สุขภาพชุมชนกับการกระทำเหนือหน้าที่

14132

true วันนี้... อาจารย์ชายขอบ มาถวายสังฆทานเพื่ออุทิศไปให้แก่มารดาผู้ล่วงลับไปแล้ว หลังจากนั้นก็สนทนากันเรื่องหัวข้องานวิจัย ประเด็นหนึ่งที่ท่านเล็งอยู่ก็คือ แนวคิดเรื่องการกระทำเหนือหน้าที่ โดยท่านมีความเห็นว่าบุคคลากรสาธารณสุข คือ หมอ พยาบาล และเจ้าหน้าที่สาธารณสุขอื่นๆ บางคนนั้นปฏิบัติหน้าที่เพื่อช่วยเหลือผู้ที่ต้องการความช่วยเหลือ เช่น คนพิการ หรือผู้ป่วยที่จำเป็นต้องช่วยเหลือเฉพาะกรณีอื่นๆ นอกเหนือหน้าที่... บุคคลากรเหล่านี้ คิดเอง ทำเอง บางครั้งก็ออกทุนเอง เพื่อช่วยเหลือด้านสุขภาพแก่คนในชุมชนตามความเหมาะสมเฉพาะบุคลเฉพาะกรณี ซึ่งหลายครั้งที่ทำไปนั้น อยู่นอกเหนือของกฎระเบียบและนโยบายจากเบื้องสูง และนั่นคือประเด็นว่าการกระทำของบุคคลาการเหล่านี้จะจัดเป็นการกระทำเหนือหน้าที่ได้หรือไม่ ? อย่างไร ? ผู้เขียนฟังแล้วก็รู้สึกปิ้งไอเดียนี้ทันที (เพราะเรื่องนี้พอจะรู้เรื่อง ส่วนนอกนั้นไม่รู้เรื่อง 5 5 5) และท่านก็เล่าต่อว่า เจ้าหน้าที่ชุมชนเล็กๆ เหล่านี้ หลายคนที่ทำไปตามทำนองนี้ บางคนก็ถูกต่อต้านจากเพื่อนร่วมงาน บางคนก็ขัดแย้งกับผู้บังคับบัญชาและนโยบายเบื้องสูง ดังนั้น แม้ผลแห่งการกระทำอาจเกิดคุณสูงสุดและตรงตามความต้องการของคนนั้นในชุมชนนั้นก็จริง แต่ผลกระทบต่อเจ้าหน้าที่นั้นบางครั้งก็เป็นเชิงลบ เช่น ถูกตำหนิ ไม่ได้รับการเลื่อนชั้น หรือหนักที่สุดบางคนก็จำต้องออกจากงานไป... เมื่อฟังจากท่านคร่าวๆ ผู้เขียนก็คิดว่าเรื่องนี้เกี่ยวข้องอยู่หลายประเด็น เช่น <ul> <li>นโยบายกับการปฏิบัติ</li> <li>ระเบียบกฎเกณฑ์</li> <li>จรรยาบรรณเฉพาะวิชาชีพ</li> <li>ฯลฯ</li> </ul> นโยบายและคำสั่ง นั้น จัดเป็นสิ่งต้องกระทำ คือ หน้าที่ ... นโยบายหรือคำสั่งที่เป็นสาธารณะนั้นมักจะเน้นประโยชน์นิยม นั่นคือมีแนวคิดพื้นฐานว่าจะเป็นไปเพื่อประโยชน์สุขมากที่สุดต่อคนจำนวนมากที่สุด... แต่สำหรับคนพิการบางคนนั้น จำเป็นต้องหาทางช่วยเหลือเป็นการเฉพาะ ซึ่งมิได้อยู่ในกรอบของนโยบายหรือคำสั่ง เจ้าหน้าที่จะทำอย่างไร เพิกเฉยโดยอ้างว่าไม่มีนโยบาย หรือหาวิธีการช่วยเหลือนอกเหนือไปจากนโยบาย... จรรยาบรรณ คือจริยธรรมเฉพาะวิชาชีพ ซึ่งแต่ละสาขามักจะมีอุดมคติสูงสุด เฉพาะอุดมคติของบุคคลากรด้านสาธารณสุข น่าจะเป็นเพื่อความมีสุขภาพที่ดีของคนทั่วไปหรือชุมชน แต่ถ้าไม่มีเกณฑ์ตัดสินถูกผิดชั่วดี การดำเนินการก็ไม่อาจเป็นไปตามกรอบระเบียบได้ ดังนั้น การกระทำที่สอดคล้องกับอุดมคติแต่แย้งกับกรอบระเบียบ ผู้ปฏิบัติจะทำอย่างไร ระหว่างการทำไปตามอุดมคติกับการยึดถือเพียงกรอบระเบียบ... เมื่อมาถึง การกระทำเหนือหน้าที่ ตามหลักทฤษฎีจริยศาสตร์ แนวคิดนี้ขัดแย้งกับประโยชน์นิยมและลัทธิคานต์ แต่สอดคล้องกับจริยศาสตร์คุณธรรม (ผู้สนใจหาอ่านได้จากบันทึกเก่าๆ ) ดังนั้น เจ้าหน้าที่บริการสุขภาพชุมชน ถ้ายึดถืออุดมคติวิชาชีพ ดำเนินการไปตามความเหมาะสม ซึ่งบางครั้งอาจเป็นการ "เหนือหน้าที่" และ "ผิดคำสั่งนอกเหนือนโยบาย" ...เมื่อมีเหตุการณ์ทำนองนี้เกิดขึ้น ก็ควรกลับไปตรวจสอบระเบียบกฎเณฑ์เดิมว่าควรปรับปรุงให้สอดคล้องกับอุดมคติหรือไม่ ? อย่างไร ? ตามความเห็นส่วนตัว กรณีทำนองนี้เป็นไปได้ทุกสาขาวิชาชีพ ดังเช่นกรณีของ สืบ นาคะเสถียร ในฐานะผู้พิทักษ์รักษาป่า... ซึ่งผู้เขียนเคยนำมาเทียบเคียงนิดหน่อย (ผู้สนใจหาอ่านได้จากบันทึกเก่าๆ ) เฉพาะเรื่องบุคคลากรสาธารณสุข... ผู้เขียนก็ปรารภว่า น่าจะไปหากรณีตัวอย่างที่เคยเกิดขึ้นแล้วของเรื่องทำนองนี้ เพื่อเสนอเป็นเบื้องต้นก่อนที่จะศึกษารายละเอียดอื่นๆ...

2009-02-22T13:32:42+07:00

สุขภาพชุมชนกับการกระทำเหนือหน้าที่ false 243923

2009-07-27T23:52:29+07:00

false

2009-02-22T13:45:15+07:00

สุขภาพชุมชนกับการกระทำเหนือหน้าที่

14132

true ครั้งแรกที่มีการอ้างว่า อริยะขัดขืน ผู้เขียนก็นึกไปถึง การกระทำเหนือหน้าที่ เพราะคิดว่าสองคำนี้ใกล้เคียงกัน... อริยะขัดขืน มาจากคำว่า Civil disobedience สำหรับความหมายเดิมผู้สนใจ <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Civil_disobedience" target="_blank">คลิกที่นี้</a>... ส่วน การกระทำเหนือหน้าที่ มาจากคำว่า Supererogation ผู้สนใจ <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Supererogation" target="_blank">คลิกที่นี้</a> หรืออ่านบางประเด็นจากบล็อกนี้ ซึ่งผู้เขียนก็ได้เล่าไว้หลายประเด็น... สำหรับบันทึกนี้ จะนำมาเปรียบเทียบสั้นๆ พอได้ใจความเท่านั้น อริยะขัดขืน คือ การปฏิเสธกฎหมาย คำสั่ง หรือความต้องการของรัฐบาล ในเมื่อเห็นว่าสิ่งนั้นไม่มีความเป็นธรรม โดยปราศจากการใช้ความรุนแรง การกระทำเหนือหน้าที่ คือ การกระทำที่เกินเลยขอบเขตของหน้าที่ทางจริยธรรม โดยถ้ากระทำก็จัดเป็นความดีพิเศษ แต่ถ้าไม่กระทำก็ไม่จัดว่าเป็นความผิด จะเห็นได้ว่าทั้งอริยะขัดขืนและการกระทำเหนือหน้าที่ผูกโยงอยู่กับคำว่า กฎ คำสั่ง ระเบียบ หรือ ข้อบังคับ (ทางกฎหมายหรือทางจริยธรรม) ซึ่งผู้เขียนจะรวมสิ่งเหล่านี้แล้วเรียกสั้นๆว่า กรอบ .... โดยทั้งอริยะขัดขืนและการกระทำเหนือหน้าที่มีความเหมือนกันในแง่ว่า ไม่กระทำตามกรอบ ไม่อยู่ในกรอบ หรือทำลายกรอบที่ควบคุมไว้ สำหรัีบอริยะขัดขืน มีความเห็นว่า กรอบ ไม่ถูกต้อง ไม่เหมาะสม หรือไม่ยุติธรรม จึงจำเป็นต้องฝ่าฝืน... ส่วนการกระทำเหนือหน้าที่ มีความเห็นว่าถ้ากระทำล่วงเลย กรอบ ที่วางไว้แล้ว จะมีคุณค่าสูงกว่าการกระทำตาม กรอบ ... ถามว่า... <ul> <li>ใครเป็นผู้สร้าง กรอบ ? </li> <li>ใครเป็นผู้ประเมินค่า กรอบ ? </li> <li>ใครเป็นผู้ตัดสิน กรอบ ? </li> </ul> สำหรับอริยะขัดขืน กรอบ ก็คือ กฎหมาย ก็ต้องไปพิจารณาที่มาและแนวคิดของกฎหมาย... ส่วนการกระทำเหนือหน้าที่ กรอบ ก็คือ เกณฑ์ตัดสินจริยธรรม ก็ต้องไปพิจารณาแนวคิดด้านจริยศาสตร์... ความสัมพันธ์ระหว่าง กฎหมาย กับ จริยธรรม นั้น มีผู้ให้ความเห็นว่า กฎหมายและจริยธรรมเหมือนกันในแง่ว่ากำหนดและตัดสินการกระทำของคนว่าผิดหรือถูก... แต่ต่างกันในแง่ที่ว่า กฎหมายมีสภาพบังคับและถูกลงโทษในเมื่อฝ่าฝืนหรือไม่กระทำตาม ส่วนจริยธรรมไม่มีสภาพบังคับเหมือนดังกฎหมาย เพียงแต่อาจถูกตำหนิติเตียนจากสังคมเท่านั้น ......... ประเด็นสุดท้ายใคร่จะถามว่า.. <ul> <li>อริยะขัดขืนจัดเป็นการกระทำเหนือหน้าที่ได้หรือไม่ ? </li> </ul> ตามความเห็นของผู้เขียน ถ้าผู้ใช้อริยะขัดขืนมุ่งหวังประโยชน์ต่อส่วนรวมหรือมวลมนุษยชาติ เล็งเห็นว่า ถ้าใช้อริยะขัดขืนแล้วจะมีคุณค่าสูงกว่าการอยู่ในกรอบ ก็น่าจะจัดเป็นการกระทำเหนือหน้าที่ได้... แต่ถ้าใช้อริยะขัดขืนเป็นเพียงข้ออ้างเพื่อจุดหมายบางอย่างแก่ตนเองหรือพวกพ้องเท่านั้น ก็ไม่น่าจะจัดเป็นการกระทำเหนือหน้าที่ได้ สำหรับแนวคิดการกระทำเหนือหน้าที่เข้าได้กับทฤษฎีจริยศาสตร์คุณธรรม แต่ขัดแยังกับทฤษฎีจริยศาสตร์หลักการ (จริยศาสตร์หลักการ แบ่งเป็น จริยศาสตร์คานต์และประโยชน์นิยม)... ฉะนั้น ถ้าจะศึกษาอริยะขัดขืนว่าเป็นการกระทำเหนือหน้าที่ได้หรือไม่ ก็ต้องค้นไปถึงแนวคิดทฤษฎีจริยศาสตร์ จริยศาสตร์คุณธรรม มีหลายเกณฑ์หลายมาตรฐาน ดังนั้น ผู้อ้างอริยะขัดขืนอาจมีแนวคิดเรื่องกรอบ ต่างไปจากแนวคิดของผู้วางกรอบ...การแก้ปัญหาในเรื่องนี้ น่าจะต้องค้นหาถึงจุดเด่นของจริยศาสตร์คุณธรรม นั่นคือ ต้องค้นหาว่า ผู้อ้างอริยะขัดขืนและผู้วางกรอบมีจิตใจประกอบด้วยคุณธรรมหรือไม่ ขณะที่่ จริยศาสตร์หลักการ มีเกณฑ์เดียวมาตรฐานเดียว ดังนั้น ผู้อ้างอริยะขัดขืนจัดว่าผิดก็ต่อเมื่อกรอบนั้นมีมาตรฐานเดียว แต่ถ้ากรอบหรือผู้ใช้กรอบไม่เป็นไปด้วยมาตรฐานเดียวก็ไม่ถือว่าผิด... การแก้ปัญหาในเรื่องนี้ น่าจะต้องค้นหาถึงจุดเด่นของจริยศาสตร์หลักการ นั่นคือ ต้องค้นหาว่า กรอบหรือผู้ใช้กรอบนั้นวางมาตรฐานเดียวเหมือนกันหรือไม่ ส่วนจุดด้อยของแต่ละทฤษฎีจริยศาตร์นั้นเป็นอย่างไร เมื่อนำมาพิจารณาอริยะขัดขืน ก็เป็นสิ่งที่น่าสนใจ... แต่ผู้เขียนขอละไว้ เพราะเรื่องนี้อาจโยงไปถึงแนวคิดปรัชญากฎหมาย และอาจต่อยอดไปยังประเด็นอื่นๆ ได้อีก เท่าที่นำมาเล่าก็เพื่อว่ามีผู้สนใจนำไปศึกษาต่อเท่านั้น

2008-09-07T21:41:32+07:00

อริยะขัดขืนกับการกระทำเหนือหน้าที่ false 206698

2008-09-15T19:53:49+07:00

false

2008-09-08T11:10:22+07:00

อริยะขัดขืนกับการกระทำเหนือหน้าที่

14132

true วันนี้ อาจารย ์<a href="http://gotoknow.org/blog/profile/chinekhob"> ชายขอบ</a> มาเยี่ยมถึงกุฏิ แล้วก็รับไปร่วมฟังการสัมมนาเพื่อร่างหลักสูตร (พอไปถึงก็ได้ F2F กับ <a href="http://gotoknow.org/blog/profile/kruchamnong">ครูนงเมืองคอน</a> อีกท่าน ทำให้มิตรภาพแน่นแฟ้นยิ่งขึ้น)... ก่อนออกจากวัดก็นั่งคุยกันนิดหน่อย... ผู้เขียนได้ให้หนังสือเรื่อง วัดเปลี่ยนไป เล่มสุดท้ายแก่ท่าน (เขียนหลายปีแล้ว บังเอิญเพิ่งค้นเจอหนึ่งเล่มตอนจัดห้องใหม่)... และเมื่ออาจารย์ได้ชมและอ่านบทคัดย่อวิทยานิพนธ์ของอาตมา ก็เกิดสว่างโพลงขึ้นว่า ประเด็นนี้เชื่อมโยงกับการปฏิบัติหน้าที่ของพนักงาน ที่ดำเนินการนอกเหนือคำสั่งหรือกรอบระเบียบ ซึ่งถ้าดำเนินการไปถูกต้องก็เป็นการดี แต่ถ้าเกิดผลเสียหายก็จะต้องรับผิดชอบ.... ซึ่งอาจารย์กำลังสนใจอยู่พอดี ด้วยกำหนดเวลาเป็นเครื่องควบคุม ทำให้ต้องรีบไป จึงต้องไปคุยเรื่องนี้กันต่อในรถอีกเล็กน้อย... อาจารย์ท่านให้ความเห็นทำนองว่า ถ้าเราทำตามกรอบระเบียบ ยึดถือแต่เพียงกรอบระเบียบเท่านั้น ทำให้ประสิทธิภาพของตัวเราเองและองค์กรด้อยลง หรือสัมฤทธิผลเต็มที่ตามที่ควรจะเป็นไม่อาจบังเกิดได้เพราะยืดถึดกรอบระเบียบ... กรณีตรงกันข้าม... ถ้าเราถ้าเราทำเกินคำสั่ง เกินหน้าที่ แม้ด้วยเจตนาที่ดี แต่ผลที่ได้รับไม่เป็นไปตามความคาดหวัง กล่าวคือ ก่อให้เกิดความเสียหายต่อตัวเราเองหรือองค์กร ซึ่งเราต้องรับผิดชอบตัวเราเอง และบางครั้งก็ยังต้องได้รับการลงโทษจากองค์กรอีกด้วย... นี้คือ ประเด็นแย้ง ผู้เขียนจึงบอกว่า ผู้กระทำเกินคำสั่งหรือเกินหน้าที่ทำนองนี้ เรียกว่า นักบุญ หรือ วีรบุรุษ และก็เล่าให้ฟังว่า แนวคิดเรื่องการกระทำเหนือหน้าที่ในจริยศาสตร์ร่วมสมัย ก็เกิดจากบทความชื่อ saints and heroes ของ Urmson J.O. คุยกันเพียงแค่นี้ ผู้เขียนก็บอกว่าจะกลับมาเขียนเรื่องนี้ เพื่อจะได้ถกปัญหากันต่อไป... แล้วก็เปลี่ยนเรื่องไปคุยถึงถนนหนทาง ชมบ้านชมเมือง ตามเรื่องตามราว... ............. ตามนัยเบื้องต้น อาจแยกออกเป็น กรอบระเบียบ หน้าที่ และผลลัพธ์ ซึ่งกระจายออกได้เป็น ๔ นัย กล่าวคือ <ol style="background-color: #00ffff;"> <li>ทำตามกรอบระเบียบ (หน้าที่)       พนักงานไม่เสียหาย       องค์กรไม่เสียหาย</li> <li>ทำตามกรอบระเบียบ (หน้าที่)       พนักงานไม่เสียหาย       องค์กรเสียหาย</li> <li>ทำนอกกรอบระเบียบ (เกินหน้าที่)  พนักงานงานไม่เสียหาย  องค์กรไม่เสียหาย</li> <li>ทำนอกกรอบระเบียบ (เกินหน้าที่)  พนักงานเสียหาย           องค์กรเสียหาย</li> </ol>   ตามนัยนี้ จะเห็นได้ว่า  พนักงานทั่วไป น่าจะเลือกตามข้อ 1 และ 2 เพราะไม่มีความเสี่ยง.. แต่ถ้าเลือกตาม 3 หรือ 4  อาจมีความเสี่ยง.... สำหรับพนักงานที่เสี่ยง ด้วยการกระทำนอกกรอบกระเบียบหรือเกินหน้าที่ จะต้องรับผิดชอบการกระทำของเขาเอง ซึ่งผู้กระทำอย่างนี้ ควรเรียกได้ว่า นักบุญ (saints) หรือ วีรบุรุษ (heroes) ตามนัยวัฒนธรรมตะวันตก... ถามว่า.... <ul style="background-color: #00ff00;"> <li>ใครต้องการจะทำตัวเป็นนักบุญหรือวีรบุรุษบ้างในสังคมไทย ?</li> <li>ในสังคมไทยมีนักบุญหรือวีรบุรุษทำนองนี้บ้างหรือไม่ ?</li> <li>สังคมไทยมีความเห็นต่อนักบุญหรือวีรบุรุษอย่างไร ? </li> </ul> ......... ผู้เขียนก็นำเรื่องแค่นี้ก่อน เผื่อใครสนใจ จะได้คุยเรื่องนี้กันต่อ... ส่วน ขอบเขตและความหมายของคำว่า หน้าที่ และการกระทำเหนือหน้าที่ นั้น ผู้เขียนไม่ได้นำมาลงไว้ เพราะเห็นว่ายากเกินไป คงจะไม่มีใครสนใจ.... แต่เมื่ออาจารย์ชายขอบสนใจ และเห็นว่าสามารถนำมาประยุกต์กับเรื่องที่ท่านสนใจอยู่ได้ ดังนั้น ผู้เขียนจะนำมาลงให้ผู้สนใจอื่นๆ อ่านเล่นในโอกาสต่อไป....

2008-03-10T16:06:44+07:00

กรอบระเบียบ หน้าที่ เกินหน้าที่ นักบุญและวีรบุรุษ false 170144

2008-03-20T13:05:57+07:00

false

2009-02-22T22:28:57+07:00

กรอบระเบียบ หน้าที่ เกินหน้าที่ นักบุญและวีรบุรุษ

14132

true ผู้เขียนตั้งใจไว้นานแล้ว ว่าจะเสนอเรื่องนี้ในโอกาส ๑ กันยา อันเป็นวันครบรอบปีแห่งการจากไปของสืบ ซึ่งบัดนี้เนื้อหาตามที่ตั้งใจไว้ก็เสนอไปแล้ว ย่อบ้างขยายบ้างก็ตามแต่จะคิดได้ในขณะนั้นๆ และก่อนจะจบเรื่องราวชุดนี้ จะสรุปเนื้อหาทั้งหมดอีกครั้ง....ประโยชน์นิยมและลัทธิคานต์ไม่ยอมรับการกระทำเหนือหน้าที่ ส่วนจริยศาสตร์คุณธรรมยอมรับการกระทำเหนือหน้าที่ ... เมื่อกำหนดการยอมสละชีวิตตัวเองของสืบเพื่อปกป้องป่าห้วยขาแข้งว่าเป็น การกระทำเหนือหน้าที่ และพิจารณาว่าถูกต้องเหมาะสมหรือไม่ตามทฤษฎีจริยศาสตร์ก็อาจสรุปได้ดังต่อไปนี้....แม้ว่าประโยชน์นิยมอาจขัดแย้งกับกรอบความคิดเรื่องการกระทำเหนือหน้าที่ก็ตาม... แต่การปลิดชีพตัวเองอาจเป็นสิ่งที่ยอมรับได้ ถ้าว่า การปลิดชีพตัวเองนั้นเป็นการกระทำที่มีประโยชน์ที่สุดต่อคนจำนวนมากที่สุด ... ซึ่งประเด็นนี้มีผู้ทักท้วงว่า ประโยชน์นิยมมีความชั่วร้ายแฝงอยู่ ในเมื่อตั้งคำถามว่า คนๆ เดียวควรจะตายเพื่อทุกคนหรือ ? .... ในกรณีของสืบก็เช่นเดียวกัน อาจตั้งคำถามว่า สืบควรจะตายเพื่อเรียกร้องในการรักษาป่าห้วยขาแข้งหรือไม่ ?คานต์ได้กำหนดไว้อย่างชัดเจนในประเด็นหน้าที่สมบูรณ์เพื่อตัวเอง นั่นคือ เราจะต้องรักษาชีวิตของเราไว้ เราจะต้องไม่ฆ่าตัวตายอย่างเด็ดขาด... ดังนั้น การยอมพลีชีพของสืบ จึงเป็นสิ่งที่ขัดแย้งกับหน้าที่สมบูรณ์เพื่อตัวเองตามลัทธิคานต์อย่างชัดเจน..............ในส่วนของจริยศาสตร์คุณธรรม จะพิจารณาถึงพื้นฐานที่พึงปรารถนาทางใจที่เรียกกันว่าคุณธรรมเป็นเกณฑ์ ดังนั้น การยอมปลิดชีพตัวเองของสืบ จะถูกต้องหรือไม่ก็ต้องดูที่เจตนาของสืบ... ถ้าสืบมุ่งหวังการรักษาป่าตามหน้าที่แหละอุดมคติก็อาจเป็นสิ่งที่ถูกต้อง... แต่ถ้าเขามุ่งหวังเกียรติยศ ชื่อเสียง หรืออนุสาวรีย์ หรือเขาได้ฆ่าตัวตายเพราะความเคียดแค้น ความเบื่อหน่ายอื่นๆ ก็อาจมิใช่ความถูกต้อง... ประมาณนี้ในส่วนของพุทธจริยศาสตร์ ผู้เขียนมีความเห็นว่า การเสียสละชีวิตของตัวเองมิใช่เรื่องสำคัญนัก เพราะพระพุทธศาสนายอมรับการเวียนว่ายตายเกิด... กล่าวคือ ในการเสียสละชีวิตของเราเองนั้น ถ้าเรามุ่งหมายที่จะรักษาธรรม  จัดว่าเป็นสิ่งที่ถูกต้องสมควร แต่ถ้าเรามิได้มุ่งหมายที่จะรักษาธรรมก็ไม่จัดว่าเป็นสิ่งที่ถูกต้องสมควร... ตามพระคาถาที่ผู้เขียนได้ยกมากล่าวอ้างและขยายความไว้ (ดู <a href="/blog/superererogation/130101">สืบ... ๘</a> )อนึ่ง กรอบความคิดในเรื่องการกระทำเหนือหน้าที่นี้ นอกจากประเด็นเรื่องปฏิบัติการระเบิดพลีชีพ (ดู <a href="/blog/superererogation/74832">การ... ระเบิดพลีชีพ ๑</a> เป็นต้น) และกรณีของสืบ นาคะเสถียร แล้ว ... ยังมีประเด็นอื่นๆ ที่อาจนำไปอธิบายและขยายความได้ เข่้น...<ul style="background-color: #ccffcc"><li>กรณีนักศึกษาเผาตัวเองเพื่อประท้วงรัฐบาลเมื่อหลายปีก่อน</li><li>กรณีคนขับรถแท๊กซี่ขับรถชนรถถังทหารเพื่อประท้วงรัฐประหารเมื่อปีที่แล้ว</li><li>กรณีพระสงฆ์อดอาหารเพื่อเรียกร้องการบัญญํติพระพุทธศาสนาให้เป็นศาสนาประจำชาติ </li></ul>ซึ่งผู้สนใจอาจนำมาวิเคราะห์วิจารณ์ประเด็เหล่านี้ได้... สำหรับผู้เขียนเอง เมื่อมีปรากฎการณ์ทางสังคมใหม่ๆ ก็อาจนำมาเสนออีกครั้งตามที่เห็นสมควร....

2007-09-21T20:59:17+07:00

สืบ นาคะเสถียร กับการกระทำเหนือหน้าที่ ๙ (สรุป) false 130442

2007-09-21T21:32:05+07:00

false

2007-09-21T21:05:02+07:00

สืบ นาคะเสถียร กับการกระทำเหนือหน้าที่ ๙ (สรุป)

14132

true พุทธจริยศาสตร์ไม่ได้มีกรอบความคิดในเรื่อง หน้าที่ หรือ เหนือหน้าที่ ตามนัยแห่งจริยปรัชญา เพราะคำสอนทางพุทธศาสนามีกรอบความคิดเป็นระบบที่สมบูรณ์ในตัวเอง ซึ่งผู้เขียนได้เล่าประเด็นนี้ไว้บ้างแล้วที่ <a href="/blog/superererogation/125177">การจัดฯ ...๗</a> ซึ่งผู้สนใจอาจเลองเข้าไปดูเพื่อเทียบเคียงได้... ในบันทึกนี้จะนำเสนอเฉพาะประเด็นที่เกี่ยวของกับการปลิดชีพตัวเองของ สืบ นาคะเสถียร เท่านั้นคำสอนทางพุทธศาสนาเชื่อว่า คนเราต้องเวียนว่ายตายเกิดจนกว่าจะหมดเวรหมดกรรม ดังนั้น การเสียสละชีวิตตัวเอง จึงมิใช่เรื่องสำคัญนัก เมื่อเห็นว่าเป็นสิ่งสมควร ดังพระคาถาในมหาสุตโสมชาตก (สตฺต ขุ. ชาตกํ ในพระไตรปิฎกเล่มที่ ๒๘) บทหนึ่งว่า<ul style="background-color: #ffff00"><li>จเช ธนํ องฺควรสฺส เหตุ</li><li>องฺคํ จเช ชีวิตํ รกฺขมาโน</li><li>องฺคํ ธนํ ชีวิตญฺจาปิ</li><li>สพฺพํ จเช นโร ธมฺมมนุสฺสรนฺโต ฯ</li></ul><ul style="background-color: #ffff99"><li>นระพึงสละทรัพย์เพราะเหตุแห่งอวัยวะที่สำคัญ</li><li>เมื่อจะรักษาชีวิต พึงสละอวัยวะ</li><li>เมื่อระลึกถึงธรรม ก็พึงสละทุกสิ่งทุกอย่าง</li><li>กล่าวคือ จะเป็นอวัยวะ ทรัพย์ และแม้จะเป็นชีวิตก็ตาม ฯ</li></ul>ตามพระคาถานี้ คำที่่จะต้องตีความอีกครั้งก็คือ ธรรม ... ซึ่งคำนี้มีความหมายหลากหลาย บางครั้งหมายถึงคำสอนของพระพุทธเจ้า บางครั้งหมายถึงความดีความถูกต้องทั่วไป หรือบางครั้งก็หมายถึงพระนิพพานอันเป็นจุดหมายสูงสุดของพระพุทธศาสนา เป็นต้น.............ตามนัยพระคาถานี้ เมื่อนำมาพิจารณาพฤติกรรมของสืบ จะเห็นได้ว่า การที่สืบปลิดชีพตัวเอง จะถูกต้องหรือเหมาะสมหรือไม่ ก็ขึ้นอยู่กับการระลึกของสืบ กล่าวคือ ความคิดซึ่งเป็นความมุ่งหวังของสืบในขณะนั้น ก่อนที่เขาจะปลิดชีพตัวเอง... ถ้าสืบมีความมุ่งหวังว่า การตายของเขาทำนองนั้นจะก่อให้เกิดการตื่นตัวในการรักษาป่าห้วยขาแข้ง และจะทำให้ป่าห้วยขาแข้งดำรงอยู่ต่อไปได้ด้วยผลจากการตายของเขา... และความมุ่งหวังในการรักษาป่าเป็นสิ่งที่ดี ถูกต้อง หรือเหมาะสม กล่าวคือ เป็นธรรม ... การเสียสละของเขาในครั้งนั้นก็จะเป็นสิ่งที่ดี ถูกต้อง และเหมาะสม กล่าวคือ เป็นธรรม นั่นเองแต่ถ้าสืบมีความมุ่งหวังเป็นอย่างอื่น ซึ่งไม่ถูกต้องเหมาะสม กล่าวคือไม่เป็นธรรม การเสียสละของเขาในครั้งนั้น ก็จะไม่ถูกต้องเหมาะสม กล่าวคือ ไม่เป็นธรรม ... ประมาณนี้ประเด็นนี้ จะเห็นว่า การอธิบายทำนองนี้คล้ายคลึงกับแนวคิด จริยศาสตร์คุณธรรม ซึ่งผู้เขียนได้เล่าไว้บ้างแล้วใน <a href="/blog/superererogation/125071">สืบ ... ๗</a> ซึ่งผู้สนใจอาจย้อนไปดูอีกครั้งเพื่อทบทวนได้ ... และที่เป็นอย่างนี้ก็เพราะแนวคิดจริยศาสตร์คุณธรรม ใกล้เคียงกับจริยศาสตร์ทางศาสนานั่นเอง (ใกล้ชิดกับศาสนาทั่วๆ ไป ไม่จำเป็นว่าจะต้องเป็นพระพุทธศาสนา)..................อีกนัยหนึ่ง การยอมเสียสละชีวิตตัวเองเพื่อรักษาธรรม หรือเพื่อบำเพ็ญบารมีธรรมนี้ ในนิทานชาดกก็ปรากฎอยู่หลายเรื่อง เช่น เรื่องนกแขกเต้าพระโพธิสัตว์กระโดดเข้ากองไฟเพื่ออุทิศตัวเองเป็นทานต่อฤาษี จัดเป็นทานบารมีระดับสูง.... ผู้เขียนไม่มีเวลาค้นนิทานชาดกเรื่องนี้มาเล่าให้ละเอียดได้ ผู้สนใจลองไปค้นเอาเอง หรือตามบทเพลงนิทานชาดกของ พร ภิรมย์ ก็มีนิทานเรื่องนี้อยู่ด้วย ผู้ที่ผ่านพ้นกาลฝนมานานและชอบฟังเพลงแนวนี้ อาจพอจะจำได้.......... สรุปว่า การยอมปลิดชีพตัวเองของสืบ นาคะเสถียร อาจไม่ผิด หากเขาทำไปเพราะเคารพธรรม ... ส่วนประเด็นว่าเป็น หน้าที่ หรือ เหนือหน้าที่ นั้น พุทธจริยศาสตร์มิได้เน้นประเด็นนี้โดยเฉพาะ ดังที่เคยเล่าไว้แล้วที่ <a href="/blog/superererogation/125177">การจัด... ๗</a>....หมายเหตุ : คาถาชาดกและอาคตสถาน ผู้เขียนได้รับความเอื้อเฟื้อจากท่านมหาสุพจน์ปิยมิตรของผู้เขียนเป็นผู้ช่วยค้นหาให้ จึงขออนุโมทนาในเวยยาวัจจกรณทานไว้ในที่นี้ด้วย

2007-09-20T20:40:22+07:00

สืบ นาคะเสถียร กับการกระทำเหนือหน้าที่ ๘ false 130101

2007-09-20T21:46:18+07:00

false

2007-09-20T20:42:03+07:00

สืบ นาคะเสถียร กับการกระทำเหนือหน้าที่ ๘

14132

true ตามที่นำเสนอมาตามลำดับ จะเห็นได้ว่า การกระทำเหนือหน้าที่เริ่มต้นมาจากปัญหาการจัดประเภทฯ โดยเอิร์มสันอ้างว่า การจัดฯ ตามประเพณีไม่เพียงพอต่อความจำเป็นทางศีลธรรม เพราะยังมีการกระทำแบบนักบุญและแบบวีรบุรุษซึ่งไม่สามารถสงเคราะห์เข้ากับการจัดฯ ตามประเพณีได้...ประเด็นหนึ่งของปัญหาที่สังเกตจากการศึกษาเรื่องนี้ก็คือ ความหมายของคำที่ใช้เรียกการกระทำบางชนิด เช่น ตามนัยภาษาอังกฤษถือกันว่า obligation (ข้อผูกพัน) กับ duty (หน้าที่) เป็นคำที่ใช้แทนกันได้...แต่ไฟน์เบอร์ก ได้ชี้ให้เห็นว่า คำทั้งสองนี้มิได้มีความหมายเหมือนกันทีเดียว เพียงแต่มีความคาบเกี่ยวกันเท่านั้น... ดังนั้น ข้อผูกพันตามนัยของนักจริยปรัชญาคนหนึ่ง อาจมิใช่หน้าที่ตามที่นักจริยปรัชญาอีกคนหนึ่งสำคัญหมายก็ได้....นั่นคือ การจัดฯ ตามประเพณีตามที่เอิร์มสันยกอ้าง... แต่เมื่อมาถึงฟิสคินซึ่งได้อ้างบทความของเอิร์มสัน แต่เรียก การกระทำที่ผิด ว่าเป็น ข้อห้าม .... เมื่อถือเอาตามนัยนี้ ฟิสคินน่าจะมีความเห็นว่า การกระทำที่ผิด กับ การกระทำที่เป็นข้อห้าม เป็นอย่างเดียวกัน... และเมื่อมาถึง เตรียโนสกี (Trianosky, Gregory, Velazcoy) ก็อ้างถึงบทความของเอิร์มสันเช่นเดียวกัน แต่กลับเรียกว่า การกระทำที่เป็นข้อห้าม ข้อกำหนดไว้ และข้อไม่แตกต่างกัน ว่าเป็นการจัดฯ ตามประเพณีของเอิร์มสัน...  เมื่อถือเอาตามนัยนี้ การจัดฯ ตามประเพณีที่เตรียโนสกียกอ้างมาก็เหมือนกับที่เอิร์มสันระบุไว้  กล่าวคือ  การกระทำที่เป็นหน้าที่หรือข้อผูกพัน การกระทำที่ยอมรับกันได้ และการกระทำที่ผิด  ... นั่นคือ สองประการนี้มีความเหมือนกันตามความเห็นของเตรียโนสกีี ... เป็นต้นตามนัยที่ยกมาเป็นตัวอย่าง จะเห็นได้ว่าการใช้คำและการแปลความหมายของคำเป็นสาเหตุหนึ่งในการจัดประเภทการกระทำทางศีลธรรม...........แม้ว่าการกระทำเหนือหน้าที่จะเริ่มต้นมาจากปัญหาเรื่องการจัดประเภทการกระทำทางศีลธรรม... แต่เมื่อมาถึงโบฌองพ์  ก็ได้ใช้เป็นกรอบความคิดเพื่อสร้างระบบมาตรฐานศีลธรรม ๒ ระดับเพื่อแก้ปัญหาความขัดแย้งระหว่างทฤษฎีหลักการกับทฤษฎีคุณธรรม โดยจัดการกระทำตามหน้าที่สำหรับบุคลทั่วไป และการกระทำเหนือหน้าที่สำหรับบุคลพิเศษ... อาจกล่าวได้ว่าเป็นพัฒนาการทางความคิดที่แตกหน่อต่อยอดออกมาโดยมิได้มุ่งหมายถกเถียงปัญหาเดิมๆ  ตามความเห็นของผู้เขียน การจัดฯ ของใครหรือระบบใดก็ตาม ไม่อาจกล่าวว่าถูกหรือผิดได้... แต่อาจกล่าวได้ว่า เพียงพอ หรือ เหมาะสม กับกรอบความคิดของผู้นั้นหรือระบบนั้นหรือไม่เท่านั่น... กล่าวคือ การจัดฯ ในรูปแบบหนึ่งไม่อาจจะนำอีกรูปแบบหนึ่งมาวิจารณ์และตัดสินว่าผิดถูก หรือเหมาะสมไม่เหมาะสมได้... ประมาณนั้นแต่ ส่วนดีของการวิจารณ์และนำเสนอประเด็นใหม่ๆ ก็คือ จะเป็นหน่อแห่งความคิด เพื่อต่อยอดไปปรับปรุงระบบเก่า หรือสร้างระบบใหม่สืบต่อไป... ซึ่งนี้คือพัฒนาการแห่งปรัชญานั่นเอง............ในส่วนของพุทธจริยศาสตร์ ผู้เขียนมีความเห็นว่า พุทธจริยศาสตร์มีรูปแบบการจัดฯ หลากหลาย และมีความสมบูรณ์ในตัวระบบเอง... แต่ก็ยังคงท้าทายผู้สนใจจะศึกษาเชิงเปรียบเทียบต่อไป.....

2007-09-18T16:50:45+07:00

การจัดประเภทการกระทำทางศีลธรรมกับการกระทำเหนือหน้าที่ ๘ (สรุป) false 129398

false

2007-09-18T16:56:23+07:00

การจัดประเภทการกระทำทางศีลธรรมกับการกระทำเหนือหน้าที่ ๘ (สรุป)

14132

true ผู้เขียนไม่เคยเจอว่า มีคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนาได้อธิบายเรื่องการจัดประเภทไว้บ้างหรือไม่ แต่พระคันถรจนาจารย์ (เป็นชื่อเรียกรวมๆ หมายถึง อาจารย์ผู้แ่ต่งคัมภีร์) ได้จัดประเภทนัยต่างๆ ไว้มากมาย...   ตัวอย่างก็ใน คัมภร์สมันตปสาทิกา ได้จัดประเภทอาบัติไว้หลากหลาย เช่น<ul style="background-color: #ccffff"><li>อาบัติบางอย่างต้องเฉพาะข้างขึ้น</li><li>อาบัติบางอย่างต้องเฉพาะข้างแรม</li><li>อาบัติบางอย่างต้องทั้งข้างขึ้นและข้างแรม</li></ul> <ul style="background-color: #99ccff"><li>อาบัติบางอย่างพระอาคันตุกะ(ผู้มาเยือน)ต้อง พระอาวาสิกะ(ผู้เจ้าถิ่น)ไม่ต้อง</li><li>อาบัติบางอย่างพระอาคันตุกะไม่ต้อง พระอาวาสิกะต้อง</li><li>อาบัติบางอย่างต้องทั้งพระอาคันตุกะและพระอาวาสิกะ</li></ul>.....ใน คัมภีร์วิสุทธิมรรค ก็ได้จัดประเภทศีลไว้หลากหลาย เข่น<ul style="background-color: #ccffcc"><li>จุลศีล มัชฌิมศีล และมหาศีล</li><li>โลกาธิปเตยยศีล อัตตาธิปเตยยศีล และธัมมาธิปเตยยศีล</li><li>หีนศีล มัชฌิมศีล ปณีตศีล</li><li>ฯลฯ</li></ul>......ส่วนใน พระอภิธรรมปิฎก นั้น มีปรากฎชัดเจนเรื่องการจัดประเภท เช่น<ul style="background-color: #00ccff"><li>กุศลธรรม อกุศลธรรม และอัพยากตธรรม</li><li>หีนธรรม มัชฌิมธรรม และปณีตธรรม</li><li>เสกขธรรม อเสกขธรรม และเนวเสกขานาเสกขธรรม</li><li>ฯลฯ</li></ul>มีนักปรัชญาท่านหนึ่ง (จำชื่อไม่ได้) บอกว่าปรัชญาปัจจุบันมาถึงยุคภาษาปรัชญาวิเคราะห์ และยกย่องให้ พระพุทธเจ้าทรงเป็นนักปรัชญาภาษาวิเคราะห์พระองค์แรกของโลก.........เฉพาะในส่วนของการจัดประเภทการกระทำทางศีลธรรม  เนื่องจากคำสอนของพระพุทธศาสนามิได้ใช้ตรรกะเพื่อจัดประเภทการกระทำตามนัยแห่งจริยปรัชญาโดยเฉพาะ... แต่คำสอนทั้งหมดมีจุดหมายเพื่อพระนิพพาน และีคำสอนทั้งหมดสอดคล้องกันอย่างเป็นระบบเพื่อจุดหมายนี้ (คำวิจารณ์ใกล้เคียงกัน ดู <a href="/blog/bmchaiwut/121587">ทฤษฎีและปัญหาคุณธรรม : เปรียบเทียบกับพุทธจริยศาสตร์</a> )ดังนั้น เมื่อจะศึกษาการจัดประเภททางศีลธรรมของพระพุทธศาสนาก็ต้องวิเคราะห์ประเด็นต่างๆ ออกไป เช่น เมื่อพิจารณาเฉพาะทุจริตและสุจริตแล้ว การกระทำทางพระพุทธศาสนาอาจเหลือแค่ ๒ คือ <ul style="background-color: #ccffff"><li>การกระทำที่ดีหรือถูก ได้แก่ สุจริต (หรือกุศลกรรมบถ)</li><li>การกระทำที่ชั่วหรือผิด ได้แก่ ทุจริต (หรืออกุศลกรรมบถ)</li></ul>เมื่อพิจารณาตามนัยนี้ หน้าที่ทางศีลธรรมทางพระพุทธศาสนามีเพียงแค่นี้ และไม่มีประเด็น เหนือหน้าที่ ......เมื่อพิจารณาหลักประโยชน์ ๓ กล่าวคือ<ul style="background-color: #99ccff"><li>ประโยชน์ในชาตินี้</li><li>ประโยชน์ในชาติหน้า</li><li>ประโยชน์สูงสุด</li></ul>หน้าที่ทางศีลธรรม คือ การดำเนินชีวิตให้ได้มาซึ่งประโยชน์ทั้งสามนี้โดยสอดคล้องกัน ถ้ามุ่งแต่ประโยชน์เฉพาะชาตินี้ แต่ขัดแย้งกับประโยชน์ในชาติหน้าและประโยชน์สูงสุด ก็อาจถือว่าไม่ถูกต้อง...กรอบความคิดของ การกระทำเหนือหน้าที่ ตามนัยก็ไม่สามารถสังเกตเห็นได้ เท่าที่สังเกตเห็นได้ก็เพียงว่า เราจะให้ความสำคัญประโยชน์ชนิดใดมากกว่ากันเท่านั้น......เมื่อพิจารณาหน้าที่ซึ่งจะต้องปฏิบัติต่อผู้เกี่ยวข้อง พระพุทธศาสนาก็มีเรื่อง ทิศทั้ง ๖ ในสิคาลกสูตร ที่จำแนกไว้อย่างละเอียด ดังนี้<ul style="background-color: #ccffcc"><li>ทิศเบื้องหน้า คือ บิดามารดา</li><li>ทิศเบื้องบน คือ สมณพราหมณ์</li><li>ทิศเบื้องหลัง คือ บุตรและภรรยา</li><li>ทิศเบื้องล่าง คือ คนรับใช้หรือลูกน้อง</li><li>ทิศเบื้องขวา คือ ครูอาจารย์</li><li>ทิศเบื้องซ้าย คือ มิตรสหาย</li></ul>เมื่อถือเอาตามนัยนี้ ถ้าเราปฏิบัติถูกต้องในแต่ละทิศ ก็ถือว่ากระทำหน้าที่ได้ถูกต้อง แต่ถ้าปฏิบัติผิดก็อาจถือว่ากระทำหน้าที่ได้ไม่ถูกต้อง... แต่ความถูกต้องเหมาะสม จะอยู่ที่ไหนของ หน้าที่ และถ้าปฏิบัติเกินเลยไปจะจัดเป็น เหนือหน้าที่ หรือไม่ ? นั่นเป็นรายละเอียดต้องศึกษาต่อไป.............อนึ่ง ในการบำเพ็ญบารมีเพื่อบรรลุประโยชน์สูงสุด ก็ต้องบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการ... เมื่อถือเอาตามนัยนี้ หน้าที่ทางศีลธรรมของพุทธจริยศาสตร์อาจหมายถึงการบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการก็ได้...บารมี ๑๐ ประการเหล่านี้ ยังจำแนกออกเป็น บารมี (ธรรมดา) อุปบารมี (ชั้นสูง) และปรมัตถบารมี (ชั้นสูงสุด) .... นอกจากนั้น ผู้บำเพ็ญบารมีนั้น ยังกำหนดเป็นบุคลธรรมดาหรือพระโพธิสัตว์อีกด้วย... และเมื่อพิจารณาตามนัยนี้ การบำเพ็ญบารมีของบุคลธรรมดาอาจสงเคราะห์เป็น หน้าที่ทางศีลธรรมทั่วไป ... ส่วนการบำเพ็ญบารมีในชั้นพระโพธิสัตว์ อาจสงเคราะห์เป็น หน้าที่ทางศีลธรรมแบบพิเศษ หรือ เหนือหน้าที่ ได้หรือไม่ ?.........ตามที่ได้รับรู้มา ยังไม่มีการศึกษาพุทธจริยศาสตร์ตามนัยนี ้ ดังนั้น จึงยังคงท้าทายผู้ใคร่ในการศึกษาสืบต่อไป....

2007-09-05T11:34:10+07:00

การจัดประเภทการกระทำทางศีลธรรมกับการกระทำเหนือหน้าที่ ๗ false 125177

false

2007-09-05T11:34:10+07:00

การจัดประเภทการกระทำทางศีลธรรมกับการกระทำเหนือหน้าที่ ๗

14132

true จาก ( <a href="/blog/superererogation/124461">สืบ ...๕</a>และ <a href="/blog/superererogation/124760">สืบ ...๖</a> ) เป็นการตรวจสอบการกระทำของสืบ นาคะเสถียรผ่านแนวคิดประโยชน์นิยมและลัทธิคานต์ ซึ่งเป็นฝ่ายคัดค้านการกระทำเหนือหน้าที่... บันทึกนี้จะตรวจสอบโดยผ่านจริยศาสตร์คุณธรรม ซึ่งเป็นฝ่ายยอมรับการกระทำเหนือหน้าที่... อนึ่ง ผู้เขียนได้เล่าไว้บ้างแล้วที่ <a href="/blog/superererogation/68845">จริยศาสตร์คุณธรรมกับการกระทำเหนือหน้าที่ ๑.</a> เป็นต้น ซึ่งผู้สนใจอาจพลิกไปดูได้ ในที่นี้จะนำเสนอบางมุมมองเฉพาะการกระทำของสืบ นาคะเสถียร เท่านั้น...ในหนังสือชื่อ Ethics : Discovering Right ans Wrong ของ โพจแมน (pojman, Louis P.) ได้สรุปข้อบกพร่องของจริยศาสตร์หลักการ (คือประโยชน์นิยมและลัทธิคานต์) ไว้ ๔ ประการ กล่าวคือ <ul style="background-color: #00ff00"><li>ขาดส่วนประกอบของแรงจูงใจ</li><li>มีพื้นฐานมาจากรูปแบบของกฎทางเทววิทยา จึงมีความเหมาะสมได้ไม่นาน</li><li>เพิกเฉยมิติของหลักศีลธรรม</li><li>เน้นหลักการของภาวะอิสระเกินไป โดยละเลยบริบททางสังคมของหลักศีลธรรม</li></ul>ผู้เขียนจะใช้ข้อคัดค้านเหล่านี้เป็น มุมกลับ เพื่อยืนยันว่า การกระทำของสืบ คล้อยตามสิ่งที่ขาดหายไปของจริยศาสตร์หลักการอย่างไรบ้าง...ประการแรกเรื่องแรงจูงใจ... สืบมีแรงจูงใจในการปลิดชีพของตัวเองอย่างแน่นอน เพราะตามประวัติของเขา สืบเป็นนักอนุรักษ์ธรรมชาติโดยกำเนิด นอกจากศึกษาด้านวิชาการตามหลักทฤษฎีและปฏิบัติแล้ว สืบยังเป็นคนทำงานจริงจังตามอุดมคติของตัวเอง... การตัดสินใจปลิดชีพของตัวเอง กล่าวได้ว่าเป็นแรงจูงใจเพื่อให้ความมุ่งหวังของตัวเองในการอนุรักษ์ป่ามีความเป็นจริงและเป็นไปได้เพิ่มขึ้น............ ด ้านรูปแบบของกฎทางเทววิทยา...จะมีกรอบชัดเจนทางตรรกะ นั่นคือ มี พระผู้สร้าง (พระเป็นเจ้า) และ ผู้ถูกสร้าง (มนุษย์)... คำสั่งของพระผู้สร้างจัดเป็นกฎ ให้ผู้ถูกสร้างกระทำตาม ซึ่งตามตัวบทอาจมีความเหมาะสมขณะนั้น แต่เมื่อสิ่งแวดล้อมเปลี่ยนไป คำสั่งนั้นก็อาจไม่เหมาะสม... ทำนองนี้เป็นแนวคิดของกฎทางเทววิทยา...กฎของจริยศาสตร์หลักการก็เป็นไปทำนองนี้ กล่าวคือ วางกฎไว้คล้ายๆ คำสั่งให้กระทำตาม ซึ่งบางครั้งอาจไม่เหมาะสมกับสิ่งแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงไป...ส่วนจริยศาสตร์คุณธรรม เน้นที่พื้นฐานทางใจที่พึงปรารถนาของคน ซึ่งเชื่อมโยงอยู่กับสิ่งแวดล้อมภายนอกเสมอ ดังนั้น การที่สืบปลิดชีพตัวเอง อาจสะท้อนถึงคุณธรรมในใจทางด้านนี้อย่างสูงสุดของเขา นั่นคือ แ้ม้ชีวิตก็สละได้เพื่อให้สิ่งที่พึงปรารถนาทางใจที่เรียกว่าคุณธรรม มีความเป็นจริงหรือเป็นไปได้ยิ่งขึ้น.... ประมาณนี้.........ประเด็นเพิกเฉยมิติของหลักศีลธรรม นั่นคือ จริยศาสตร์หลักการไม่คำนึงถึงความดีชั่วหรือผิดถูกของคนทั่วไป มุ่งแต่จะใช้หลักการหรือกฎเข้าไปตัดสินการกระทำของคนเท่านั้น......กรณีของสืบ ความเป็นเจ้าพนักงานพิทักษ์ป่าทีดีก็คือการรักษาป่าไว้ให้ได้ แต่ถ้าไม่สามารถกระทำได้ก็จัดว่าเป็นเจ้าพนักงานที่ดีไม่ได้... ดังนั้น เพื่อรักษาความดี หรือสร้างความดีให้เกิดขึ้น ก็จะต้องกระทำประการใดประการหนึ่งเพื่อให้ป่ายังคงอยู่มีความเป็นจริงและเป็นไปได้ยิ่งขึ้น.... การยอมปลิดชีพตัวเองของสืบ ผู้เขียนคิดว่าอาจจัดเป็นมิติทางศีลธรรมได้ตามนัยนี้................และ การเน้นภาวะอิสระ ไม่เน้นบริบททางสังคม ก็เช่นเดียวกัน... นั่นคือ การเน้นแต่เพียงใช้กฎเข้าไปตรวจสอบการกระทำว่าผิดหรือถูกเท่านั้น ไม่สามารถเป็นไปได้ในโลกของความเป็นจริง เพราะคนมีชีวิตจิตใจ มีพื้นฐานทางสังคมแตกต่างกัน และอะไรต่างๆ ที่แตกต่างกันเหล่านี้ อาจพิจารณาเห็นดีชั่ว ผิดถูก และสิ่งที่ควรกระทำแตกต่างกัน...ดังนั้น การยอมเสียสละชีวิตของสืบ เขาอาจพิจารณาโดยประการทั้งปวงแล้วว่า กระทำอย่างนี้เป็นสิ่งที่ถูกต้องแล้ว และเป็นสิ่งที่ดีที่สุดที่จะรักษาป่า (โดยเฉพาะป่าห้วยขาแข้ง) ไว้ได้... ซึ่งการกระทำของเขาอาจถูกต้องหรือไม่ก็ตาม แต่ป่าห้วยขาแข้งก็ยังคงอยู่ทุกวันนี้ และอาจเป็นไปได้หรือไม่ว่า ถ้าสืบไม่ตัดสินใจปลิดชีพตัวเองในวันนั้น ป่าห้วยขาแข้งผืนนี้ อาจแปรสภาพเป็นสนามกอฟล์ หมู่บ้านจัดสรร หรือโครงการอื่นๆ ไปแล้วก็ได้...........แนวคิดด้านจริยศาสตร์คุณธรรม ผู้เขียนได้เล่าไว้แล้วหลายนัย ซึ่งผู้สนใจอาจนำมาตรวจสอบการกระทำของสืบได้ แต่ประเด็นการใช ้มุมกลับ เพื่อตรวจสอบทำนองนี้ ผู้เขียนยังไม่ได้เล่าไว้ในที่ใด จึงถือโอกาสมาเล่าไว้ในโอกาสนี้....ในตอนต่อไป ผู้เขียนจะนำแนวคิดของพุทธจริยศาสตร์ว่าเห็นด้วยกับการกระทำเหนือหน้าที่หรือไม่ ก่อนที่จะสรุปจบเรื่องนี้

2007-09-04T21:20:12+07:00

สืบ นาคะเสถียร กับการกระทำเหนือหน้าที่ ๗ false 125071

false

2007-09-04T21:20:12+07:00

สืบ นาคะเสถียร กับการกระทำเหนือหน้าที่ ๗

14132

true จาก (<a href="/blog/superererogation/124192">การจัด... ๕</a> ) ผู้เขียนได้อ้างถึงแนวคิดเรื่องการจัดการกระทำทางศีลธรรมเป็น ๒ ระดับของ โบฌองพ์ (Beauchamp, Tom L.) เพื่อแก้ปัญหาความขัดแย้งเชิงทฤษฎีในจริยศาสตร์... ซึ่งประเด็นนี้ ผู้เขียนจะนำเสนอในโอกาสต่อไป ในบันทึกนี้จะนำเสนอเฉพาะการจัดประเภทฯ ตามแนวคิดเรื่องมาตรฐานศีลธรรม ๒ ระดับ ของเขาเท่านั้น....โบฌองพ์ ไ้ด้นำเสนอเรื่องนี้ไว้ในหนังสือชื่อ Philosophical Ethics : An Introduction to Moral philosophy (พิมพ์ครั้งแรกปี ค.ศ.1982 และครั้งที่สองปี ค.ศ. 1991 แม้โครงสร้างเนื้อหาจะคล้ายคลึงกัน แต่รายละเอียดจะเขียนใหม่เกือบทั้งหมด) โดยเขาได้แบ่งมาตรฐานออกเป็น ๒ ระดับ ดังนี้ี้มาตรฐานทั่วไป (Ordinary Standards) ในมาตรฐานระดับนี้ หน้าที่พื้นฐาน จะกลายเป็น หน้าที่สืบเนื่อง นั่นคือ เราจะประยุกต์ใช้หน้าที่พื้นฐานมาเป็นหน้าที่ในชีวิตประจำวันของเรา... ส่วน มาตรฐานคุณธรรมเบื้องต้น จะกลายมาเป็น คุณธรรมสืบเนื่อง ซึ่งเป็นคุณธรรมที่เราประยุกต์มาใช้ในชีวิตประจำวันมาตรฐานยกเว้น (Exceptional Standards) เป็นการพัฒนาสูงขึ้นจากมาตรฐานทั่วไป เหมะสมสำหรับคนบางคนเท่านั้น... โดยในมาตรฐานระดับนี้ หน้าที่พื้นฐาน จะกลายมาเป็น อุดมคติทางการกระทำ... ส่วน มาตรฐานคุณธรรมเบื้องต้น จะกลายมาเป็น อุดมคติทางคุณธรรม......... ตามแนวคิดเรื่องมาตรฐานศีลธรรม ๒ ระดับเบื้องต้น โบฌองพ์ได้นำมามาจัดประเภทการกระทำออกเป็น ๒ ระดับ ดังต่อไปนี้...ระดับหน้าที่ เป็นมาตรฐานทั่วไปที่ครอบคลุมทุกคนไว้ เป็นหน้าที่ซึ่งทุกคนจะต้องกระทำตาม ถ้าไม่กระทำตามก็ถือว่าเป็นการผิดทางศีลธรรม โดยแบ่งออกตามระดับความเข้มของหน้าที่ดังต่อไปนี้...<ul><li>หน้าที่ระดับอ่อน ไม่เข้มงวด หรือไม่เคร่งครัด</li><li>หน้าที่ระดับแข็ง เข้มงวด หรือเคร่งครัด</li></ul>ระดับการกระทำเหนือหน้าที่ เป็นมาตรฐานยกเว้นซึ่งเหมาะสมสำหรับคนบางคน เป็นการกระทำที่ไม่บังคับ สามารถเลือกได้ ถ้ากระทำก็มีคุณค่าทางศีลธรรม แต่ถ้าไม่กระทำก็ไม่มีความผิด จัดเป็นอุดมคติทางศีลธรรม โดยแบ่งออกตามระดับความเข้มดังต่อไปนี้...<ul><li>อุดมคติเหนือหน้าที่ เป็นระดับธรรมดา</li><li>อุดมคติแบบนักบุญและแบบวีรบุรุษ เป็นระดับสูงสุด</li></ul>............บทที่ ๔ ในวิทยานิพนธ์เรื่อง การกระทำเหนือหน้าที่ในทฤษฎีจริยศาสตร์ร่วมสมัย ผู้เขียนได้นำเสนอบทวิเคราะห์มาตรฐานศีลธรรม ๒ ระดับ ของโบฌองพ์อย่างละเอียด ซึ่งจะนำมาเล่าในโอกาสต่อไป...อนึ่ง ผู้เขียนจะนำเสนอแนวคิดทางพุทธจริยศาสตร์อีกประเด็นก่อนจะสรุปจบในตอนต่อไป.....

2007-09-04T11:26:26+07:00

การจัดประเภทการกระทำทางศีลธรรมกับการกระทำเหนือหน้าที่ ๖ false 124862

false

2007-09-04T12:06:58+07:00

การจัดประเภทการกระทำทางศีลธรรมกับการกระทำเหนือหน้าที่ ๖

14132

true จาก ( <a href="/blog/superererogation/124461">สืบ ...หน้าที่ ๕</a>) เป็นการประเมินค่าการกระทำของสืบ นาคะเสถียร โดยผ่านแนวคิดประโยชน์นิยม... ต่อไปจะเป็นมุมมองจากลัทธิคานต์...ลัทธิคานต์จัดเป็นฝ่ายคัดค้านการกระทำเหนือหน้าที่เช่นเดียวกับประโยชน์นิยม ซึ่งผู้เขียนได้เล่าไว้บ้างแล้วที่ <a href="/blog/superererogation/68680">ลัทธิคานต์กับการกระทำเหนือหน้าที่ ๑.</a> เป็นต้น... ผู้สนใจอาจเข้าไปทบทวนได้อีกครั้ง ฉะนั้น บันทึกนี้จะเน้นประเด็นที่เชื่อมโยงถึงการกระทำของสืบเป็นหลัก...ความหมายของ หน้าที่ทางศีลธรรม ในกรอบของลัทธิคานต์ตกอยู่ภายใต้กฎ ๓ ข้อดังนี้<ul style="background-color: #ccffff"><li>จงกระทำสิ่งที่ท่านต้องการให้ทุกคนกระทำอย่างนั้น (กฎสากล)</li><li>จงกระทำโดยเอาคนเป็นจุดหมาย มิใช่เอาคนเป็นเครื่องมือ</li><li>จงกระทำโดยมีอิสรภาพอย่างเต็มเปี่ยม มิใช่ถูกบังคับจำยอม</li></ul>เมื่อนำกฎแต่ละข้อมาตรวจสอบการกระทำของสืบ จะเห็นได้ว่า การที่สืบปลิดชีวิตเพื่อเรียกร้องบางสิ่งบางอย่าง เขาต้องการให้คนทุกคนที่อยู่ในสถานภาพเดียวกับเขาจะต้องกระทำอย่างนั้นหรือไม่ ? ... ถ้าเขาต้องการอย่างนั้น ก็จัดว่าเป็นกฎสากลได้ (ตามความคิดของสืบ)... แต่ถ้าเขาไม่ต้องการอย่างนั้น ก็ไม่สามารถจัดเป็นกฎสากลได้....คนเป็นจุดหมายสูงสุดตามแนวคิดของคานต์ แต่การที่สืบเอาชีวิตของตัวเองเป็นเครื่องมือเพื่อจุดหมายบางอย่าง ประเด็นนี้ผู้เขียนคิดว่า ไม่ถูกต้องตามแนวคิดของคานต์แน่นอน... นั่นคือ สืบไม่สามารถใช้ตัวเองเป็นเครื่องมือเพื่อบรรลุจุดประสงค์บางอย่างได้....ตามที่รับรู้มา สืบสมัครใจปลิดชีพตัวเองเพื่อวัตถุประสงค์นี้ โดยไม่มีใครบังคับฝืนใจ ถ้าพิจารณาทำนองนี้ ก็อาจเข้าใจได้ว่า สืบกระทำไปโดยอิสรภาพของเขาอย่างเต็มที่... แต่ถามว่า สืบต้องการทำอย่างนี้หรือไม่ ? ถ้าไม่มีความกดดันจากภาระที่เขารู้สึกว่าจะต้องรับผิดชอบอย่างนั้น หรือมีแนวทางอื่นที่จะต้องกระทำเพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์ได้ สืบคงจะไม่จำยอมเพื่อปลิดชีพตัวเองแน่นอน (ผู้เขียนคาดหมายเอาเอง)... ดังนั้น การกระทำของสืบก็อาจไม่ถูกต้องตามกฎข้อที่สามนี้..................อนึ่ง คานต์ได้จำแนกหน้าที่ออกเป็น ๔ ประการ เพื่อขยายความแนวคิดเรื่องหน้าที่ทางศีลธรรมออกมาดังนี้<ul style="background-color: #ccffcc"><li>หน้าที่สมบูรณ์เพื่อตัวเอง คือ จะต้องไม่ฆ่าตัวตาย </li><li>หน้าที่สมบูรณ์เพื่อผู้อื่น คือ การรักษาสัญญา ฯลฯ </li><li>หน้าที่ไม่สมบูรณ์เพื่อตัวเอง คือ การที่เราเกียจคร้านเพื่อพัฒนาตัวเองไปสู่จุดสูงสุดบางอย่าง... </li><li>หน้าที่ไม่สมบูรณ์เพื่อผู้อื่น คือ การช่วยเหลือผู้อื่นบางคนหรือบางกรณี มิใช่ทุกคนหรือทุกกรณี</li></ul>คานต์บอกว่า หน้าที่สมบูรณ์เพื่อผู้อื่นและเพื่อตัวเองเท่านั้น ที่มีคุณค่าทางศีลธรรม... ส่วนหน้าที่ไม่สมบูรณ์นั้น ไม่มีคุณค่าทางศีลธรรม แต่อาจมีคุณค่าด้านอื่น...เมื่อพิจารณาการกระทำของสืบ จะเห็นได้ว่า การที่สืบปลิดชีพตัวเอง นับว่าผิดหลักหน้าที่สมบูรณ์เพื่อตัวเอง เพราะคานต์ได้กำหนดเอาไว้อย่างชัดเจนว่า หน้าที่สมบูรณ์เพื่อตัวเองก็คือการไม่ฆ่าตัวตายไม่ว่ากรณีใดๆ ก็ตาม... ประมาณนั้น........จะเห็นได้ว่าการปลิดชีพตัวเองของสืบ ไม่ถูกต้องตามลัทธิคานต์... ส่วนประเด็นการกระทำเหนือหน้าที่ในลัทธิคานต์ ก็ไม่สามารถเป็นไปได้ เพราะคานต์บ่งชี้ว่า หน้าที่ จะต้องเป็นกฎสากล คือครอบคลุมทุกคนทุกกรณีไม่มียกเว้น... แต่นักจริยปรัชญาบางท่านบอกว่า แนวคิดเรื่องการกระทำเหนือหน้าที่อาจมีคุณค่าอื่นซึ่งมิใช่คุณค่าทางศีลธรรมตามนัยของคานต์...ผู้เขียนจะนำทฤษฎีคุณธรรมซึ่งเป็นฝ่ายยอมรับการกระทำเหนือหน้าที่มาวิเคราะห์การกระทำของสืบ นาคะเสถียร ในตอนต่อไป....

2007-09-03T23:25:38+07:00

สืบ นาคะเสถียร กับการกระทำเหนือหน้าที่ ๖ false 124760

2007-09-04T00:23:52+07:00

false

2007-09-03T23:25:38+07:00

สืบ นาคะเสถียร กับการกระทำเหนือหน้าที่ ๖