้ำกับตัวเองอย่างยกใหญ่ว่า ... "ในทุกวันนี้  พวกเขาดำรงอยู่ด้วยกระบวนการใด และกระบวนการใดบ้างแล้วที่เลือนหาย หรือแม้แต่กำลังจากจางและจากหายไปจากชีวิตและสังคมของตัวเอง..."   จึงได้แต่หวังว่า  ศาลปู่ตาที่สร้างขึ้นนี้  จะกลายมาเป็นแหล่งเรียนรู้เล็กๆ ในชุมชนนี้สืบต่อไปชั่วลูกชั่วหลาน  หรืออย่างน้อยก็ให้นานที่สุดเท่าที่จะคงอยู่ได้ พร้อมๆ กับการทำหน้าที่เป็นสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรม หรือรากเหง้าในบางเรื่องของชาวบ้านไปในตัว ทั้งก่อนการอพยพหนีน้ำเขื่อนและหลังการตั้งรกราก ณ ที่แห่งนี้สืบมาจนปัจจุบัน        และจากนี้ไป  ก่อนลงนาในหน้าฝนที่กำลังมาเยือนในเร็ววันนี้ ชาวบ้านก็คงได้เลี้ยงผีปู่ตาร่วมกันอย่างเป็นทางการเสียที   ... ๙-๑๐ มกราคม ๕๓ บ้านเหล่าหลวง กาฬสินธุ์

2010-02-07T12:09:50+07:00

เราก็ได้เรียนรู้ถึงเรื่องราวอันเป็นวัฒนธรรมของชาวบ้าน ขณะเดียวกันชาวบ้านได้สืบสานวัฒนธรรม พร้อมๆ กับการรำลึกถึงรากเหง้าในทางวัฒนธรรมของตัวเองไปพร้อมๆ กัน false 334530

2010-02-09T22:06:00+07:00

false

2010-02-07T13:08:12+07:00

ต้านลมหนาวถามข่าวคราวชาวบ้าน (๑) : ศาลปู่ตา กับการทวนความทรงจำในบางเรื่องของชาวบ้าน

14195

true   <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5932-00.jpg" border="0" /> โตขึ้นอีกปี ทุกวินาทีมีความฝัน เฝ้ามองเจ้าในแต่ละวัน ชีวิตไม่เงียบงันเพราะมีเจ้า  วันนี้เป็นเช่นนี้แหละลูกรัก พรุ่งนี้อาจหน่วงหนัก-หม่นเศร้า แต่ในทุกวิถีที่เป็น “เรา” ทุกย่างก้าวจักไม่มีวันเดียวดาย  โตขึ้นอีกปี เจ้ารู้ดี, รู้ซึ้งซึ่งความหมาย ว่าชีวิตมีอะไรอีกมากมาย ให้ตะกายเรียนรู้สู้กับมัน  เราอาจเป็นครอบครัวเล็กๆ ที่แสนยาก ภารกิจยุ่งยากจนไหวหวั่น เสี้ยวเวลาที่พ่อมีและแบ่งปัน เจ้ารู้ใช่ไหม..ว่านั่น-คือความรัก <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5661-2.jpg" border="0" /> พ่ออาจไม่ค่อยมีเวลาพาเจ้าเล่น ภารกิจโลดเต้นไม่เว้นว่าง แต่เจ้ารู้ใช่ไหมในเส้นทาง ทุกทุกอย่างล้วนเพื่อเจ้า-จงเข้าใจ   ...สุขสันต์วันคล้ายวันเกิด... ครบรอบ ๘ ขวบ

2010-02-01T15:00:52+07:00

false 333029

2010-02-07T14:03:07+07:00

false

2010-02-01T15:00:52+07:00

โลกและชีวิต (71) : โตขึ้นอีกปี

14195

true เพราะชีวิตคลำหาวันหยุดไม่เจอ  เลยพลอยให้หายหน้าหายตาไปจากโลกแห่งบันทึกนี้เสียนาน  ขณะนี้เลยกำลังลุ้นตัวโก่งว่าเดือนนี้ทั้งเดือน  จะมีวันหยุดให้ผมได้ใช้ชีวิตเหมือนคนอื่นๆ บ้างหรือเปล่า  แต่ที่แน่ๆ  ตั้งแต่ปีใหม่เปิดตัวมา  ยังไม่มีแม้แต่วันเดียวที่จะได้พักผ่อนอยู่กับบ้าน ผมพูดทีเล่นทีจริงกับคนใกล้ตัวเสมอมาว่า ผมสามารถรู้ได้เลยว่าปีนี้ทั้งปีจะมีวันหยุดกับเขาหรือเปล่า  โดยดูได้จากเดือนมกราคมนั่นแหละ  หากเดือนมกราคม-ผมมีเสาร์อาทิตย์เป็นวันหยุดจริงๆ  ก็แสดงว่า  ปีนั้นทั้งปี  ผมมีโอกาสได้หยุดพักกับเขาบ้างเหมือนกัน  แต่หากเดือนมกราคมเต็มไปด้วยการงานและราชการ  นั่นก็เป็นเสมือนสัญญาณที่สื่อมายังผมกรายๆ ว่า ปีนั้นทั้งปี  ผมจะมีวันหยุดตลอดปีที่เป็นเสาร์และอาทิตย์อย่างมากรวมแล้วก็ไม่ถึง 10 วันเป็นแน่   และนี่ก็ยังต้องลุ้น  เพราะผ่านมาแล้วเกือบเดือน  ตารางชีวิตในวันเสาร์และอาทิตย์ก็ยังไม่มีวี่แววว่าจะได้หยุดการเดินทางในโลกแห่งการงานเลยสักวัน ! แต่ก็โชคดีหน่อยที่ผมยังพลอยรู้สึกสนุกและมีความสุขกับการงานเหล่านั้นเรื่อยมา  ... <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5476-3.jpg" border="0" /> ผศ.ดร.ศุภชัย สมัปปิโต : อธิการบดี มอบรางวัลให้กับเด็กและผู้ปกครอง   ย้อนกลับไปสู่วันเสาร์ที่ 9  มกราคม 2553  ที่ผ่านมา  วันนั้น,  ครึ่งเช้าผมท่องสัญจรอยู่กับกิจกรรมวันเด็กแห่งชาติของนิสิตมหาวิทยาลัยมหาสารคาม  ปีนี้เป็นปีที่ไม่ค่อยได้ร่วมคิดร่วมสร้างกับบรรดาผู้นำนิสิตเท่าไหร่นัก  แต่ก็พยายามเฝ้าสังเกตวิถีความคิดและกระบวนการทำงานของนิสิตอยู่เป็นระยะๆ  พร้อมๆ กับการมอบหมายเจ้าหน้าที่เข้าไปเป็นพี่เลี้ยงอย่างพอดีพองาม  เพราะไม่อยากให้เกิดอาการก้าวล้ำบทบาทอาจารย์ที่ปรึกษาของนิสิต   แต่อย่างไรก็ตาม  เกี่ยวกับเรื่องนี้  ผมเองได้ฝากนโยบายไปกับนายกองค์การนิสิตในทำนองว่า-ให้องค์กรนิสิต ทุกองค์กรเข้าร่วมออกซุ้มให้บริการกิจกรรมกับเด็กๆ อย่างครบครัน  องค์กรใดไม่เข้าร่วม  ขอให้องค์การนิสิตกำหนดมาตรการรองรับ หรือบังคับใช้ตามเห็นสมควร   <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5636-12.jpg" border="0" width="299" height="208" /> <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5637-13.jpg" border="0" width="327" height="209" />   ครับ,ฟังดูเป็นการบังคับโดยปริยายนั่นแหละ  แต่ผมก็ยังอยากจะอธิบายว่า  ระยะหลังเห็นได้ชัดว่ากิจกรรมวันเด็กแห่งชาติของมหาวิทยาลัยฯ  กลายเป็นงานที่ได้รับความนิยมอย่างแพร่หลายจากผู้คนในละแวกมหาวิทยาลัย  และมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นทุกปีอย่างเห็นได้ชัด   <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5486-4.jpg" border="0" /> <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5585-9.jpg" border="0" />  <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5508-6.jpg" border="0" /> <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5500-5.jpg" border="0" />   ก่อนหน้านี้  ผมเคยได้เข้าร่วมประชุมวางแผนงานวันเด็กแห่งชาติในระดับจังหวัด  ซึ่งส่วนราชการได้ร้องขอให้มหาวิทยาลัยเข้าร่วมเป็นหนึ่งเดียวกับทางจังหวัด  ซึ่งผมได้ชี้แจงไปสองประเด็น นั่นคือ (1)  จะให้ผมทิ้งชุมชนในเขตเทศบาลขามเรียงและเทศบาลท่าขอนยาง รวมถึงลูกคนงานก่อสร้าง หรือแม้แต่ลูกหลานบุคลากรของมหาวิทยาลัยฯ มาได้อย่างไร (2)  ดีที่สุดก็ได้แค่แบ่งนิสิตส่วนหนึ่งมาช่วยงานจังหวัดเท่านั้น   <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5573-26.jpg" border="0" /><img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5473-29.jpg" border="0" /><img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5606-31.jpg" border="0" /><img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5605-50.jpg" border="0" /><img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5571-25.jpg" border="0" /><img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5452-0000.jpg" border="0" /> ด้วยเหตุนี้  ระยะหลัง  ผมยืนยันแนวคิดเกี่ยวกับการปักหลักจัดกิจกรรมวันเด็กแห่งชาติในมหาวิทยาลัยมาอย่างต่อเนื่อง  พร้อมๆ กับการพยายามสะท้อนให้เห็นบทบาทของมหาวิทยาลัยที่ต้องให้บริการแก่ชุมชน  โดยเฉพาะชุมชนอันเป็นที่ตั้งของมหาวิทยาลัยนั่นเอง ...   ด้วยเหตุเช่นนี้  ระยะหลังจำนวนเด็กๆ จากหมู่บ้านต่างๆ จึงทยอยเข้าร่วมกิจกรรมที่เราจัดขึ้นอย่างเนืองแน่น  จนแต่ละปีผมต้องบันทึกข้อมูลไว้ว่าปีหน้าจะต้องปรับแต่งอะไรขึ้นมาบ้าง   <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5615-18.jpg" border="0" />   ปีนี้,ก่อนเริ่มงานเพียงไม่ถึงสัปดาห์  ผมเชิญเจ้าหน้าที่และผู้นำนิสิตมานั่งจับเข่าคุยกัน  ย้ำแนวคิดการนำพาองค์กรนิสิตต่างๆ มาเป็นส่วนหนึ่งในกิจกรรมนี้  โดยฝากให้องค์การนิสิต  กระจายงบประมาณให้กับทุกชมรม ขณะเดียวกันก็มอบหมายเจ้าหน้าที่ทำหนังสือไปยังผู้บริหารในมหาวิทยาลัย  ทั้งระดับอธิการบดี  รองอธิการบดี คณบดี  เพื่อขอความอนุเคราะห์การสนับสนุนเงินรางวัล หรือแม้แต่ของรางวัลมาให้กับเด็กๆ  ซึ่งปรากฏว่าได้รับความอนุเคราะห์จากทุกท่านอย่างล้นหลาม  จนนำพามาสู่ของรางวัลที่เป็นชิ้นเป็นอันอย่างไม่เคยเป็นมาก่อน  เป็นต้นว่า หม้อหุงข้าว  กระทะไฟฟ้า  รถยนต์บังคับ  และอื่นๆ อีกมากมาย  เรียกได้ว่าแจกกันสนั่นหวั่นไหว  บางกิจกรรมก็แจกฟรีแบบไม่ต้องมีกิจกรรมเสริม  แต่บางซุ้ม ก็มีกิจกรรมให้เด็กและผู้ปกครองได้ออกแรงแสดงความสามารถด้วย   <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5644-9.jpg" border="0" /><img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5467-2.jpg" border="0" /><img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5510-17.jpg" border="0" /><img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5578-16.jpg" border="0" />   เช่นเดียวกันนั้น  ผมยังย้ำแนวคิดว่า “ปัญหาเก่าห้ามเกิด...ปัญหาใหม่ไม่ว่ากัน”  โดยชวนเจ้าหน้าที่และผู้นำนิสิตถอดบทเรียนว่าปีที่แล้วมีอะไรที่บกพร่อง หรือมีอะไรที่ดีงามควรต่อการต่อยอดบ้าง  ซึ่งกระบวนการดังกล่าวก็เกิดขึ้นภายใต้การเปิดใจคุยกันระหว่างเจ้าหน้าที่กับนิสิต  พร้อมๆ กับการมอบหมายให้แต่ละคนได้ทำงานร่วมกันอย่างเต็มกำลัง  เรียกได้ว่า  ทั้งเจ้าหน้าที่และนิสิต ก็กลายเป็นเจ้าของร่วมกับกิจกรรมนี้ไปในตัว   <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5518-19.jpg" border="0" /> ปีนี้  หากไม่นับเรื่องกิจกรรมนันทนาการทั่วไปๆ  กิจกรรมอื่นๆ ก็ยังมีให้เด็กๆ และผู้ปกครองได้ทำกิจกรรมร่วมกันอย่างคึกคัก  ไม่ว่าจะเป็นการวาดภาพ  การประกวดวาดภาพ  การประกวดสุนทรพจน์  การประกวดหนูน้อยสุขภาพ  การเปิดเวทีให้เด็กๆ ได้แสดงความสามารถของตนเองแบบไร้กรอบกติกา  ใครใคร่ร้องก็ร้อง ใครใคร่เต้นก็เต้น  ใคร่ใครเล่านิทาน ก็เล่า-   นอกจากนั้น ยังมีนิสิตจากชมรมต่างๆ ผลัดเปลี่ยนหมุนเวียนขึ้นเวทีแสดงให้เด็กๆ ได้ดูได้ชมอยู่อย่างต่อเนื่อง  ซึ่งนั่นก็หมายถึงการที่นิสิตได้แสดงศักยภาพของตัวเองต่อสาธารณะด้วยเหมือนกัน  โดยหวังว่า บางทีมันอาจเป็นแรงจูงใจให้เด็กตัวเล็กๆ มีแรงบันดาลใจในการที่จะพัฒนาตัวเองเหมือนพี่นิสิตด้วยก็เป็นได้   <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5515-222.jpg" border="0" />   อย่างไรก็ดี  ในห้วงท้ายของกิจกรรม  เรามีของรางวัลเหลือจำนวนมาก  ไม่ว่าจะเป็นสมุด หนังสือ ปากกา ดินสอ  กระเป๋า  กระปุกออมสิน  ดินสอสี  สมุดวาดเขียน  ตุ๊กตา  หมอน  ผ้าห่ม  ผ้าขนหนู  ผ้าเช็ดตัว  เสื้อผ้า ฯลฯ  ซึ่งดูเหมือนพี่นิสิตก็เหนื่อยและอ่อนเพลียเกินกว่าที่จะจัดกิจกรรมใดๆ อีก  ผมเลยกระซิบให้เด็กๆ ช่วยกันเก็บขยะร่วมกับพี่นิสิต  โดยให้เอาขยะที่ว่านั้น  มาแลกเป็นของรางวัล  ซึ่งเป็นที่น่ายินดีว่า ชั่วพริบตา  ขยะในบริเวณงานที่เป็นประเภทถุงพลาสติก  หรือแม้แต่เศษกระดาษต่างๆ ก็หายวับไปราวกับต้องมนต์เสก  และผมก็เห็นกับตาด้วยเหมือนกันว่า เด็กๆ  ยิ้มร่ากับการทำเช่นนั้นอย่างแสนสนุก  และเมื่อเด็กยิ้ม  ผมก็พลอยรู้สึกว่าโลกและชีวิตได้ยิ้มไปด้วย   <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5591-8.jpg" border="0" /><img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5457-45.jpg" border="0" /><img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5489-39.jpg" border="0" /> <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5595-29.jpg" border="0" /><img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5526-24.jpg" border="0" /><img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5611-35.jpg" border="0" />   ท้ายที่สุด  เราเหนื่อยเกินกว่าที่จะมาถอดบทเรียนถึงกระบวนการต่างๆ  อย่างละเอียด  แต่ที่แน่ๆ  ผมรู้แต่เพียงว่านิสิตที่เป็นคนจัดกิจกรรมมีความสุขกับการทำงานในครั้งนี้เป็นยิ่งนัก  ถึงแม้เราจะไม่มีรถถังและเครื่องบินมาจอดโชว์  แต่กิจกรรมทั้งปวงที่เกิดจากนิสิตคิดเองนั้น ก็มีพลังพอที่จะสร้างความสุขอันง่ายงามให้กับเด็กๆ ได้อย่างไม่เคอะเขิน  และที่สำคัญ มันก็มากพอต่อการที่จะให้บริการกับชาวบ้านที่อยู่ละแวกมหาวิทยาลัยฯ  ได้อย่างไม่เขินอายเมื่อเทียบกับในตัวชุมชน หรือในตัวเมือง   <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5590-7.jpg" border="0" /> <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5463-1.jpg" border="0" /> <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5638-11.jpg" border="0" /><img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5498-14.jpg" border="0" />   เช่นเดียวกันนี้,  ผมคิดว่าปีหน้า  คงได้เวลาที่จะต้องเชิญชวนให้บุคลากรในมหาวิทยาลัยมาเป็นส่วนหนึ่งกับการเป็น “เจ้าภาพ”  ในกิจกรรมนี้  รวมถึงการเชื้อเชิญเทศบาลทั้งสองแห่งเข้ามาจัดกิจกรรมนี้ร่วมกันอย่างเป็นทางการเสียที  เพราะนี่คือกระบวนการหนึ่งของการคืนทุนให้กับลูกบ้านของตัวเอง...   รวมถึง การชวนให้เด็กๆ ได้ออกมาร่วมกันเล่าเรื่องอันแสนรักในหมู่บ้านของตัวเองบ้างด้วยก็เป็นได้  ทั้งในรูปของการเล่านิทาน  การเขียนรูป  เขียนเรียงความ  ฯลฯ   โดยแทนที่จะประสานงานผ่านโรงเรียนโดยตรง  ก็อาจปรับแต่งเป็นการประสานงานผ่านหมู่บ้านต่างๆ  จะได้กระตุ้นให้บรรดาผู้ใหญ่ในหมู่บ้านต่างๆ  ลงมาสู่การสร้างและการสอนลูกหลานด้วยวิธีของตัวเองอีกสักรอบสองรอบ   แต่สำหรับบรรดาผู้นำนิสิตนั้น  ผมถือว่า พวกเขาทำเรื่องนี้ได้อย่างดีเยี่ยม...กิจกรรมถึงแม้จะดูเรียบง่าย  แต่ก็เต็มไปด้วยพลังอย่างน่ายกย่อง  และที่สำคัญพวกเขาก็สัมผัสได้ด้วยตัวเองถึงแนวคิดที่ผมพยายามสื่อสารไปในเชิงบังคับกรายๆ  ว่าให้มา “ร่วมด้วยช่วยกันทุกองค์กร”  บ้างแล้วกระมัง  และคงชัดเจนในคำพูดของผมที่พูดเสมอมาว่า “เราทิ้งชุมชนแถวนี้ไม่ได้จริงๆ”    <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5624-22.jpg" border="0" /> อาคารพลศึกษา วันเด็ก-มมส

2010-01-27T19:47:49+07:00

เมื่อเด็กยิ้ม ผมก็พลอยรู้สึกว่าโลกและชีวิตได้ยิ้มไปด้วย false 331563

2010-01-28T09:04:57+07:00

false

2010-01-27T19:57:04+07:00

วันเด็ก (เราทิ้งชุมชนแถวนี้ไม่ได้จริงๆ)

14195

true   <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_4388-11.jpg" border="0" />   กี่หมื่นล้านจังหวะก้าวแห่งชีวิต เธอฉัน, จึงได้จุมพิตซึ่งความฝัน กี่ผู้คนประสบพบรักกัน กี่ผู้คนขาดสะบั้นสัมพันธ์ใจ  ทบทวนชีวิตวันละนิดในวันว่าง เห็นร่องรอยแห่งเส้นทางอันยิ่งใหญ่ เห็นริ้วรอยบอบช้ำของวันวัย เห็นความเป็นไปในมรรคา  เห็นเธอฉันเดินทางไม่รู้จบ เห็นเธอฉัน, ค้นพบสิ่งมีค่า เห็นเธอฉัน, ค้นพบความทุกข์ ทรมา สลับฉากวนเวียนมาอย่างสามัญ  ทบทวนชีวิตวันละนิดในวันว่าง ทบทวนก้าวย่างบนทางฝัน เพียงเศษเสี้ยวแย้มยิ้มของแต่ละวัน โลกและชีวิตย่อมไม่เงียบงันอย่างเข้าใจ   ... วังเวียง-หลวงพระบาง

2010-01-26T11:36:10+07:00

false 331151

2010-01-27T16:27:11+07:00

false

2010-01-26T11:39:44+07:00

โลกและชีวิต (70) : ทบทวนชีวิตวันละนิดในวันว่าง

14195

true   <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5275-1.jpg" border="0" />   ชีวิตหลากฤดู ดำรงอยู่และเปลี่ยนไป งดงามไปตามวัย มีเติบใหญ่ มีโรยรา  แต่ทั้งปวงคือความงาม คือโมงยามแห่งชีวา โอบกอดอย่างพึ่งพา ด้วยศรัทธาการพึ่งพิง  ชีวิตหลากฤดู คือการดำรงอยู่ของสรรพสิ่ง คือความงามและความจริง เมื่อใจนิ่งย่อมเข้าใจ   ... ทุ่งนาหลังการเก็บเกี่ยว วาปี-มหาสารคาม

2010-01-25T12:29:06+07:00

false 330879

2010-01-26T11:13:54+07:00

false

2010-01-25T12:37:00+07:00

โลกและชีวิต (69) : ชีวิตหลากฤดู

14195

true เคยหรือเปล่า เช้าๆ หรือเย็นๆ จะมีสักครั้งที่เราตั้งใจฟังเสียงสนทนาของหมู่นกบนต้นไม้หน้าบ้านของเราเอง  .. อยากรู้มานานแล้ว ในยามเจ้าตัวหนอนตกจากกิ่งหรือใบไม้สูงๆ มันจะรู้สึกเจ็บบ้างไหม .. ท้องนาหลังฤดูเก็บเกี่ยว ไม่ได้แห้งแล้งและปราศจากความหวัง แต่มันคือห้วงแห่งการพักตัวและรอคอยต่างหาก .. ฉันชอบมองท้องฟ้า เพราะบางทีมันเหมือนกระดาษวาดรูปแผ่นใหญ่ๆ ขณะที่บางทีก้อนเมฆก็เป็นเหมือนนานาชนิดสัตว์ .. ต้นหญ้าๆ เล็กที่ขึ้นตามริมทางในต้นฤดูฝน ดูสดใส ไร้เดียงสา ชวนทะนุถนอมยิ่งนัก .. บางทีก็หงุดหงิดกับความคิดถึง เพราะมันรุกเร้าให้หัวใจ อยากพบ อยากเจอ อยากคุย และอยากอยู่ด้วย .. ในยามที่เราไม่มั่นคง เราก็ยิ่งรู้สึกว่า เราเขินอายกับการต้องอยู่กับใครสักคน .. บางครั้งก็อดตั้งคำถามไม่ได้ว่า การรักใครสักคน กับการลืมใครสักคน อะไรมันยากยิ่งไปกว่ากัน .. เช้าวันนี้ ฉันได้ยินเสียงแห่งการรอคอยดังขึ้นเรื่อยๆ ในห้องหัวใจของฉัน คล้ายกับว่า ... เช้าวันนี้  มีใครสักคน หรือเรื่องราวสักเรื่องเดินทางกลับจากแดนไกล ..

2010-01-17T10:17:15+07:00

false 328679

2010-01-26T04:44:52+07:00

false

2010-01-17T21:16:54+07:00

โลกและชีวิต (68) : สองห้วงคิดในเช้าวันนี้

14195

true ถึงแม้ว่าช่วงนี้  ดูเหมือนลมหนาวจะกำลังโบกมือลาไปทุกขณะ  แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่า บางพื้นที่ ยังคงก่อกองไฟไล่ลมหนาวอยู่อย่างไม่จากจาง  ขณะที่บางพื้นที่กลับออกอาการเดี๋ยวหนาวเดี๋ยวร้อน  เอาแน่ เอานอนไม่ได้   สำหรับผมและทีมงาน  ยังคงเดินหน้าทำโครงการ “ต้านลมหนาวถามข่าวคราวชาวบ้าน”   กันอย่างไม่ละมือ  กิจกรรมนี้จัดขึ้นโดยเป็นความร่วมมือระหว่างกองกิจการนิสิต กับนิสิตกลุ่มโครงการส่งเสริมเยาวชนดีเด่นด้านศิลปวัฒนธรรม  โดยมีบ้านเหล่าหลวง หมู่ที่ 8  และบ้านเหล่าหลวงกลาง หมู่ที่ 12 ต.ภูดิน อ.เมือง จ.กาฬสินธุ์  เป็นพื้นที่เป้าหมาย   <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5432-9.jpg" border="0" /> กิจกรรมประมูลสิ่งของในองค์กร-อีกหนึ่งกระบวนการสร้างวัฒนธรรมทางใจในองค์กร   จะว่าไปแล้ว  หมู่บ้านดังกล่าว  คงไม่ถือเป็นพื้นที่เข้าขั้นประสบภัยหนาวเหมือนหมู่บ้านอื่นๆ   ถึงกระนั้น  ผมก็ยังอยากจะยืนยันอีกครั้งว่า “ได้ชื่อว่าลมหนาว  ยังไง-ก็ยังต้องหนาวเหน็บเหมือนกันทุกโค้งคุ้ง  ขึ้นอยู่กับว่าที่ไหน-จะหนาวทน.. หนาวนาน ... และที่ใด-ผู้คนจะขัดสนมากกว่ากันเท่านั้นเอง”   และอีกเหตุผลที่เราตัดสินใจมายังที่นี่ ก็คงไม่ใช่เพราะเหตุผลของภัยหนาวล้วนๆ หรอกนะครับ  หากแต่เป็นเพราะว่า  เมื่อเดือนพฤษภาคม 2552 ที่ผ่านมา  หมู่บ้านดังกล่าวเคยเป็นชุมชนที่นิสิตกลุ่มนี้เคยได้มาฝากตัวเป็น “ลูกฮัก”  เพื่อทำการศึกษาเรียนรู้วัฒนธรรมและภูมิปัญญาชาวบ้าน มาแล้วนั่นเอง   ดังนั้น  เราจึงกลับมาที่นี่อีกครั้ง  เพื่อทำการสรุปผลการเรียนรู้และมอบสื่อการเรียนรู้ทั้งหมด แก่ชุมชน  หรืออีกนัยหนึ่งก็คือ  ผมต้องการให้กิจกรรมที่ว่านี้  เป็นเสมือนการนำพาให้เหล่าบรรดา “ลูกฮัก”  ทั้งหลายได้กลับไป “เยี่ยมยามถามข่าวพ่อฮักและแม่ฮัก” ของตัวเองอีกครั้ง     <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5434-13.jpg" border="0" /> บรรดาลูกฮักออกโรงประชาสัมพันธ์และขอรับบริจาคด้วยตัวเอง <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5442-22.jpg" border="0" />   เกี่ยวกับเรื่องดังกล่าวนี้  จะด้วยเหตุผลกลใดก็ตาม  ไม่ว่าค่ายใดก็ตามเถอะ  ผมก็มักย้ำแนวคิดเรื่องการติดต่อสื่อสารระหว่างชาวค่ายกับชาวบ้านกับนิสิตอย่างจริงจังเสมอ  เป็นต้นว่า  ผมไม่อยากให้นิสิตไปทำค่ายแค่ครั้งเดียวก็เร้นหายไปจากชาวบ้าน  ถ้าเป็นไปได้  ก็ควรจัดกิจกรรม กลับไปเยี่ยมเยียนชาวบ้านบ้าง  หรือไม่ก็ขอให้คิดที่จะติดต่อสื่อสารกับชาวบ้านอย่างต่อเนื่อง...  มีงานบุญงานทาน  หากมีเวลา  ก็อาจปลีกตัวไปช่วยงานพ่อฮักแม่ฮักบ้างก็เป็นได้   เกี่ยวกับประเด็นนี้  ผมหมายถึงว่า หากเป็นไปได้  ก็ควรจัดกิจกรรมต่อเนื่องร่วมกับชุมชนบ้าง  เพื่อการกระตุ้น  หรือสร้างกระบวนการให้ชุมชนได้บริหารจัดการตัวเองอย่างมีระบบ  อันเป็นกลไกพื้นฐานที่จะนำพาชุมชนไปสู่ความเข้มแข็งและยั่งยืน  มิใช่ทำครั้งเดียวแล้วก็เร้นกายหายไปในกลีบเมฆ  เพราะเรื่องบางเรื่อง  เราต้องยอมรับว่า...ชาวบ้านก็ยังต้องการแรงหนุนส่งอยู่อีกสักระยะ    <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5775-4.jpg" border="0" /> <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5896-2.jpg" border="0" /> อีกมุมหนึ่งของการร่วมลงแรงกับนิสิต <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5689-2.jpg" border="0" /> <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5845-11.jpg" border="0" /> ด้วยเหตุนี้  ผมถึงต้องพยายามให้นิสิตลงพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่งอย่างน้อยสองถึงสามครั้งเสมอ รวมถึงการพยายามทุ่มเททำให้เป็นรูปธรรมมากที่สุดเท่าที่ศักยภาพของเราจะพึงกระทำได้  พร้อมๆ กับการชวนเชิญ และสร้างแรงกระตุ้นให้ชุมชนได้ตระหนักในตัวตนและคุณค่าของตัวเอง  เพื่อจะได้ลุกขึ้นมาทำอะไรๆ ด้วยตัวเองอย่างแข็งขัน-ภาคภูมิ ในทำนองเดียวกันนั้น  เกี่ยวกับความรักและความผูกพันที่เกิดขึ้นระหว่างนิสิตกับชาวบ้าน  ก็ถือเป็นเรื่องมหัศจรรย์อยู่มาก  สิ่งเหล่านี้ถือเป็นภาพสะท้อนสายใยความผูกพันของหัวใจจากคนที่ไม่ใช่ญาติ แต่เหมือนญาติที่ขาดไม่ได้อย่างน่าทึ่ง ครับ,ไม่ใช่ลูก ก็เหมือนลูก ไม่ใช่พ่อ ก็เหมือนพ่อ  ไม่ใช่แม่ ก็เหมือนแม่...ต่างคน ต่างเติมเต็มกันและกัน  บางครั้ง หรือแม้แต่บางที  นิสิตที่กำพร้า ก็มาได้พ่อฮักเยียวยาหัวใจ  ชาวบ้านที่ไม่มีลูก หรือลูกไปทำงานอยู่ไกลจากบ้าน  ก็พลอยได้นิสิตนี่แหละมาเป็นลูกอีกคนให้คลายเหงา-มีแรงใจในการใช้ชีวิต  บางคนถึงขั้นยังเคยบอกกับผมในทำนองว่า “ลูกฮักที่เป็นนิสิต...โทรมาหาบ่อยกว่าลูกจริงๆ เลยก็มี” ...    <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_0026-6.jpg" border="0" /> สวมบทบาทนักแสดงบนเวทีร่วมกับนิสิต แต่อย่างไรก็ดี  การกลับไปยังชุมชนในแต่ละครั้ง  ผมก็มักกระตุ้นให้นิสิตกลับไปแบบมี ของติดไม้ติดมือไปฝากพ่อฮักแม่ฮักด้วยเสมอ  ไม่ใช่สัญจรไปมือเปล่าๆ  หรือไม่ก็ควรต้อง ไม่สะพายกระเป๋าใบใหญ่ไปเปล่าๆ  เพราะในตอนกลับ  ไม่ว่าที่ไหนก็เถอะ  ผมไม่เคยเห็นชาวบ้านแล้งน้ำใจเลยสักที่  มีอะไรๆ ก็ขนมาฝากจนล้นกระเป๋าของนิสิตทุกครั้งก็ว่าได้  สิ่งเหล่านี้  เป็นเรื่องเล็กๆ น้อยๆ ก็จริง แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้เหมือนกันว่าเป็นสิ่งที่ไม่ควรมองข้าม และนั่นก็คือกระบวนการของการเรียนรู้วิถีอันเป็น “วัฒนธรรมทางใจ” ที่ผมพยายามสื่อสารไปยังนิสิต  แน่นอนครับ  การสื่อสารของผม  ก็มิได้หมายถึงพูด.. และพูดปาวๆ ร่ำไป และไม่ได้ปล่อยปละ ให้นิสิตที่ฟังแนวคิดของผมนั้นต้องลงทุนลงแรงอยู่อย่างเดียวดายเสมอไป  แต่ทั้งผมและทีมงาน ก็ล้วนแล้วแต่ได้เทใจไปลงแรงกับนิสิตอยู่อย่างต่อเนื่อง  ด้วยการร่วมคิดร่วมทำในกิจกรรม เหล่านั้น ราวกับทั้งผมและทีมงาน “เป็นลูกฮัก”  ของชาวบ้านเสียเอง ดังนั้น  เจ้าหน้าที่ของผม  จึงมักกระโจนลงไปร่วมกระบวนการกับนิสิตอยู่เสมอ มีการร่วมด้วย ช่วยกันกับนิสิตอย่างต่อเนื่อง เป็นต้นว่า  สนับสนุนกระบวนการต่างๆ ของนิสิต อาทิ การช่วยประชาสัมพันธ์ในรูปแบบต่างๆ  ช่วยสร้างบรรยากาศในขอรับบริจาคทั้งในหมู่นิสิตและคณาจารย์ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง  การกระตุ้นให้บุคลากรในองค์กรของเราเองได้มีส่วนในการเติมเต็มแรงคิดของนิสิต  ทั้งการบริจาคสิ่งของ  บริจาคทุนทรัพย์  หรือแม้แต่การนำเอาสิ่งของที่ได้รับบริจาคมาจากคนกันเอง เพื่อจัดประมูลในองค์กร  เสร็จแล้วก็นำเงินที่ได้ไปสมทบเป็นกองทุนจัดกิจกรรม “ต้านลมหนาว”  เรียกได้ว่า เป็นการรณรงค์เรื่อง ”วัฒนธรรมทางใจในองค์กร” ที่มีต่อเรื่อง “จิตอาสา” หรือการสร้างเสริมให้บุคลากรเป็น “ต้นแบบ” ของ “จิตอาสา”  แก่นิสิตไปในตัว ... นี่ก็เป็นวิธีการหนึ่งตามแนวคิดของผม ดังว่า “พูดให้ฟัง...ทำให้ดู...อยู่เป็นเพื่อน”     <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5927-2.jpg" border="0" /> ถอดหัวโขนการเป็นเจ้าหน้าที่เพื่อร้องลำกับนิสิต ครับ, ก็เป็นธรรมดามิใช่หรือ  หากเราพบเจอว่าใครสักคนกำลังทำในเรื่องอันดีงาม   เราก็ควรไม่ทำตัว “ดูดาย-ธุระไม่ใช่”  และในสิ่งที่เราสอน หรือแม้แต่ชักชวนให้นิสิตมีแรงบันดาลใจที่จะลงมือทำ  เราก็ยิ่งไม่มีเหตุผลใดๆ ที่จะละเลยปล่อยให้เขาดุ่มเดินไปในวิถีนั้นอย่างลำพัง –   เฉกเช่นเดียวกัน  การ “พูดให้ฟัง...ทำให้ดู...อยู่เป็นเพื่อน”  ของผมและทีมงาน ก็คงมิได้หมายถึงการหยัดเยียด หรือแม้แต่สรรหา หรือเสกสร้างอะไรๆ ให้นิสิตเสียทั้งหมด  จนดูราวกับว่า  นิสิตไม่ได้ลงแรงใดๆ คล้ายกับนั่งรอปอกกล้วยเข้าปากเสียเฉยๆ เสียเมื่อไหร่  ตรงกันข้าม  ทั้งผมและทีมงาน กลับหนุนส่งให้พวกเขาได้ลงมือที่จะขับเคลื่อนเรื่องเหล่านั้นด้วยตนเองด้วยเหมือนกัน    ดังนั้น  การกลับไปเยือนเพื่อถามข่าวคราว “พ่อฮักแม่ฮัก” ของนิสิตตามโครงการ “ต้านลมหนาวถามข่าวคราวชาวบ้าน”  ในครั้งนี้  จึงถือได้ว่า  เป็นความร่วมมือกันของนิสิตกับทีมของมหาวิทยาลัย  ภายใต้แนวคิด  “พูดให้ฟัง...ทำให้ดู...อยู่เป็นเพื่อน”  โดยแท้   <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5743-1.jpg" border="0" /> ภาพความเป็นกันเองของเจ้าหน้าที่กับนิสิต สิ่งเหล่านี้  ไม่เพียงสะท้อนภาพความผูกพันของนิสิตกับชาวบ้านเท่านั้น  แต่ยังหมายถึงความสัมพันธ์อันเป็นหนึ่งเดียวของนิสิตกับบุคลากรด้วยเหมือนกัน ...   แน่นอนครับ ทั้งหลายทั้งปวงนั้น  ไม่ว่าผมและทีมงาน หรือแม้แต่นิสิตและชาวบ้าน  ต่างก็ปรารถนาที่จะนั่งอยู่ในหัวใจของกันและกัน  และวิธีการที่ว่านี้ ผมก็เชื่อว่ามันคือเครื่องมือและเส้นทางที่จะนำพาให้ทุกคนไปอยู่ ณ พื้นที่ทางใจของกันและกันอย่างไม่ยากเย็น   ผมเชื่อเช่นนั้น  และเชื่อมานานแล้ว...  <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5658-33.jpg" border="0" /> 10 ม.ค.53 บ้านเหล่าหลวง,กาฬสินธุ์

2010-01-15T23:25:35+07:00

รณรงค์เรื่อง ”วัฒนธรรมทางใจในองค์กร” ที่มีต่อเรื่อง “จิตอาสา” หรือการสร้างเสริมให้บุคลากรเป็น “ต้นแบบ” ของ “จิตอาสา” แก่นิสิตไปในตัว false 328429

2010-01-17T09:21:59+07:00

false

2010-01-16T08:01:04+07:00

คิดเรื่องงาน (55) : พูดให้ฟัง...ทำให้ดู...อยู่เป็นเพื่อน

14195

true วันเด็กแห่งชาติในทุกปีที่ผ่านมา  ต้องยอมรับว่าโดยปกติแล้ว ผมมักไม่ค่อยได้พาลูกๆ ได้เที่ยวเล่นในงานวันเด็กสักเท่าไหร่  นั่นเพราะผมมีภารกิจที่ต้องกำกับดูแลเรื่องการจัดกิจกรรมของนิสิต  อีกทั้ง-บางทีเจ้าตัวเล็กทั้งสอง  ก็มักไม่ยอมออกจากห้องหับเพราะติดละครจักรๆ วงศ์ๆ นั่นเอง    ปีนี้,  สองหนุ่มน้อย  เปลี่ยนวิธีคิดใหม่  ตื่นเช้าไม่สนใจละครปลาบู่ทองเลยสักนิด  แต่มุ่งหน้าไปร่วมกิจกรรมวันเด็กอย่างไม่งอแง  แต่พอไปถึงแล้ว  แทนที่จะเข้าร่วมกิจกรรมกับเด็กๆ ที่มาจากหมู่บ้านต่างๆ  ตรงกันข้ามกลับกระโดดไปสวมบทบาทการจัดกิจกรรมกับพี่นิสิตแทนอย่างหน้าตาเฉย-ทำราวกับว่าตัวเองเป็นผู้ใหญ่ที่ต้องให้บริการต่อเด็กๆ ก็ไม่ปาน    เสร็จจากนั้น  บ่ายต้นๆ  ผมก็พาสองหนุ่มบึ่งรถคู่ชีพกลับไปยังบ้านเกิด  โดยมีจุดมุ่งหมายอันสำคัญคือการไปร่วมสร้าง “ศาลเจ้าปู่”  ที่ตั้งอยู่ท้ายหมู่บ้าน      <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5728-3.jpg" border="0" /> <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5745-4.jpg" border="0" /> สังเกตการณ์ โดยมีปู่ดูแลและอธิบายการงาน   <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5697-1.jpg" border="0" /><img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5696-2.jpg" border="0" /> งานแรก คือการเก็บเศษกิ่งไม้ไปเผา <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5766-6.jpg" border="0" /><img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5773-7.jpg" border="0" /> งานชิ้นที่สองใช้จอบอัดดิน <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5777-8.jpg" border="0" /><img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5759-5.jpg" border="0" /> วันเด็กปีนี้ สองหนุ่มน้อย  จึงอาจดูใช้ชีวิตแตกต่างไปจากคนอื่นๆ บ้าง  ไม่มีโอกาสไปเดินท่องเล่นในห้างใหญ่  ไม่มีโอกาสไปปีนป่ายรถถัง  ไม่มีโอกาสตะลอนทัวร์รับของขวัญและของรางวัลจากเวทีต่างๆ ...    ครับ, ทั้งผมและลูกๆ ไปฉลองวันเด็กที่บ้านเกิดของเรา  เรามีความสุขท่ามกลางแดดจ้าและลมร้อน  เรามีความสุขที่ได้ร่วมกิจกรรมวันเด็กในอีกมิติหนึ่ง  แต่ถึงกระนั้น  เจ้าจุก-นักเลงลูกทุ่ง ก็ไม่วายหยิกผมจนได้ว่า “เมือยๆ  บ่เหลือโตนเด็กน้อยเลย”   <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5898-12.jpg" border="0" /> <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5876-14.jpg" border="0" /> พักยกอยู่กับปู่และย่า <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5794-9.jpg" border="0" /> <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5785-8.jpg" border="0" /> <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5819-10.jpg" border="0" /> <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5830-11.jpg" border="0" /> สังเกตการณ์และลงมือพอหอมปากหอมคอ ก่อนออกอาการ "เมือยหลาย"     แต่จนแล้วจนรอด วันรุ่งขึ้น กลับกลายเป็นว่า ทั้งน้องดินและน้องแดน  ต่างพากันไปกะเกณฑ์เด็กๆ ในหมู่บ้านมาร่วมลงแรงกันอย่างยกใหญ่  เรียกได้ว่า  สนุกกันทั้งวัน ไม่กลัวแดดร้อนเลยสักนิด  ทำเอาผู้ใหญ่หลายต่อหลายคนเขินไปตามๆ กัน..(โดยเฉพาะผมเอง)    <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5805-114.jpg" border="0" /> <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5824-116.jpg" border="0" /> <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5769-112.jpg" border="0" /> <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5827-111.jpg" border="0" />  ลงมือลุยในวันถัดมา <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5822-1.jpg" border="0" /> <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5672-33.jpg" border="0" /> <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5815-45.jpg" border="0" /> หลบมุมพักร้อนไปดูพี่นิสิตเขียนรูปให้กับชาวบ้าน <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5834-2.jpg" border="0" /><img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5813-22.jpg" border="0" /> เมือยหลาย..ฮู้ บ่   <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_5734-345.jpg" border="0" />   อย่างนี้ ถือว่าผมใช้แรงงานเด็กเกินไปหรือเปล่าครับ ! แต่ถึงอย่างไรก็เถอะ ผมก็ยังอยากที่จะเรียกเองว่า "วันเด็กปีนี้ ผมส่งลูกไปเรียนพิเศษที่บ้านนอกอยู่ดีนั่นแหละ"

2010-01-14T22:57:36+07:00

false 328058

2010-01-17T09:12:09+07:00

false

2010-01-16T09:40:16+07:00

เปลือยความสุขภาคพิเศษ : วันเด็ก...ส่งลูกไปเรียนพิเศษที่บ้านนอก (อีกครั้ง)

14195

true ในนิยามการใช้ชีวิต ยิ่งรู้สึกเหนื่อยกับการงาน ยิ่งรู้สึกว่าชีวิตมีค่า-มีลมหายใจ  .. ในนิยามการใช้ชีวิต ความกล้า คือปฐมบทของการเริ่มต้น .. ในนิยามของการใช้ชีวิต การหกล้ม เป็นส่วนหนึ่งในระยะทางการเติบโตของชีวิต .. ในนิยามการใช้ชีวิต เป็นเรื่องธรรมดาในยามที่เราลงมือทำสิ่งใดแล้วรู้สึกเดียวดาย  แต่เมื่อผลแห่งการงานนั้นปรากฏออกมา ก็เป็นธรรมดาเช่นกันที่เราจะถูกห้อมล้อมด้วยผู้คนอันหลากหลาย .. ในนิยามการใช้ชีวิต  ใครบางคนไม่เคยแม้แต่จะคิดสร้างสรรค์อะไรเพื่อส่วนรวม แต่พอมีใครสักคนเข้ามาสู่กระบวนการคิดและทำในสิ่งนั้นแทน-ก็เป็นปัญหา นี่แหละนะ ที่เขาเรียกกันว่า “คิดแทนก็เป็นปัญหา-ไม่คิดแทนก็เป็นปัญหา” .. ในนิยามการใช้ชีวิต เราต้องเชื่อเสมอว่า เรากำลังถูกทดสอบเพื่อการมีชีวิตอยู่  .. ในนิยามการใช้ชีวิต คนที่บ่นว่า “ทำไมคนอื่นถึงทำได้” นั่นก็แสดงว่าคนๆ นั้น ก็เป็น “คนจำพวกนั้น” ด้วยเหมือนกัน .. ในนิยามการใช้ชีวิต ไม่มีใครหรอกที่ได้ใช้ชีวิตในแบบเสรีภาพล้วนๆ เพราะเราทุกคนคือ "สัตว์สังคม”

2010-01-14T12:38:27+07:00

false 327870

2010-01-16T13:33:44+07:00

false

2010-01-14T21:45:48+07:00

โลกและชีวิต (68) : ในนิยามการใช้ชีวิต

14195

true ยอมรับว่าทิ้งบันทึกเรื่องหอมกลิ่นกฐินใจไปเสียนาน  ทั้งที่อันที่จริงก็ถึงบันทึกสุดท้ายของเรื่องนี้แล้ว  แต่จนแล้วจนรอดก็ไม่มีแรงบันดาลใจพอที่จะเขียนให้จบอยู่วันยังค่ำ… ยังคงพอจำกันได้ใช่ไหมครับกับกิจกรรม “กฐินโบราณ” ที่ผมและน้องๆ ทีมงานได้จัดขึ้นเมื่อห้วงวันที่ ๒๙-๓๐ ตุลาคม  ๒๕๕๒ ที่ผ่านมา ณ บ้านโคกนางาม ต.ภูดิน อ.เมือง จ.กาฬสินธุ์  ครั้งนั้น, มีการเย็บจีวรและย้อมสีจีวรจากเปลือกไม้ในแบบมหกรรมทำมือล้วนๆ  ตกเย็นก็มีสอยดาว  รำวงชาวบ้าน  มีหนังตะลุงอีสานสมโภชกันแบบง่ายๆ...และกฐินที่ว่านั้น  ก็กลายเป็นกฐินประวัติศาสตร์ที่มีขึ้นในหมู่บ้านแห่งนั้นโดยแท้  เพราะตั้งแต่ตั้งหมู่บ้านมาร่วมๆ ๕๐ ปี ก็ไม่เคยมีแม้แต่ครั้งเดียวที่จะได้จัดกฐินขึ้นมาสักครั้ง  <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_0860-9.jpg" border="0" />   ครั้งนั้น  ผมได้ชวนให้ชาวบ้านได้ถกคิดถึงเรื่องอาหารการกินในงานกฐินโบราณ หรือกฐินแล่นกันพอสมควร  หลักๆ นั้น  ผมไม่ปรารถนาให้เกิดการสิ้นเปลืองถึงขั้นล้มวัวล้มหมู หรือสัตว์ใหญ่ใดๆ ทั้งสิ้น  ผมอยากให้อะไรๆ เป็นไปอย่างสมถะ  เรียกได้ว่า “กินปลาเป็นหลักกินผักพื้น” ได้ยิ่งดี  และที่สำคัญเลยก็คือการพยายามไม่ให้มีเรื่องแอลกอฮอล์ใดๆ เข้ามาเกี่ยวพันด้วยเหมือนกัน   ผมมีเหตุผลเพียงไม่กี่อย่างเกี่ยวกับเรื่องปากท้องในครั้งนั้น  และเหตุผลที่ว่านั้นก็ไม่ได้ลึกซึ้งอะไรมาก  ไม่ว่าจะเป็นการชวนให้ชาวบ้านเปลี่ยนมุมคิดเกี่ยวกับวิถีบุญที่มักฉลองปากท้องกันด้วยการล้มวัวล้มควาย หรือแม้แต่ล้มหมูมาสังสรรค์กันอย่างเอร็ดอร่อย  มีทั้งกินเป็นอาหารและกินเป็นกับแกล้มก็เยอะ สิ่งเหล่านี้มีทั้งกระบวนการของเรื่องบุญเรื่องบาป  และมีทั้งการส่งนัยยะถึงชาวบ้านว่าต้องการให้ “ประหยัด สมถะและพอเพียง” ดีๆ นั่นเอง...  <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_0870-8.jpg" border="0" /> นิสิตและเจ้าหน้าที่คนละไม้คนละมือกับการีดและผับจีวรที่ย้อมด้วยสีจากเปลือกไม้   ครั้งนั้น  ผมฝากให้ชาวบ้านได้ใคร่ครวญว่าไม่จำเป็นต้องรับรองนิสิตราวกับ “ช้างเหยียบนา พญาเหยียบเมือง”  อาหารการกินก็กินกันแบบพื้นๆ  เก็บพริกเก็บผัก หรือแม้แต่การลงทุ่งงมหอยปูปลาในชุมชนนั่นแหละมาปรุงเป็นหาอาหารตามมีตามเกิด  และสำคัญก็คือ  ผมและนิสิตมาในฐานะผู้เรียนรู้เป็นสำคัญ  ไม่ได้เป็นเจ้าเป็นนาย เป็นปราชญ์ชำนาญการในเรื่องวิถีวัฒนธรรมใดๆ หรืออย่างมากก็มาในฐานะของการเป็นเสมือนทูตแห่งวัฒนธรรมเดิมๆ ที่มาทำหน้าที่ชักชวนให้ ชาวบ้านได้ย้อนรำลึกความดีงามในทางประเพณีและวัฒนธรรมของตังเองเท่านั้นทั้งผมและชาวบ้าน   ไม่สามารถเสกสร้างอะไรให้ชาวบ้านสมหวังใดๆ ได้ครบทุกเรื่องหรอก  ดังนั้น  จึงฝากให้ชาวบ้านได้คิดว่า  ขอให้กฐินโบราณเป็นไปตามครรลองเดิมๆ ไม่ฟุ้งเฟ้อฟุ่มเฟือยในการกินการบริโภค จะได้เหลือเงินเข้าวัดเข้าวาเยอะๆ สมดังปรารถนา  (ฮา)...   และเมื่อวันนั้นเดินทางมาถึง  แทบไม่น่าเชื่อว่า  ในกฐินโบราณที่ว่านั้น  ไม่มีการล้มวัว-ควาย-เป็ด-ไก่-หมู เลยสักตัว  อาหารการกินก็เป็นปลาเป็นผัก เป็นหอยแทบทั้งสิ้น  และทั้งหลายทั้งปวงนั้น  ก็เป็นสิ่งที่หาได้เองในหมู่บ้าน  และยังเป็นไปในทำนองการทำอาหารไปวัดไปวานั่นแหละ  เพราะมีตั้งแต่ผักลวก น้ำพริก  ส้มตำ ตำถั่ว ตำแตง ผักดอง ป่นปลา ซุบขนุน  ซุบมะเขือ แกงหน่อไม้ ขนมจีนน้ำยาปาทู  ทำเอาผมอิ่มท้องอิ่มใจไปหลายวัน   <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_0850-1.jpg" border="0" />   อย่างไรก็ตาม  สิ่งหนึ่งที่ผมซ่อนงำการเรียนรู้ไว้สำหรับนิสิตนั้นก็คือ  การชวนให้พวกเขา ได้ขบคิดถึงวัฒนธรรมการบริโภคของคนอีสานในยุคอดีตที่ยังพึ่งพิงกับธรรมชาติอย่างสนิทแน่น  อันหมายถึงการบริโภคอย่างพอเพียง  บริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติอย่างไม่มูมมาม  ปลูกเองแบบไร้สารพิษ  มีผักสวนครัวหลากฤดูเต็มรั้วให้เก็บกินไม่เบื่อ  รวมถึงการนำพาไปสู่ภูมิปัญญาของการบริโภคพืชผักที่เป็นหยูกยาของชีวิตด้วยนั่นเอง   แน่นอนครับ  ผมคิดเรื่องนี้นานมากถึงได้หยิบมาคุยกับชาวบ้านและนิสิต  เพราะชีวิตผมโตมาจากวิถีเช่นนั้น  เคยได้ปลูกเองและเก็บเองจากท้องทุ่ง  หรือไม่ก็เก็บกำมาจากสวนผักที่ผมและแม่ต่างเคยลงแรงด้วยกันอย่างเปี่ยมสุข  ซึ่งจะว่าไปแล้ว  แท้จริงมันก็คือการรื้อฟื้นความทรงจำของตัวเองเลยก็ว่าได้  หากแต่ชวนให้คนอื่นมาท่องเล่นในความทรงจำเหล่านั้นเป็นเพื่อนด้วยเฉยๆ...   <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_0895-3.jpg" border="0" /> เป็นต้นว่า...   <ul> <li>หัวปลี : รสมันอมฝาด  แก้ร้อนใน กระหายน้ำ แก้โลหิตจาง</li> <li>สายบัว : รสจืด ออกเย็นๆ  บรรเทาอาการร้อนในได้ไม่แพ้หัวปลี</li> <li>กระเจียวแดง : กินได้ทั้งดอกอ่อนและแก่  ช่วยขับลมได้ดีเยี่ยม</li> <li>หมากลิ้นฟ้า :  รสขมอมหวาน  กินกับซุบหน่อไม้อร่อยนักแล  แก้ไอ และช่วยผายลมได้อย่างไม่ยากเย็น</li> <li>ยอดหมากอึ :  หรือฟักทอง  ป้องกันท้องผูก</li> <li>ยอดมะกอก : กินกับน้ำพริก ลาบ ก้อย  ช่วยแก้โรคบิด</li> <li>ยอดมะรุม : ลวกกินกับป่น ลาบ แกงอ่อม  เป็นยาบำรุงน้ำบำรุงนม ขับปัสสาวะ</li> </ul>   <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_1091-5.jpg" border="0" /> ครับ, นั่นคือพืชผักเล็กๆ น้อยในความทรงจำของชีวิตที่ผมเติบโตและคุ้นเคยมาอย่างยาวนาน  ความเป็นผักย่อมหมายถึงอาหารที่ให้วิตามิน  เกลือแร่ และเส้นใยต่อร่างกาย  และในบางขณะเราก็ปฏิเสธไม่ได้ด้วยเช่นกันว่า “ผัก” คือ เครื่องเทศชนิดหนึ่งที่ธรรมชาติประทานมาให้กับมนุษย์... และนั่นคือเรื่องราวในทางวิทยาศาสตร์ที่อธิบายได้อย่างเป็นเหตุเป็นผล  แต่ในอีกมุมหนึ่งของชีวิตผมนั้น  ผมกลับไม่หยุดที่จะหวนรำลึกถึงวิถีวัฒนธรรม  อันหมายถึงความเชื่อของผู้คนที่เกี่ยวกับผักไม่ได้... และ “แม่”  ก็เคยเล่าให้ฟังในทำนองว่า...   <ul> <li>แม่ลูกอ่อน หรือหญิงหลังคลอด ห้ามบริโภคผักหวาน ชะอม หน่อไม้  แต่ให้กินผักประเภทผักหนอก (บัวบก)  แทน เพราะจะช่วยขับเลือดในระยะแรกคลอด</li> <li>เด็กที่ท้องร่วงร้องเฟ้อ ก็ให้นำใบสะระแหน่มาต้มให้เด็กอาบ  หรือหากเจ็บไข้เป็นหวัด ก็ให้ทุบหอมแดงมาวางแปะไว้ที่ศีรษะ</li> <li>เวลาแกงขี้เหล็ก ก็มักเต็มไปด้วยหัวหอม  เพราะเห็นว่าแก้โรคดีซ่านได้</li> <li>หรือที่ผมมีอันต้องเก็บผักบุ้งมากินแทบทุกเช้าค่ำ  ก็เพราะเข้าใจคลาดเคลื่อนไปว่า  มันช่วยทำให้เรา “ตาสวยๆ-สาวๆ จะได้รักและหลงรักเรา”  ด้วยก็มี...</li> </ul>    <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_0891-2.jpg" border="0" /> ครับ นั่นเป็นเพียงความทรงจำเล็กๆ น้อยในชีวิตที่ผมแอบหวนคิดถึงแบบเงียบๆ  พร้อมๆ กับการแอบซ่อนไว้เป็นบทเรียนให้กับนิสิตได้สืบค้น ถอดความ รวมถึงการชวนเชิญให้ชาวบ้านได้ตั้งคำถามกับตัวเองอีกครั้งว่า “หลงลืมพืชผัก” เหล่านี้ไปสิ้นแล้วหรือยัง   เช่นเดียวกันนี้ วันนี้ หากยังต้องดุ่มเดินลงทุ่ง...ยังมีผักให้เก็บอยู่อีกหรือเปล่า รั้วรอบบ้าน  ยังมีกระถิน-บวบ-ฟักทอง-ตำลึงเลื้อยไล่หยอกเล่นกันอยู่อีกบ้างไหม ใกล้ครัวและชานเรือน  ยังพอมีมะละกอ  พริก  มะเขือ  เหลือสักกี่ต้น หลังบ้าน ยังพอมีกอไผ่สักกี่กอที่พอให้เก็บหน่อไม้มาแกง หรือทุกอย่าง  เราต้องซื้อต้องหาจากท้องตลาดกันแล้วทั้งนั้น แต่สำหรับกฐินโบราณครั้งนี้...ผมมีความสุขโดยแท้ที่ได้เห็นการไม่ล้มสัตว์ใหญ่ แต่หันมา “กินปลาเป็นหลัก กินผักเป็นพื้น” ในงานบุญของชาวบ้านอีกครั้ง   <img src="http://gotoknow.org/file/pandin/DSC_0925-11.jpg" border="0" /> แดนไทและคุณปู่..เกี่ยวก้อยในการแห่กฐินโบราณ

2010-01-08T06:56:40+07:00

บริโภคอย่างพอเพียง บริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติอย่างไม่มูมมาม ปลูกเองแบบไร้สารพิษ มีผักสวนครัวหลากฤดูเต็มรั้วให้เก็บกินไม่เบื่อ รวมถึงการนำพาไปสู่ภูมิปัญญาของการบริโภคพืชผักที่เป็นหยูกยาของชีวิตด้วยนั่นเอง false 325782

2010-01-16T12:08:03+07:00

false

2010-01-08T14:00:23+07:00

หอมกลิ่นกฐินใจ (๘) : ความเอ๋ยความทรงจำ ...กินปลาเป็นหลัก กินผัก (เป็นพื้น) ในงานบุญ