ทำบุญสะเดาะเคราะห์

15273

true เมื่อสิ่งไม่พึงปรารถนามาเยือน เมื่อไม่ได้ดังใจบางสิ่งบางอย่าง หรือเมื่อถูกทำนายทายทักจากใครบางคนว่าดวงไม่ดี การทำบุญสะเดาะเคราะห์จึงมักเกิดขึ้นสำหรับผู้ที่มีความเชื่อเรื่องทำนองนี้ จะเชื่อมากหรือเชื่อน้อยก็ตาม... วันนี้... ญาติผู้น้องของผู้เขียนได้มาทำบุญสะเดาะเคราะห์อีกครั้ง หลังจากวันก่อนได้มาทำแล้วหนึ่งครั้ง... เรื่องก็มีอยู่ว่า มีญาติผู้ใหญ่ของญาติผู้น้องไปดูหมอมาจากกรุงเทพฯ หมอดูก็ทำนายทายทักมาว่าชาตาชีวิตช่วงนี้ไม่ค่อยราบรื่นนัก แล้วก็บอกว่าให้ถวายพระพุทธรูปเป็นสังฆทานบ่อยๆ พร้อมทั้งให้คำบูชาพระและคำขอขมาเจ้ากรรมนายเวรอะไรทำนองนั้นมาด้วย ญาติผู้ใหญ่ท่านนี้จึงได้ซื้อพระพุทธรูปหน้าตักประมาณ ๙ นิ้วมาด้วยจำนวน ๕ องค์เพื่องานนี้ ทางญาติจึงได้มาตกลงกับผู้เขียนว่า พระพุทธรูปนั้น จะถวายแล้วทอนกลับ พร้อมฝากไว้กับผู้เขียน แล้วค่อยมาถวายต่อ ซึ่งวันก่อนก็ได้นำปิ่นโตมาถวายสังฆทานแก่พระสงฆ์จำนวนห้ารูปครั้งหนึ่งแล้ว วันนี้ก็มาถวายอีกครั้งหนึ่ง และตามตกลงนั้นก็จะมาถวายเรื่อยๆ... ผู้เขียนก็คิดขึ้นได้ว่า ผู้สะเดาะเคราะห์นั้นเกิดวันจันทร์ซึ่งมีกำลัง ๑๕ ถวายมาแล้ว ๒ ครั้ง ก็ถวายอีกสักครั้ง รวมแล้ว ๓ ครั้งเป็น ๑๕ เท่ากำลังวันก็น่าจะเพียงพอแล้ว ถือว่าที่ถวายมาเป็นประธาน ส่วนต่อไปค่อยมาทำบุญสะเดาะเคราะห์เป็นบริวารตามสะดวก ก็น่าจะได้... การสะเดาะเคราะห์นั้นมีวิธีการมากมายตามแต่ว่าครูหมอเค้าจะกำหนดและคิดค้นขึ้นมา เฉพาะการถวายพระพุทธรูปนั้น มีค่าใช้จ่ายค่อนข้างสูง ถ้าจะถวายองค์ใหญ่ๆ... เดียวนี้จึงมีพระพุทธรูปองค์เล็กๆ ทำด้วยพลาสติกมาทดแทน ซึ่งผู้เขียนก็ได้รับมาบ้างเหมือนกัน และคราใดที่ได้รับมา ผู้เขียนก็รู้สึกตะขิดตะขวงใจ กล่าวคือ เป็นพระพุทธรูป จะทิ้งถังขยะก็กระไรอยู่ จะเก็บไว้ก็เกะกะหน้าพระ...   ผู้เขียนบวชมาเกินยี่สิบปี (ย้ำอีกครั้ง) มีประสบการณ์ตรงในการทำบุญสะเดาะเคราะห์ในหลายกรณี เห็นความแตกต่างและหลากหลายของครูหมอที่สั่งมาเยอะแยะ ทั้งวิชาหมอดูก็ได้ศึกษาอยู่บ้าง ไม่นับถึงเรื่องเล่าจากเพื่อนฝูงและที่เคยสังเกตเห็น... ถ้าไม่จำเป็นต้องพูดให้มากก็ต้องยกคำที่ท่านพุทธทาสมักอ้างถึงว่า่ ตถตา เช่นนั้นเอง ! ตอนกำลังเรียนบาลีที่วัดคอหงส์ หาดใหญ่ เมื่อเกือบยี่สิบปีก่อน... ผู้เขียนก็ได้รับอาราธนานิมนต์ไปสวดสะเดาะเคราะห์ กว่าจะทำพิธีนั้น ก็ต้องทนนั่งฟังครูหมอบรรยายถึงสรรพคุณวิเศษของตน ทำนองว่าไปทำให้คนโน้นดีขึ้นอย่างนั้น ช่วยแก้ให้คนนี้ปลอดภัยอย่างโน้น... รู้สึกเบื่อและรำคาญ จึงพูดปรารภกับเพื่อนสหธัมมิกที่นั่งใกล้ซึ่งท่านมีประสบการณ์ในเรื่องนี้ ท่านก็เล่าให้ฟังว่า เป็นอย่างนี้ทุกงานแหละ ! อันที่จริง อาจารย์ (พระเถระผู้เป็นประธาน) ท่านก็รำคาญ แต่ท่านเกรงใจเจ้าภาพที่นิมนต์มา... ปัจจุบัน... เพื่อนสหธัมมิกของผู้เขียนบางรูปที่กรุงเทพก็เปลี่ยนจากพระอาจารย์ไปสอนจริยธรรมตามโรงเรียนมาคอยรับสะเดาะเคราะห์แทน... ท่านเล่าให้ฟังว่า พวกครูหมอนั้นจะมีเป็นสาย เมื่อดูแล้วก็ต้องไปแก้ดวงหรือสะเดาะเคราะห์จากพระสงฆ์ตามที่ระบุไว้ นั่นคือ จะทำถูกต้อง แต่ถ้าไปทำกับพระสงฆ์อื่นท่านไม่เข้าใจ ก็อาจทำได้ไม่ถูกต้อง... เพื่อนผู้เขียนรูปนี้ ท่านรับต่อมาจากท่านอาจารย์รูปก่อนที่มรณภาพไปแล้ว คราใดที่ผู้เขียนไปพักไปเยี่ยมก็ได้พึ่งพาอาศัยจากของสะเดาะเคราะห์เหล่านั้น. ตามที่เคยคุยกับเพื่อนสหธัมมิกด้วยกัน ผู้เขียนตระหนักดีว่า อันที่จริงแล้ว พระสงฆ์ส่วนใหญ่นั้น ไม่ค่อยชอบใจนัก เมื่อรู้สึกว่าญาติโยมงมงาย แต่โดยมากก็เกรงใจ พยายามถนอมน้ำใจไว้ เนื่องด้วยเคยพึ่งพาอาศัยช่วยเหลือกันมา... แต่ก็มีเหมือนกันที่พระสงฆ์บางรูปรู้สึกรำคาญสุดๆ จึงพูดตรงๆ ซึ่งก็เคยเห็นเหมือนกันที่เลิกคบ คว่ำบาตรไปหลายคู่แล้ว... คนนี้ก็แปลก บอกตรงๆ มักจะโกรธ แต่ถ้าบอกอ้อมๆ หลอกๆ มักจะเชื่อ !   ตามที่ว่ามา... มิใช่ว่าจะคัดค้านการทำบุญสะเดาะเคราะห์ แต่เราควรทำด้วยปัญญา มิใช่ทำด้วยความหลงงมงาย ดังเช่น เค้าให้ถวายพระพุทธรูป แต่เราไม่มีกำลัง จะซื้อองค์พลาสติกไปถวายก็กระไรอยู่ หรือเห็นว่าพระพุทธรูปในที่นั้นมีเยอะแยะแล้ว ก็น่าจะประยุกต์ได้ เช่น เข้าไปวัดแล้วถวายปัจจัยให้พระ-เณร หรือให้ญาติโยมก็ได้ ที่เฝ้ารักษาพระประธานในที่นั้นอยู่ ผู้เขียนว่าน่าจะดีกว่า กล่าวคือ พระประธานตลอดบริเวณนั้นจะได้สะอาดหมดจดอีกครั้ง ทั้งเป็นพลังกายพลังใจให้ผู้ทำความดีในส่วนนั้นด้วย... (ผู้เขียนคิดว่าถ้าปวงเทพยดาหรือเจ้ากรรมนายเวร เห็นการประยุกต์ในการทำบุญของเราทำนองนี้ ท่านเหล่านั้นน่าจะปลื้มที่เรารู้จักคิด ไม่งมงาย) อันที่จริง เรื่องการสะเดาะเคราะห์นี้ ผู้เขียนคิดว่าตามหลักของพระพุทธเจ้าที่บริสุทธิ์จริงๆ น่าจะไม่มีเรื่องนี้ ดังเช่น เคยมีปุณณมาณพมาถามพระพุทธเจ้าและพระองค์ตรัสพยากรณ์. <ul> <li>หมู่มนุษย์ อาศัยอะไร จึงบูชายัญบวงสรวงเทวดา</li> <li>อาศัยของที่มีความชราไปเป็นธรรมดา จึงบูชายัญบวงสรวงเทวดา</li> </ul> ตอนผู้เขียนแลกบวชและำกำลังเรียนนักธรรมโทนั้น อ่านตรงนี้รู้สึกทึ่งเลย เพราะทำให้เข้าใจได้ว่าคนที่สะเดาะเคราะห์ก็ต้องการโน้นต้องการนี้ ซึ่งสิ่งที่้ต้องการก็มีความเสื่อมโทรมไปเป็นธรรมดาเหมือนกัน... เรื่องนี้ พระพุทธเจ้าตรัสไว้สองพันห้าร้อยกว่าปีแล้ว แต่ก็ยังทันสมัยอยู่ ผู้สนใจจะอ่านส่วนนี้จากพระไตรปิฏกก็ <a href="http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/v.php?B=25&A=11022&Z=11059&pagebreak=0" target="_blank">(คลิกที่นี้)</a> เอาสักอีกตัวอย่างหนึ่ง คนที่ชอบบูชาต้นไม้ ภูเขา จอมปลวก อะไรทำนองนี้แหละ พระพุทธเจ้าก็ตรัสว่ามิใช่ที่พึ่งอันประเสริฐ ผู้สนใจจะอ่านนิทานเรื่องนี้จากอรรถกถาก็ <a href="http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=25&i=24&p=6" target="_blank">(คลิกที่นี้)</a> <ul> <li>กึ ตารกา กริสฺสนฺติ</li> <li>ดวงดาวทั้งหลาย จักกระทำอะไรได้</li> </ul>

2009-04-08T23:02:22+07:00

ทำบุญสะเดาะเคราะห์ false 254534

2009-04-09T07:51:37+07:00

false

2009-04-08T23:02:22+07:00

ทำบุญสะเดาะเคราะห์

15273

true วันนี้คณะญาติมาทำบุญเพื่ออุทิศส่วนบุญกุศลไปให้แก่คุณลุงผู้ถึงแก่กรรมไปหลายสิบปีแล้ว ก็มีคนหนึ่งถามถึงสาเหตุหรือที่มาของจำนวนพระสงฆ์ที่นิมนต์ไปในงานพิธีต่างๆ ว่าต้องมีจำนวน ๕ รูป หรือ ๙ รูป เป็นต้น... ผู้เขียนก็ควานหาในคลองความคิด คล้ายๆ ว่าจะเคยได้ทราบเรื่องนี้ แต่ข้อมูลก็ไม่ผุดขึ้นมา จึงตอบไปว่า ไม่รู้เหมือนกัน ! และก็ตั้งใจว่าจะเอาเรื่องนี้มาเขียน... สำหรับสังฆกรรมตามพระวินัยนั้น กำหนดพระสงฆ์ออกเป็น ๔ วรรค นั่นคือ จตุวรรค (๔ รูป) ปัญจวรรค (๕ รูป) ทศวรรค (๑๐ รูป) และ วีสติวรรค (๒๐ รูป) ... ซึ่งพระวินัยจะกำหนดว่า สังฆกรรมแบบใดบ้างที่จะต้องใช้พระภิกษุจำนวนเท่าไหร่ เช่น ถ้าลงอุโปสถสวดปาฏิโมกข์ก็ต้องใช้จตุวรรค (๔ รูป) เป็นอย่างน้อย หรือถ้าอัพภานกรรมต้องใช้วีสติวรรค (๒๐ รูป) เป็นต้น... จำนวนพระภิกษุกระทำกรรมตามพระวินัยทำนองนี้ มีระบุไว้ชัดเจนในพระไตรปิฏก แต่ประเด็นนี้ ไม่เกี่ยวกับพิธีกรรมตามประเพณีภายหลังที่งอกเงยขึ้นมาในวัฒนธรรมทางศาสนา... พิธีกรรมตามประเพณีทั่วไป... สวดศพ มักจะนิยมนิมนต์พระเป็นชุดเรียกว่า เตียง ซึ่งเตียงหนึ่งก็มี ๔ รูป... เฉพาะเรื่องนี้ฟังว่า สมัยก่อนนั้น จะจัดทำเตียงให้พระนั่งสวดศพ ซึ่งเตียงนี้นั่งได้ ๔ รูป ต่อมาจึงถือเป็นจำนวนว่าเตียงหนึ่งมี ๔ รูป จะสวดกิ่เตียงก็ตามแต่คณะเจ้าภาพ เช่น บางงานก็นิมนต์พระสวดคืนละเตียง บางงานก็สวดคืนละสองเตียงแต่สวดไม่พร้อมกัน บางงานสวดพร้อมกันคืนละสองเตียง หรือคืนสุดท้ายอาจสวดครั้งละสองเตียงแต่มีสี่ชุด เป็นต้น อย่างไรก็ตาม การสวดศพที่ไม่นิยมสวดเป็นเตียงก็มี เช่น บ้านนอกในคราวนอกฤดูเข้าพรรษา มีพระ-เณรน้อยเพียงวัดละรูปสองรูป ก็อาจนิมนต์มาหมดครบทุกวัดในย่านใกล้เคียงได้จำนวน ๕-๖ รูป หรือสิบกว่ารูปแล้วเข้านั่งยังปะรำพิธีสวดครั้งเดียว... ขณะที่ในป่า ท้องถิ่นทุรกันดาร หรือต่างประเทศที่หาพระ-เณรได้ยาก ก็อาจมีเพียงรูปเดียวหรือสองรูปเท่านั้นทำพิธีสวดศพ อย่างนี้ก็มีเหมือนกัน... แม้แต่ในเมืองใหญ่ที่มีพระ-เณรหาได้ง่าย เจ้าภาพบางงานก็อาจไม่ใช้การสวดเป็นเตียง ซึ่งก็มิใช่เรื่องแปลกอะไร... สรุปว่าการนิมนต์พระสวดศพนั้น ถ้านิมนต์เป็นเตียงๆ ก็เตียงละ ๔ รูป หรือถ้าไม่นิมนต์เป็นเตียงก็ตามความพอใจของเจ้าภาพ...   ส่วนงานอื่นๆ เท่าที่เคยฟังมานั้น บางความเห็นบอกว่า งานมงคลให้นิมนต์พระจำนวนคี่เช่น ๕ รูป ๙ รูป ส่วนงานอวมงคลให้นิมนต์พระจำนวนคู่เช่น ๑๐ รูป... แต่ผู้เขียนเคยเห็นงานมงคลเยอะแยะที่นิมนต์พระเป็นจำนวนคู่... นอกจากนั้นบางงานก็จัดสองอย่าง เป็นต้นว่าทำบุญให้ผู้ตายซึ่งเป็นงานอวมงคลก่อน และต่อจากนั้นก็เจริญพุทธมนต์ขึ้นบ้านใหม่ซึ่งจัดเป็นงานมงคล นั่นคือทำทั้งสองอย่างในคราวเดียวกัน ซึ่งไม่เคยเห็นว่าพระเถระหรือเจ้าภาพทักท้วงว่าให้ลดพระหรือเพิ่มพระให้ได้จำนวนคี่หรือคู่เลย... ดังนั้นจึงอาจสรุปว่า จำนวนพระสงฆ์นี้ ใช้หลักตามความเหมาะสม มิได้เน้นระเบียบกฎเกณฑ์อะไรนัก เมื่อว่าตามความนิยมแบบชาวบ้าน นอกจากสวดศพที่นิยมใช้ ๔ รูปแล้ว งานอื่นๆ มักจะนิมนต์ ๕ รูป หรือ ๙ รูปเป็นพื้น ไม่ว่าจะเป็นงานขึ้นบ้านใหม่ แต่งงาน หรือทำบุญตักบาตรให้ผู้ตาย ฯลฯ... ซึ่งประเด็นนี้ อาจพิจารณาสถานที่และกำลังของเจ้าภาพเป็นเบื้องต้น นั่นคือ ถ้าเจ้าภาพมีกำลังต้องการทำบุญเยอะๆ และมีสถานที่กว้างขวางก็อาจนิมนต์จำนวน ๙ รูป แต่ถ้าเจ้าภาพไม่ค่อยมีกำลังนักและสถานที่คับแคบหรือมีพระสงฆ์น้อยก็อาจนิมนต์เพียง ๕ รูป ๕ รูป หรือ ๙ รูป ในงานทั่วไปนี้ ก็ทำนองเดียวกับการสวดศพ เช่นญาติโยมบางคณะจะมาทำบุญที่วัด ต้องการจะนิมนต์พระเพียง ๕ รูป แต่พระ-เณรในวัดมีอยู่ ๗ รูป ก็อาจนิมนต์ครบหมดทั้งวัด... หรือต้องการนิมนต์ ๙ รูปไปฉันที่บ้าน แต่พระ-เณรในวัดมีอยู่เพียง ๗ รูป ก็อาจนิมนต์หมดทั้งวัดในทำนองเดียวกัน... สรุปว่า งานทั่วๆ ไปนั้น นิยมนิมนต์ ๕ หรือ ๙ รูป แต่ถ้าไม่ได้ตามจำนวนที่ระบุไว้ จะนิมนต์กิ่รูปก็ได้ มิใช่เป็นการเสียหายหรือผิดแผกอะไรนัก... อนึ่ง พิธีหลวงในกรุงเทพฯ นั้น ผู้เขียนไม่มีประสบการณ์เลย เคยฟังมาว่ามักนิมนต์ ๑๕ รูป แต่ที่เคยดูตามข่าวก็หลายครั้งที่จำนวนมากหรือน้อยกว่า ๑๕ รูป... อีกงานก็เจริญชยมงคลคาถาในงานรับปริญญา ซึ่งผู้เขียนพอมีประสบการณ์อยู่บ้าง ก็เห็นบางครั้งนิมนต์ ๕ รูป บางครั้ง ๗ รูป เป็นต้น น่าจะไม่มีระเบียบกำหนด คงจะใช้ตามความเหมาะสมในทำนองเดียวกัน   การที่จะนิมนต์พระสงฆ์จำนวนกิ่รูปนั้น น่าจะมีองค์ประกอบดังนี้มาพิจารณาก่อนตัดสินใจ กล่าวคือ กำลังของเจ้าภาพ แม้การทำบุญจะเป็นเรื่องประเสริฐ แต่ก็ไม่ควรทำจนเกินกำลังถึงกับเป็นการเบียดเบียนตนเอง สถานที่ประกอบพิธี ถ้าสถานที่ค่อนข้างคับแคบก็ไม่จำเป็นต้องนิมนต์พระมาก เพียง ๕ รูปก็พอแล้ว ถ้ามีกำลังสูงจะถวายให้มากๆ พระท่านคงจะอนุโมทนายิ่ง ท้องถิ่นนั้นๆ ถ้าอยู่ในท้องถิ่นที่อัตคัตพระ-เณร ก็นิมนต์เท่าที่มีอยู่ ไม่ต้องลำบากไปนิมนต์จากที่ไกลๆ ทำให้ยุ่งยากเรื่องการรับส่งเป็นต้น ช่วงเวลานิมนต์ ในคราวเทศกาลเช่นปีใหม่เป็นต้น แม้มีกำลังมากก็ไม่ควรนิมนต์พระ-เณรให้มากเกินไป ควรจะแบ่งปันให้ญาติโยมอื่นๆ เค้าบ้าง และ ปลีกย่อยอื่นๆ เช่น มีพระ ๖ รูปในวัด จะนิมนต์เพียง ๕ รูป ให้อีกรูปเฝ้ากุฏิหรือ? ควรนิมนต์ให้หมดทั้งวัดเป็นต้น <ul> <li>จะนิมนต์กิ่รูปไม่สำคัญ ความเหมาะสม ความเหมาะสม นับว่าสำคัญที่สุด  </li> </ul>

2009-02-14T18:38:02+07:00

นิมนต์พระกิ่รูป false 242148

2009-08-01T16:17:47+07:00

false

2009-02-14T18:45:45+07:00

นิมนต์พระกิ่รูป

15273

true เปิดอ่านข่าว เจองานแต่งงานของคนแวดวงบันเทิงผสมการเมือง ก็เป็นพลังผลักดันว่าเขียนตอนนี้เลย เพราะเมื่อวานผู้เขียนก็ไปงานแต่งงาน และทุกครั้งตอนกำลังอยู่ในพิธีก็มักคิดว่ากลับมาวัดจะเขียน แต่ก็ปล่อยให้ผ่านไปทุกครั้ง... งานที่ไปเมื่อวาน เป็นงานแต่งของคนระดับธรรมดาซึ่งคุ้นเคยกับผู้เขียนมานานแล้ว โดยทำพิธีแต่งกันที่บ้านฝ่ายเจ้าสาว และภาคค่ำก็จะทำพิธีเลี้ยงฉลองกันในหอประชุมกลางหมู่บ้าน ก็ผ่านไปโดยปกติราบรื่นเหมือนกับงานอื่นๆ ที่ผ่านๆ มา... ส่วนจะอยู่กันได้ดี มีลูกเต็มบ้านมีหลานเต็มเมือง หรือจะเลิกร้างแยกย้ายกันไปชนิดหม้อข้าวไม่ทันดำตามสำนวนโบราณหรือไม่ นั่นเป็นเรื่องของอนาคต... ผู้เขียนร่วมพิธีกรรมงานแต่งมาตามจำนวนเวลาที่บวช (เกินยี่สิบปี) ตั้งแต่นั่งปลายแถวหลังสุด จนกระทั้งขยับมานั่งหัวแถวเพื่อเป็นประธานสงฆ์ แต่ก็รู้เฉพาะพิธีกรรมที่เข้าพระสงฆ์เท่านั้น พิธีกรรมอื่นๆ บางอย่างก็ไม่ค่อยจะคุ้นเคยนัก ดังนั้น จึงขอเล่าเฉพาะที่เกี่ยวกับพิธีสงฆ์เท่านั้น... ความสำคัญของพิธีสงฆ์ในงานแต่งงาน ก็คือ การที่คู่บ่าวสาวได้ใส่บาตรร่วมกันเพื่อแสดงตนเป็นพุทธมามกะ ต่อจากนั้น พระสงฆ์จะเจริญชัยมงคลคาถา (สวดชยันโต) พร้อมโปรยดอกไม้ (บางงานอาจมีข้าวตอกเสริมมาด้วย)ไปยังร่างของคู่บ่าวสาวที่หมอบอยู่ด้านหน้า หรือถ้ามีน้ำพระพุทธมนต์ก็อาจมีการประพรมในขณะนี้พร้อมๆ กันไป... ตามย่อหน้าข้างต้น เหตุที่ผู้เขียนได้อธิบายดังนี้ เพราะตามธรรมเนียมในสงขลาเมื่อผู้เขียนแรกบวชนั้น สำหรับงานแต่งงาน เกือบทุกอย่างจะเป็นพิธีชาวบ้าน พิธีสงฆ์ก็เพียงแต่นิมนต์พระ ๕ รูป หรือ ๙ รูป ไปถวายพรพระ (สวดพาหุง) เพื่อให้คู่บ่าวสาวได้ใส่บาตร หลังจากนั้นก็ถวายไทยธรรม แล้วคู่บ่าวสาวก็จะกรวดน้ำ พระสงฆ์อนุโมทนา เมื่อเสร็จแล้วประธานสงฆ์ก็จะขึ้นบทชยันโต โปรยดอกไม้ให้คู่บ่าวสาว เป็นอันเสร็จพิธี แค่นี้เอง... แต่ต่อมา ได้มีการเพิ่มเจริญพระพุทธมนต์ไปด้วยในพิธีสงฆ์ ดังนั้น จึงมีน้ำพระพุทธมนต์เข้ามาประพรมคู่กับการโปรยดอกไม้ด้วย... การเจริญพระพุทธมนต์ในงานแต่งงานทำนองนี้ น่าจะได้รับธรรมเนียมมาจากภาคกลาง และธรรมเนียมนี้ค่อยๆ เจริญในสงขลา กลายเป็นว่า ปัจจุบันนี้ งานแต่งงานก็ต้องมีการเจริญพระพุทธมนต์ทุกงาน เพียงแต่สวดพาหุงกับชยันโตแบบเก่าๆ ค่อยๆ เลือนหายไป นานๆ จะเจอสักครั้งที่ทางเจ้าภาพเจาะจงทำนองนี้... สำหรับรายละเอียดปลีกย่อยอื่นๆ นั้น มีก็ได้ ไม่มีก็ได้ เช่น ขันหมากในพิธี บางท้องถิ่นหรือบางงาน ทางเจ้าภาพจะนำมาถวายพระสงฆ์ประธานในพิธี เพื่อท่านจะได้แกะออกมาฉันเป็นการประเดิม หรือไม่ก็หยิบฉวยใส่ย่ามไปเล็กน้อย... ด้ายมงคลที่ใช้สวมตอนพิธีรดน้ำสังข์ สังข์ที่ใช้ทำพิธี เครื่องเจิมคู่บ่าวสาว บางงานหรือบางท้องถิ่น ทางเจ้าภาพจะนำมาวางไว้ติดกับหม้อน้ำมนต์ เพื่อพระสงฆ์จะได้โยงสายสินจน์ร่วมกับหม้อน้ำมนต์ด้วย เพื่อจะได้เป็นมงคล... และเครื่องเจิม คือ แป้งหอม น้ำมันหอม (บางแห่งมีทองคำเปลวด้วย) บางท้องถิ่นหรือบางงานก็ให้พระสงฆ์ประธานในพิธีเป็นผู้เจิมให้ โดยพระเถระจะใช้เทียนจุ่มเครื่องเจิมแล้วไปเจิมที่หน้าผากของคู่บ่าวสาว... ประมาณนี้ อนึ่ง เคยเห็นตอนอยู่กรุงเทพฯ แต่ปักษ์ใต้บ้านเราไม่มี ก็คือ ตอนพิธีสงฆ์นั้น คู่บ่าวสาวมักถวายขนมเปียะกับไข่ต้มให้พระสงฆ์ในพิธีด้วย... บางงานนั้น พระคุณเจ้าบางรูปปากเบาไปหน่อย ทักท้วงขึ้นว่าไม่เห็นขนมเปียะกับไข่ต้ม เดือดร้อนถึงทางเจ้าภาพต้องไปจัดหามาด่วน เพราะไม่อยากจะให้ผิดประเพณีนิยม... แต่บางงาน พระเถระในพิธีหรือเจ้าภาพก็พูดขัดขึ้นว่าไม่จำเป็น ก็ปล่อยเลยตามเลย ไม่เห็นจะมีอะไรเกิดขึ้น... ประเด็น ไข่ต้มกับขนมเปียะ นี้ ผู้เขียนยังไม่ทราบที่มา ใครอ่านเจอพอทราบเรื่องนี้ ก็ช่วยเล่าไว้เป็นวิทยาทานบ้าง...   ความไม่เรียบร้อยในงานแต่งงานอย่างหนึ่งที่ผู้เขียนเจอหลายครั้งก็คือ ผู้ใหญ่ฝ่ายเจ้าบ่าวและฝ่ายเจ้าสาว ต่างก็เป็นผู้หนักในพิธี และต่างฝ่ายก็ไม่ค่อยจะยอมตามอีกฝ่าย ทำให้งานประดักประเดิก ไม่ค่อยจะเป็นมงคลกับคู่บ่าวสาวนัก ซึ่งเรื่องนี้ ขอฝากผู้หนักในพิธีทั้งหลายว่า เห็นแก่คู่บ่าวสาวเถิด อย่าเห็นแก่ทิฎฐิมานะของตนเลย... บางงานก็มีผู้ใหญ่ที่มาร่วมงานคอยเป็นเจ้ากี้เจ้าการหลายคน เช่น ผ้ากราบวางที่นั้น หมอนวางอย่างนี้ คู่บ่าวสาวนั่งที่นี้ ถ่ายรูปสักภาพก่อนที่จุดนี้... ฯลฯ ทำให้เป็นที่ระอากึ่งรำคาญแก่เจ้าภาพมากกว่าจะช่วยเหลือจริงๆ ดังนั้น จึงขอฝากผู้ใหญ่ที่ไปร่วมงานแต่งงานของลูกหลานใกล้ชิด ถ้าไม่มีใครมอบหมาย หรือไม่มีหน้าที่โดยตรง ก็ควรจะนั่งเป็นเกียรติเฉยๆ ดีกว่า (รู้มั้ย ! เจ้าภาพรำคาญ) อนึ่ง การแต่งงานนั้น บางครั้งก็มีนัยอื่นอยู่เบื้องหลัง เช่น การงานธุรกิจที่ขัดแย้งกันมีปัญหา ก็อาจแก้ปัญหาโดยให้ลูกหลานทั้งสองตระกูลแต่งงานกัน เพื่อเป็นตัวเชื่อมดังเค้าว่าเป็นทองแผ่นเดียวกัน... หรือตอนที่ฮ่องกงกำลังจะกลับไปสู่เจ้าของเดิมคือจีนแผ่นดินใหญ่ ช่วงนั้น ก็มีชาวฮ่องกงมาแต่งงานกับหนุ่มไทยหรือสาวไทยจำนวนหนึ่งเพื่อจะได้สิทธิอยู่เมืองไทย ซึ่งตอนนั้นผู้เขียนอยู่กรุงเทพฯ จำได้ว่าพบคู่บ่าวสาวทำนองนี้เกินสิบงาน...   การแต่งงานนั้น อันที่จริง เป็นเรื่องของคนสองคนที่สมัครใจอยู่กินกันเป็นคู่สามีภรรยา แล้วประกาศให้สังคมได้รับรู้ จึงเป็นพิธีกรรมชาวบ้าน จะเข้าพิธีสงฆ์หรือไม่ก็มิใช่ประเด็นสำคัญ ดังมีศัพท์บางท้องถิ่นว่า กินหมู นั่นคือ ชายหนุ่มหญิงสาวหมู่บ้านเดียวกันที่ลักลอบได้เสียกันจนกระทั้งท้องโตขึ้นมา ผู้ใหญ่จับได้ จึงล้มหมูทำอาหารเลี้ยงบ้านใกล้เรือนเคียง สนุกกันหนึ่งคืน แล้วรุ่งเช้าก็ปล่อยอยู่ด้วยกันอย่างเปิดเผย ซึ่งหลายคู่แม้จะผ่านเพียงพิธีกินหมูเท่านั้น แต่ก็อยู่กันจนกระทั้งมีลูกหลานสืบต่อวงศ์ตระกูลมาได้... สังคมเมืองสมัยใหม่ หนุ่มสาวบางคู่ที่สมัครใจอยู่กันอย่างเปิดเผย ก็อาจชวนเพื่อนใกล้ชิดไปร่วมดื่มร่วมกินเพื่อเป็นพยานรัก และจะได้ประกาศให้ได้รับรู้บอกกันต่อๆ ไป ซึ่งบางคู่ก็สามารถอยู่กันได้ด้วยดีจนมีลูกมีหลาน หรือบางคู่ก็อยู่กันไม่นานเลิกร้างแยกย้ายกันไป... นั่นคือ ไม่ว่าจะแต่งงานหรือไม่ อย่างไร ทำนองไหน ผลในอนาคตก็อาจอยู่ด้วยกันได้ดี เลิกร้างกันไป หรืออยู่ๆ เลิกๆ ไม่แตกต่างกัน...

2009-01-09T15:00:47+07:00

แต่งงาน false 234306

2009-01-10T09:34:09+07:00

false

2009-01-09T16:58:44+07:00

แต่งงาน

15273

true วันนี้... มีการสวดมาติกาบังสุกุลศพซึ่งตั้งบำเพ็ญกุศลอยู่ที่ศาลาภายในวัดหลายวันแล้ว หลังจากพิธีสวดมาติกาเสร็จเรียบร้อยแล้วก็จะเคลื่อนศพไปเผายังวัดที่มีเมรุเผาศพสืบต่อไป เพราะที่วัดไม่มีเมรุเผาศพ... และหลังจากสวดมาติกาเสร็จแล้วทางพิธีกรก็เรียนเชิญลูกหลานผู้ตายช่วยกันประเคนของเบิกทางต่อพระเถระแล้วก็เผดีงสงฆ์ว่านิมนต์พระอีก ๔ รูปเพื่อสวดบนรถ... ผู้เขียนอยู่ร่วมสวดมาติกาด้วย เมื่อเดินออกจากศาลาก็นึกขึ้นได้ว่า เรื่องนี้นำมาเล่าได้เช่นเดียวกัน... ปกตินั้น วันสุดท้ายก่อนจะเผาศพจะมีการสวดมาติกาบังสุกุล และตอนเคลื่อนศพไปยังเมรุหรือเชิงตะกอนนั้น จะมีการนิมนต์พระเถระรูปหนึ่งเป็นผู้นำทางหรือเบิกทาง... พระนำทาง หรือ พระเบิกทาง นี้ จะมีของถวายเป็นพิเศษเรียกกันว่า ของเบิกทาง หรือ ของนำทาง ซึ่งโดยทั่วไปก็มักจะเป็น หมอน เสื่อ กาน้ำ ปิ่นโต ไฟฉาย ตะเกียง ร่ม ถังสังฆทาน ผ้าจีวร ฯลฯ และก็จะมีขันบรรจุข้าวสารไว้ (บางที่ก็อาจมีข้าวตอกและดอกไม้ผสมอยู่กับข้าวสารด้วย) เพื่อให้พระผู้นำทางโปรยไปเรื่อยๆ ในระหว่างเคลื่อนศพ... นอกจากพระนำทางแล้ว มักจะนิยมพระสงฆ์อีก ๔ รูปเพื่อสวดข้างๆ ศพ ตอนกำลังเคลื่อนย้ายศพ... ในสมัยก่อนนั้น (เน้นเฉพาะปักษ์ใต้บ้านเรา) นิยมตั้งศพไว้ตามบ้าน ตอนเคลื่อนย้ายศพวันเผา จะใช้ไม้ไผ่ทั้งลำ ผูกเป็นตะแกรงคานหาม แล้ววางศพไว้บนคานหาม ปลายไม้ไผ่แต่ละด้านที่ยื่นออกมาก็จะถูกรองรับด้วยบ่าของลูกหลานซึ่งช่วยกันแบกไว้ ทั้งสี่ด้าน เช่น ถ้าด้านละสี่คนก็จะใช้คนหามสิบหกคน  หรือถ้าด้านละห้าคนก็จะใช้คนหามยี่สิบคน เป็นต้น หีบศพตั้งอยู่บนคานหามตะแกรง ส่วนพระสวดข้างๆ ศพนั้น จะยืนเกาะหีบศพอยู่บนคานหามด้วย จึงนิยมเรียกพระที่สวดกรณีนี้ว่า สวดคานหาม (บางท้องที่ออกเสียงว่า คันหาม) ... ส่วนพระนำทางนั้น ไม่แน่นอนนัก บางครั้งก็ยืนอยู่บนคานหามร่วมกับพระที่สวด บางครั้งก็เดินอยู่ด้านล่างโดยมีสายโยงจากพระนำทางไปยังศพบนคานหาม หรือบางครั้งก็มีการใช้ไม้ไผ่ผูกเป็นเก้าอี้เล็กๆ (เรียกกันว่า แคร่) ให้ท่านขึ้นนั่งแล้วลูกหลานก็ช่วยกันแบกแคร่เดินนำหน้าคานหามศพโดยมีสายโยงจากแคร่ที่พระำนำทางนั่งไปยังคานหามเช่นเดียวกัน... จินตนาการดูจะเห็นได้ว่าค่อนข้างจะทุลักทุเลกว่าจะเคลื่อนศพจากบ้านไปถึงป่าช้าหรือเชิงตะกอนได้ ถ้าเดินไปตามปกติ แบกหามไปตามปกตินั้นก็ไม่กระไรนัก... แต่สมัยก่อนนั้น ลูกหลานที่แบกศพมักจะเมาด้วย จึงโยกคานหาม ขึ้นๆ ลงๆ หมุนไปซ้ายทีขวาที (ปักษ์ใต้เรียกกิริยาทำนองนี้ว่า แย่ง หรือ แย่งศพ) พระคุณเจ้าที่นำทางหรือสวดอยู่บนคานหามจึงจะหล่นแหล่มิหล่นแหล่อยู่ตลอด... บางศพที่ลูกหลานเยอะ มักจะหามพาพระคุณเจ้าที่นำทางและสวดบนคานหามมาส่งใกล้ๆ ป่าช้า แต่ก็มิได้หามศพเข้ายังป่าช้า หามเลยป่าช้าไปยังหมู่บ้านอื่น ซึ่งเป็นที่สนุกสนาน... พวกที่ไม่ได้หามก็เดินหิ้วถังใส่เหล้าตามศพไป หรือร้องรำทำเพลงกันไปพลาง และค่อยผลัดเปลี่ยนกับคนอื่นๆ ในการแบกคานหามต่อไป...  การหามศพหรือแบกศพทำนองนี้ ถือคติว่า ห้ามวางลงพื้น ต้องไปวางเมื่อถึงที่หมาย แต่ก็ผลัดเปลี่ยนหามกันไปได้เป็นครึ่งค่อนวัน บางศพกว่าจะได้เผาใกล้ค่ำแล้วก็มี พระสงฆ์ที่รอจะมติกาบังสุกุลและญาติพี่น้องที่จะรอเผาอยู่ก็นั่งคอยแล้วคอยเล่า มีบ้างเหมือนกัน ที่รอไม่ไหวทำพิธีหลอกๆ กันเสร็จเรียบร้อยแล้ว พระเณรและญาติพี่น้องก็ชวนกันกลับ ส่วนศพนั้น มาถึงเมื่อไหร่ ลูกหลานก็ช่วยกันเผาเอง... เพราะเป็นปัญหาอย่างนี้เสมอ ต่อมาจึงเริ่มมีการเปลี่ยนจากการนำศพมาด้วยคานหาม เป็นการบรรทุกด้วยรถยนต์แทน... พระนำทางจากนั่งบนแคร่หรือเดินนำหน้าคานหามก็กลายมาเป็นนั่งด้านหน้าติดกับคนขับรถบรรทุกศพ หรือนั่งบนรถอีกคันที่นำหน้ารถบรรทุกศพ แล้วก็มีสายโยงจากรถที่พระนำทางนั่งไปยังรถที่บรรทุกศพ เป็นการประยุกต์จากอดีตมาเป็นปัจจุบัน...   เมื่อแรกๆ นั้น แม้พระสวดศพบนรถก็จะเรียกกันว่า สวดคานหาม ตามแบบเก่า... ต่อมาคำว่าสวดคานหามค่อยๆ เลือนหายไป คำว่า สวดบนรถ เริ่มเข้ามาแทนที่... สำหรับพระสวดบนรถหรือสวดคานหามนี้ จะนิยมเมื่อต้องเคลื่อนย้ายศพในสถานที่ไกลจากเมรุเผาศพหรือเชิงตะกอนเท่านั้น ถ้าศพตั้งบำเพ็ญกุศลอยู่ในป่าช้าหรือตั้งอยู่ในวัดที่มีเมรุเผาศพอยู่ด้วย ก็ไม่มีความจำเป็นจะต้องนิมนต์พระสวดบนรถ แต่พระนำทางหรือพระเบิกทางยังคงมีการนิมนต์อยู่เหมือนเดิม... อย่างไรก็ตามพระสวดบนรถนี้ เจ้าภาพบางงานก็ไม่นิยม แม้จะต้องเคลื่อนศพจากบ้านโดยบรรทุกรถมายังเมรุเผาศพเป็นระยะทางไกลพอสมควร นิมนต์แต่พระนำทางเท่านั้น บทสวดที่ใช้สวดบนคานหามหรือบนรถ ก็คือ บทอภิธรรม ๗ คัมภีร์ นั้นเอง... เพียงแต่ว่าถ้าสถานที่ไกลก็อาจสวดช้าๆ เว้นช่วงเป็นบางครั้ง แล้วก็ขึ้นซ้ำใหม่ถ้ายังไม่ถึงที่หมาย... และถ้าเป็นสถานที่ใกล้ก็อาจสวดไม่ครบทั้ง ๗ คัมภีร์ เพราะถึงที่หมายเสียก่อน... แต่มีส่วนที่เพิ่มเติมเข้ามาก็คือให้สวดบท เมตตัญจะ สัพพะโลกัสมิง ฯ เมื่อเข้าถึงที่หมายต่อจากบทอภิธรรม... การสวดคานหามหรือสวดบนรถนี้ เมื่อก่อนผู้เขียนก็สวดประจำ ต่อมาเมื่ออาวุโสขึ้นก็ปล่อยให้พระหนุ่มเณรน้อยสวดแทน (จำไม่ได้แล้วว่าสวดครั้งสุดท้ายเมื่อไหร่ แต่น่าจะสิบกว่าปีแล้ว)... ส่วนการแบกศพหรือหามศพในสมัยเป็นฆราวาสนั้น ผู้เขียนก็เคยมีประสบการณ์อยู่บ้าง บอกได้ว่าสนุกดี (5 5 5 . . .)

2008-11-06T16:24:07+07:00

จากสวดคานหามสู่สวดบนรถ false 221224

2008-11-19T18:39:50+07:00

false

2008-11-06T16:34:03+07:00

จากสวดคานหามสู่สวดบนรถ

15273

true เรื่องเล็กๆ น้อยๆ เกี่ยวกับพิธีกรรมมีมากมาย สำหรับผู้รู้หรือผู้ไม่สนใจก็อาจปล่อยให้ผ่านไป แต่ผู้ไม่รู้หรือผู้สงสัยก็อาจนำมาถกเถียงเป็นเรื่องราวได้... ดังเช่นวันก่อน อาจารย์เจียมมาเยี่ยมแล้วก็ถามว่า มีผู้สนใจและต้องการเหตุผลรองรับเรื่องการจุดธูปเทียน ผู้เขียนก็เล่าให้ฟัง ท่านว่าเรื่องนี้ก็นำไปเขียนในบล็อกได้ จึงนำมาเล่าไว้เผื่อบางคนอาจสนใจ... โดยปกติรับรู้กันว่าให้ จุดเทียนก่อนจุดธูป โดยอ้างเหตุผลว่า ธรรมเกิดก่อนพระพุทธเจ้า และพระพุทธเจ้าก็เคยตรัสว่า แม้พระพุทธเจ้าทุกพระองค์ก็ทรงเคารพธรรม... ข้ออ้างอีกอย่างหนึ่งก็เพราะ สมัยก่อนไฟเป็นสิ่งที่ทำให้ติดขึ้นยาก ดังนั้น จึงจุดเทียนก่อนเพื่อจะได้หล่อเลี้ยงไฟไว้ จะได้จุดธูปได้ง่าย... แต่บางมติบอกว่า จุดธูปก่อนก่อนจุดเทียน โดยอ้างเหตุผลว่า พระพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรม จริงอยู่ว่าพระธรรมมีอยู่ก่อน แต่ถ้าพระพุทธเจ้าไม่ตรัสรู้และทรงนำมาเผยแพร่แล้ว แม้พระธรรมจะมีอยู่ก็ไร้ความหมาย ดังนั้น ต้องจุดธูปก่อน... มตินี้ยังโต้แย้งว่า ที่เค้าว่าจุดเทียนก่อนนั้น หมายถึงจุดเทียนชนวนก่อนที่จะมาจุดธูป ถ้าไม่มีเทียนชนวนก่อนก็ไม่อาจจุดธูปได้.... ตามความเห็นของผู้เขียน ความเห็นทั้งสองก็พอฟังได้ทั้งนั้น... ส่วนแนวทางปฏิบัติ ใครจะจุดธูปหรือจุดเทียนก่อนก็ได้ เลือกเอาเองตามความพอใจ (ส่วนพวกที่เถียงกันนั้น ให้เค้าเถียงกันเถอะ อย่าไปเถียงกับพวกเค้าเลย...) ......... บางคนอาจไม่เข้าใจว่าเรื่องอะไร จึงขอขยายความย้อนหลังเล็กน้อย ในการบูชาพระรัตนตรัยนั้น จะมี ธูป เทียน และดอกไม้.... ธูป ใช้บูชาพระพุทธเจ้า นิยมใช้ธูป ๓ ดอก เพราะพระพุทธคุณโดยย่อนั้นมี ๓ กล่าวคือ พระปัญญาคุณ พระบริสุทธิคุณ และพระมหากรุณาฺคุณ... แต่ถ้าธูปเยอะก็อาจจุด ๙ ดอกก็ได้ เพราะพระพุทธคุณโดยพิสดารนั้นมี ๙ ประการ... โดยส่วนตัวผู้เขียนก็จุด ๓ ดอกบ้าง ๙ ดอกบ้าง ดูจำนวนธูปหน้าพระเป็นเกณฑ์ (ต่างจากบูชาศพ นิยมจุดธูปดอกเดียว โดยอ้างว่า หนึ่ง นั่นคือ เกิดหนเดียวตายหนเดียว... แต่บางคนก็จุด ๒ ดอก โดยอ้างว่า มีเกิดมีตาย) เทียน ใช้บูชาพระธรรม นิยมจุด ๒ เล่ม เพราะ ปาพจน์ คือคำสอนที่เป็นประธานของพระพุทธเจ้านั้นแยกออกเป็น ๒ ได้แก่ ธรรม และ วินัย ... แต่บางท่านก็อาจจุด ๖ เล่ม เมื่อมีเทียนเหลือเฟือ โดยอ้างว่าพระธรรมคุณมี ๖ ประการ... และ ดอกไม้ ใช้บูชาพระสงฆ์ ซึ่งมิใช่ปัญหา ปัญหาก็คือ เมื่อจะเริ่มพิธีกรรมนั้น จะจุดธูปหรือเทียนก่อน...  ซึ่งมี ๒ มติ กล่าวคือ จุดเทียนก่อนเพราะพระธรรมเกิดก่อน และ จุดธูปก่อนเพราะพระพุทธเจ้าทรงค้นพบพระธรรม

2008-08-31T21:01:04+07:00

จุดธูปหรือเทียนก่อน false 204662

2009-08-19T11:52:21+07:00

false

2008-08-31T21:04:17+07:00

จุดธูปหรือเทียนก่อน

15273

true  <ul> <li>ศาสนพิธี คือ ระเบียบแบบอย่างการปฏิบัติทางทางศาสนา </li> <li>พิธีกรรม คือการกระทำตามระเบียบแบบอย่าง</li> </ul> <ul> </ul> องค์ประกอบ ๕ ประการของศาสนา คือ <ul> <li>พระศาสดา ๑ </li> <li>หลักคำสอน ๑ </li> <li>ศาสนิกชน ๑ </li> <li>วัด ๑ </li> <li>ศาสนพิธี ๑</li> </ul>    ศาสนพิธี จำแนกได้ ๒ ประการ กล่าวคือ <ul> <li>ศาสนพิธีตามสังฆกรรม ๑ </li> <li>ศาสนพิธีตามวัฒนธรรม ๑</li> </ul>   กรอบความคิดเรื่อง วัฒนธรรม <ul> <li>ขนบ แบบอย่างที่ต้องทำให้ถูกต้อง</li> <li>ธรรมเนียม ค่านิยม ไม่เหมาะไม่ควร </li> <li>จารีต แบบอย่างที่เน้นคุณค่าทางจริยธรรม </li> <li>ประเพณี แบบอย่างตามวาระและโอกาส</li> <li>วัฒนธรรม ความรุ่งเรืองเจริญงอกงาม</li> </ul>   ศาสนพิธีตามวัฒนธรม ๒ ประการ คือ <ul> <li> ศาสนพิธีหลวง กำหนดระเบียบแบบแผนชัดเจน๑  </li> </ul> <ul> <li>ศาสนพิธีชาวบ้าน ไม่ชัดเจนขึ้นอยู่กับความนิยมท้องถิ่นนั้น ๑ </li> </ul>   การจัดแบ่งศาสนพิธี ๔ หมวด ในหนังสือศาสนพิธี <ul> <li> กุศลพิธี การแสดงตัวเป็นพุทธมามกะ พิธีเวียนเทียน พิธีรักษาอุโบสถศีล  </li> <li>บุญพิธี บุญมงคล (เช่น ขึ้นบ้านใหม่ เลี้ยงพระ) บุญอวมงคล (เพื่อผู้ตาย) </li> <li>ทานพิธี การถวายทาน ปาฏิปุคคลิกทาน สังฆทาน  </li> <li>ปกิณณกพิธี การกรวดน้ำ การประเคนพระ การอาราธนานิมนต์ ใบปาวารณา</li> </ul>   การกำหนดผิดถูกของศานพิธี ๔ อย่าง คือ <ul> <li>ตามระเบียบราชการ๑ </li> <li>ตามค่านิยมสังคมในท้องถิ่น๑ </li> <li>ตามผู้นำ๑ </li> <li>ตามใจฉัน๑ </li> </ul> แต่ต้องไม่ขัดแย้งกับหลักธรรมคำสอนของพระพุทธศาสนา

2008-08-27T13:34:43+07:00

หัวข้อบรรยายเรื่องศาสนพิธี false 203805

2008-08-28T09:59:17+07:00

false

2008-08-27T20:49:23+07:00

หัวข้อบรรยายเรื่องศาสนพิธี

15273

true วันนี้ คณะญาติโยมที่คุ้นเคยและเพื่อนสหธรรมิก ได้นำของมาถวายก่อนเข้าพรรษาที่กุฏิ ซึ่งมีธูปเทียนทั่วไป เทียนใหญ่ประจำพรรษา ผ้าอาบน้ำฝน  น้ำ กระดาษ และอื่นๆ...  แต่ในการกล่าวคำถวายนั้น ได้ยกให้ผ้าอาบน้ำฝนเป็นประธาน  ส่วนสิ่งของเหล่าอื่นนั้นจัดให้เป็นบริวาร  จึงได้มีการคุยกันเรื่องผ้าอาบน้ำฝน  ซึ่งผู้เขียนก็ลืมๆ ไปแล้วเหมือนกัน การที่ได้คุยกันวันนี้ ทำให้ได้ฟื้นความรู้เรื่องนี้ขึ้นมาอีกครั้ง จึงนำมาเล่าไว้ที่นี้... ตามพระวินัยบอกว่า เมื่อยังอีก ๑ เดือนก่อนถึงฤดูฝน (ฤดูฝนเริ่มแรม ๑ ค่ำ เดือน ๘) นั่นคือ เมื่อถึงแรม ๑ ค่ำ เดือน ๗ ให้พระภิกษุแสวงหาผ้าอาบน้ำฝนได้ ถ้าแสวงหาก่อนจากนั้นย่อมเป็นอาบัติ... ตามนัยนี้ จะเห็นได้ว่า เมื่อถึงแรม ๑ ค่ำ เดือน ๗ หรือก่อนเข้าพรรษา ๑ เดือนนั้น บรรดาญาติโยมสามารถถวายผ้าอาบน้ำฝนเพื่อพระภิกษุได้... สำหรับพระภิกษุนั้น แม้จะได้ผ้าอาบน้ำฝนมาแล้ว แต่ก็ไม่สามารถตัดเย็บหรืออธิษฐานใช้ผ้านั้นได้ ต้องรอให้ถึงกึ่งเดือนก่อนเข้าพรรษา กล่าวคือ ต้องให้ถึงวันขึ้น ๑ ค่ำ เดือน ๘ ก่อน จึงจะตัดเย็บแล้วอธิษฐานใช้เป็นผ้าอาบน้ำฝนได้ตามความต้องการ... และเมื่อเข้าพรรษาซึ่งเป็นฤดูฝนแล้วนั้น พระภิกษุสามารถตัดเย็บแล้วอธิษฐานใช้ผ้าได้ตามต้องการ ซึ่งเมื่อเป็นดังนี้ หมายความว่า ภายในพรรษาหรือตลอดฤดูฝนนั้น ญาติโยมสามารถถวายผ้าอาบน้ำฝนได้ตลอด... ตามนัยข้างต้น การถวายผ้าอาบน้าฝนจึงจำแนกได้เป็น ๒ สมัย กล่าวคือ <ul> <li>วิสามัญสมัย เป็นช่วงระยะเวลาการถวายผ้าอาบน้ำฝนนอกฤดูฝน คือ ตั้งแต่ แรม ๑ ค่ำ เดือน ๗ ถึง ขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๘</li> <li>สามัญสมัย เป็นช่วงระยะเวลาการถวายผ้าอาบน้ำฝนภายในฤดูฝน คือ ตั้งแต่ แรม ๑ ค่ำ เดือน ๘ ถึง ขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๒ </li> </ul> .......... สำหรับคณะหรือบุคลที่นิยมไปถวายเทียนใหญ่ประจำพรรษาพร้อมของอื่นๆ ในช่วงก่อนเข้าพรรษานั้น  ถ้ายังไม่ถึงแรมค่ำ ๑ เดือน ๗  ในตอนที่จะกล่าวคำถวายนั้น ไม่อาจจะกล่าวคำถวายโดยยกผ้าอาบน้ำฝนเป็นประธาน แล้วให้เทียนใหญ่ประจำพรรษาและสิ่งอื่นๆ เป็นบริวารได้... จะต้องยกให้เทียนใหญ่ประจำพรรษาเป็นประธาน หรืออาจกล่าวคำเป็นกลางโดยไม่ยกสิ่งใดเป็นประธาน กล่าวคือ ถวายเป็นเพียงสังฆทานเท่านั้นก็ได้... แต่ถ้าถึงแรมค่ำ ๑ เดือน ๗ แล้ว ในตอนกล่าวคำถวายจะยกให้ผ้าอาบน้ำฝน เทียน หรือสิ่งของอันสมควรอื่นๆ สักอย่างหนึ่งเป็นประธาน แล้วให้สิ่งอื่นๆ เป็นบริวารก็ได้ ไม่ถือว่าผิดพระวินัย...   อนึ่ง สำหรับเรื่องผ้าอาบน้ำฝนนี้ ผู้สนใจเพิ่มเติม สามารถอ่านจากพระไตรปิฏกได้ โดย <a href="http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/r.php?B=2&A=3648&w=%BC%E9%D2%CD%D2%BA%B9%E9%D3%BD%B9" target="_blank">คลิกที่นี้  </a> ...... บางท่านอาจสงสัยว่า ถ้าอย่างนั้น ในเวลาอื่นๆ กล่าวคือ ที่มิใช่ในช่วงฤดูฝน พระภิกษุไม่อาจใช้ผ้าอาบน้ำฝนได้หรือ ? ... ประเด็นนี้ ตอบว่า ใช้ได้ แต่ต้องอธิษฐานผ้านั้นเป็น บริขารโจล คือเป็นท่อนผ้าเล็กน้อยอื่นๆ แต่ไม่อาจอธิษฐานเป็นผ้าอาบน้ำฝนเท่านั้น...

2008-07-16T22:21:43+07:00

การถวายผ้าอาบน้ำฝน false 194650

2008-07-18T01:41:29+07:00

false

2008-07-16T22:28:19+07:00

การถวายผ้าอาบน้ำฝน

15273

true ว่าจะเขียนเล่าเรื่องบทขัดมานานแล้ว แต่ยังไม่มีโอกาสจาก <a href="http://gotoknow.org/blog/watmaster/192794" target="_blank">บันทึกนี้</a> อ้างถึงบทขัดแล้ว<a href="http://gotoknow.org/blog/profile/khajitfoythong"> อาจารย์ขจิต ฝอยทอง</a>  ถามมา จึงเป็นอันว่าสบช่องโอกาสที่เจะเล่า... สำหรับผู้ไม่คุ้นเคยให้จำง่ายๆ ว่า...   <ul style="background-color: #00ffff;"> <li>บทขัด คือ บทสวดมนต์ที่เป็นบทนำของบทสวดมนต์ทั่วไป</li> </ul> มิใช่ว่าบทสวดมนต์ทั้งหมดจะมีบทขัดทุกบท บางบทอาจไม่มีบทขัด (แต่โดยมากมักจะมี).... การจำแนกบทสวดมนต์นั้น มีหลายนัย แต่สำหรับผู้ไม่คุ้นเคยหนังสือสวดมนต์นั้น แม้เล่าไปก็คิดว่าน่าจะจินตนาการไม่ออก (ยกเว้นมีหนังสือสวดมนต์อยู่ในมือแล้วพลิกเรียงหน้าไปเท่านั้น จึงจะเข้าใจ) ดังนั้น ผู้เขียนจะทิ้งประเด็นนี้ไป... สำหรับการเจริญพระุพุทธมนต์ (งานมงคล) หรือ สวดพระพุทธมนต์ (งานอวมงคล) ทั่วๆ ไป นั้น...  หลังจากมีการให้ศีลรับศีลแล้ว  อุบาสกเจ้าพิธีก็จะอาราธนาพระปริตว่า วิปัตติปฏิพาหายะ.... ต่อจากนั้นพระสงฆ์ก็จะเริ่มสวด แต่ก่อนจะสวดนั้น จะมีการชุมนุมเทวดาก่อนว่า สะหัชชัง สะเสนัง... หรือโดยมากใช้แบบย่อ ซึ่งเริ่มต้นที่ ผะริตวานะ เมตตัง... บทชุมนุมเทวดานี้ เป็นการเชื้อเชิญให้เทพยดาในที่ต่างๆ มาประชุมกันเพื่อฟังธรรม จัดว่าเป็นบทคำนำของบทสวดมนต์ก็ว่าได้ ซึ่งบทชุมนุมเทวดานี้ เรียกกันอย่างไม่เป็นทางการว่า ขัดสัคเค (สัคเค จ รูเป คิริสิข... )  จึงจัดว่าเป็นบทขัดเหมือนกัน แต่เป็นบทขัดที่ไม่เป็นทางการ... บทชุมนุมเทวดาหรือขัดสัคเคนี้ เป็นหน้าที่ของพระภิกษุรูปที่ ๓ ถัดจากหัวแถว หรือบางครั้งก็อาจเป็นรูปที่ ๒ หรือ ๔ ก็ได้... โดยท่านจะตั้งตาลปัตรขึ้นมาแล้วก็ว่าไป หรือถ้าไม่มีตาลปัตรก็พนมมือ โดยมีสายสินธุ์พาดอยู่ที่มือ... หลังจากท่านขัดสัคเคเสร็จแล้ว  ก็จะเก็บตาลปัตร ต่อจากนั้น พระเถระผู้เป็นประธานในพิธีสงฆ์ก็จะเริ่มสวด  โดยเริ่มต้นตั้งแต่บท นะโม  ตัสสะ ภะคะวะโต... พุทธัง สะระณัง....  จนกระทั้งจบ ซึ่งจะใช้เวลาสวดประมาณ ๒๐-๔๐ นาที (ท่านที่เข้าร่วมบ่อย  และสนใจสังเกตคงจะพอนึกได้)  นี้ว่าโดยทั่วไป... ซึ่งโดยมากถ้าเป็นงานสวดมนต์ทั่วไปแล้ว บทขัดพระปริตต่างๆ มักนิยมตัดออกไป เพราะถ้าเอาแบบฉบับสมบูรณ์ครบถ้วนนั้น ต้องใช้เวลาอย่างน้อยก็เกือบสองชั่วโมง (และพระโดยมากที่จำฉบับสมบูรณ์ก็มีน้อย) แต่ถ้ามีการระบุบทพิเศษว่า สวดธัมมจักกัปปวัตตนสูตร หรือ สวดธัมมนิยามสูตร เป็นต้น... พระสูตรเหล่านี้ก็จะมีบทขัดด้วยเช่นกัน  ซึ่งถ้าเป็นงานธรรมดาก็อาจตัดทิ้งไป แต่ถ้าเป็นงานใหญ่หรือสำคัญนั้น พระเถระบางรูปก็มีคำสั่งว่าให้ ขัด ด้วย... นั่นคือ พอจะขึ้นบทพระสูตรที่ต้องการ พระสงฆ์ก็จะหยุด แล้วให้พระรูปที่ ๓ ตั้งตาลปัตรขึ้นมา ขัด รูปเดียว เช่น ถ้าเป็นธรรมจักร์ ก็ขึ้นต้นว่า อะนุตตะรัง อะภิสัมโพธิง... หรือถ้าเป็นธรรมนิยาม ก็ขึ้นต้นว่า ยัง เว นิพพานะญาณัสสะ... เป็นต้น บทขัดเหล่านี้ พระภิกษุทั่วไป มักไม่ค่อยจำ หรือที่จำแล้วมักจะลืมๆ ยกเว้นพระภิกษุจำพวกนักสวดโดยเฉพาะที่มักจะจำได้ทุกบท... ระยะหลังมานี้ ผู้เขียนมีพรรษายุกาลมากขึ้น แม้ไม่ค่อยจะได้เข้าร่วมพิธีบ่อยนัก แต่มักถูกระบุให้ขึ้นไปนั่งตำแหน่งที่ต้อง ขัด เสมอ... ตอนนี้จึงกลับมาทบทวนบทขัด เพราะถึงวัยที่ควรจำ จะได้ไม่เก้อเขิน เมื่อถูกระบุ... ประมาณนั้น โดยมากบทขัดจะไม่ยาว ถ้าเป็นพระปริตก็ ๔ บรรทัดเกือบทั้งหมด ถ้าเป็นพระสูตรอื่นๆ ก็ประมาณ ๘-๑๐ บรรทัด ขณะที่มงคลสูตรและรตนสูตรมีบทขัดเกือบ ๒๐ บรรทัด ซึ่งจัดว่ายาวที่สุด... ส่วนเนื้อหาของบทขัด เมื่อแปลมาแล้ว จะว่าด้วยประวัติ กล่าวสรรเสริญ แล้วลงท้ายด้วยการเชื้อเชิญให้ท่องบทสวดมนต์นั้นๆ... ............ อนึ่ง เฉพาะบทขัดพระปริตในสวดมนต์เจ็ตตำนานและสิบสองตำนานนั้น นิยมใช้บทขัดบางบทมาเป็นบทสวดสะเดาะ์เคราะห์ ซึ่งมีระเบียบการใช้สะเดาะเคราะห์ประจำวันว่า.. <ul> <li>อาทิตย์ อุเท คะเนหมาย            จันทร์ นิยาย ยันทุน พ่อคุณเอย</li> </ul> <ul> <li>อังคาร สวด ยัสสานุภาเวย       พุธ เฉลย สัพพาสี บาลีตรง</li> </ul> <ul> <li>พระเสาร์ สวด ยะโต อย่าโอหัง   พหัสชัง ปูเรนตัม คำอย่าหลง</li> </ul> <ul> <li>ราหู สวด กินนุสัน อย่างมั่นคง    พระศุกร์ตรง ยัสสานุต ยุติเอย</li> </ul> ..... อีกอย่างหนึ่ง สำนวนว่า ขัดสัคเค หมายถึง การขัดคอผู้อื่น การทะลุกลางปล้อง การติติงผู้อื่นกลางที่ประชุม... ซึ่งเป็นความหมายที่งอกขึ้นไปจากเดิม

2008-07-08T11:47:37+07:00

บทขัด false 192819

2008-07-08T17:19:45+07:00

false

2008-12-23T14:18:19+07:00

บทขัด

15273

true เดือนห้าสงกรานต์สำหรับชาวปักษ์ใต้ เรียกกันว่า วันว่าง หรือ เดือนว่าง (เล่าไว้แล้ว <a href="/blog/custom/watmaster/176266">คลิกที่นี้ </a>) สมัยก่อนนิยมอาบน้ำญาติผู้ใหญ่ระดับปู่ ย่า ตา ยาย หรือทวด... แต่ปัจจุบันการอาบน้ำคนแก่ทำนองนี้ ค่อยๆ น้อยลง โดยอ้างว่าพิธีกรรมยุ่งยาก พระ-เณรก็ไม่ค่อยจะว่าง ลูกหลานก็ใคร่จะรีบกลับ... จึงคงเหลือเพียงรดน้ำใส่มือผู้เฒ่าผู้แก่เท่านั้นเป็นส่วนมาก พิธีอาบน้ำคนแก่ นิยมทำในเดือนห้าเดือนว่าง ซึ่งจะตรงกับวันสงกรานต์หรือวันว่างหรือไม่ก็ได้ โดยมากมักจะกำหนดตามความเหมาะสมของบรรดาลูกหลานและพระ-เณรที่นิมนต์มา โดยพิธีกรรมมักนิยมจัดตอนบ่ายถึงเย็น ไม่นิยมทำตอนเช้าหรือตอนกลางคืน...สถานที่จัดอาบน้ำคนแก่ มักจะเป็นบ้านที่คนแก่อาศัยอยู่ หรือไม่ก็อาจเป็นลานบ้าน หรือศาลากลางบ้านก็มี... เริ่มต้นพิธีกรรม โดยคนแก่และลูกหลานเหลนโหลน รวมตัวกันหน้าแท่นปะรำพิธี ซึ่งมีพระสงฆ์ประจำอยู่บนอาสนะพร้อมแล้ว... หลังจากมีการบูชาพระรับศีลเรียบร้อยแล้ว พระสงฆ์ก็เิริ่มทำน้ำมนต์เพื่อจะได้เอาน้ำมนต์นี้ไปผสมกับน้ำในโอ่งซึ่งจัดเตรียมไว้แล้วในสถานที่จะอาบน้ำคนแก่ (สมัยก่อนอาจใกล้ๆ บ่อน้ำ หรือสระน้ำ ปัจจุบันอาจหน้าห้องน้ำ หรือข้างก๊อกน้ำ ตามสมควร) หลังจากทำน้ำมนต์เสร็จแล้ว ลูกหลานเหลนโหลนก็จะทำพิธีขอขมาลาโทษคนแก่ ซึ่งอาจจะขอขมาฯ ที่ปะรำพิธีหน้าพระสงฆ์เลยก็ได้... หรือหากลูกหลานเยอะเกินไป ไม่สามารถเข้ามาร่วมที่หน้าพระสงฆ์ในปะรำพิธีได้ ก็อาจยกขบวนไปขอขมาฯ ที่ลานอาบน้ำคนแก่ก็ได้ หลังจากขอขมาฯ แล้ว (หรือค่อยไปขอขมาฯ ) ก็เชิญคนแก่ โดยให้ท่านเดินไปเอง พยุงท่านไป หรืออุ้มไปก็ได้ ไปยังสถานที่จะอาบน้ำให้ท่าน เมื่อไปถึงแล้วก็ให้ท่านผลัดผ้าเป็นผ้าอาบน้ำตามสมควรแก่เพศ... หลังจากท่านนั่งเรียบร้อยแล้ว ลูกหลานเหลนแล้วก็ช่วยๆ กันรดน้ำใส่มือท่าน ตักน้ำราดตัวท่าน ฟอกสะบู่ ถูเนื้อตัวของท่านตามสมควร... หลังจากช่วยกันรดน้ำ อาบน้ำท่านจนสำเร็จเสร็จเรียบร้อยแล้ว ก็นำท่านมาผลัดเปลี่ยนเสื้อผ้า เป็นผ้าใหม่ หวีผม ปะแป้ง ตลอดถึงพรมน้ำหอมให้ท่านด้วย ตามสมควร (ลูกหลานจะต้องเตรียมไว้ก่อน) แล้วก็นำท่านไปยังแท่นปะรำพิธีต่อหน้าพระสงฆ์.... ลำดับการอาบน้ำก็เสร็จเพียงแค่นี้ ต่อไปก็จะเป็นการจำเริญอายุและบังสุกุลเป็น... ............ คำว่า จำเริญอายุ หรือ จำเหริญอายุ ภาษาสมัยใหม่เรียกว่า เจริญอายุ... พิธีกรรมเริ่มต้นด้วยการนำด้ายสายสิญจน์ที่ต่อจากพระสงฆ์มาพักไว้ที่คนแก่ ซึ่งนั่งพับเพียบอยู่หน้าพระสงฆ์... ถ้าท่านไม่สะดวกในการนั่งพับเพียบ ลูกหลานก็อาจจัดเก้าอี้ให้ท่านนั่งแทนก็ได้ตามความเหมาะสม... บทจำเริญอายุนี้ เริ่มต้นด้วยนโม... พุทธังชีวิตัง.. ปฐมัง ทานบารมี... และอื่นๆ ตามสมควร... แต่ที่ขาดไม่ได้ก็คือ บทโพชฌงคปริต ซึ่งจัดเป็นธรรมโอสถตามคำสอนทางพระพุทธศาสนา... การเจริญพระพุทธมนต์ว่าด้วยการจำเริญอายุทำนองนี้ มากหรือน้อยขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของพระสงฆ์ผู้เป็นประธานในที่นั้น... หลังจากนั้นก็จะพิจารณาบังสุกุลเป็น บทบังสุกุลเป็น ก็คล้ายๆ กับบทบังสุกุลตายที่ว่า อะนิจจา วะตะ สังขารา... ซึ่งเราได้ยินทุกครั้งเวลาพระสวดศพนั่นเอง.... เพียงแต่ว่า บังสุกุลเป็นนี้ใช้กับคนเป็น ส่วนบทบังสุกุลตาย ใช้กับคนตาย... <ul> <li>บทบังสุกุลเป็น...</li> </ul> <ul style="background-color: #ffff99;"> <li>อะจิรัง วะตะยัง กาโย             ปะฐะวิง อะธิเสสสะติ</li> <li>ิฉุฑโ๋ฑ อะเปตะวิญญาโณ        นิรัตถังวะ กะลิงคะลัง </li> </ul> <ul style="background-color: #ffff99;"> <li>กายนี้ จักนอนทับ ซึ่งแผ่นดิน ไม่นานหนอ</li> <li>มีวิญญาณไปปราศแล้ว ถูกเขาทิ้งไว้ ไร้ประโยชน์ ดุจดังท่อนไม้</li> </ul> เมื่อพระสงฆ์พิจารณาบังสุกุลเป็นเรียบร้อยแล้ว ก็จะทำพิธีถวายปัจจัยไทยธรรม พระสงฆ์อนุโมทนาทาน ก็เป็นอันเสร็จพิธี... ........... อนึ่ง เฉพาะงานจำเริญอายุแล้วบังสุกุลเป็นทำนองนี้... บทอนุโมทนาวิเสส พระสงฆ์มักจะใช้ บทภุตตา โภคา... เพิ่มขึ้นอีกบทเป็นส่วนมาก ซึ่งผู้เขียนคิดว่า มีนัยสำคัญบางอย่าง จึงถือโอกาสนำมาเล่าไว้ด้วย... อาทิยะสุตตะคาถาแปล   <ul style="background-color: #ffff99;"> <li>ภุตตา โภคา ภะฏา ภัจจา      วิติณณา อาปะทาสุ เม</li> <li>โภคะทั้งหลายเราได้บริโภคแล้ว บุคคลทั้งหลายที่ควรเลี้ยง</li> <li>เราได้เลี้ยงแล้ว อันตรายทั้งหลาย เราได้ข้ามพ้นไปแล้ว </li> </ul>   <ul style="background-color: #ffff99;"> <li>อุทธัคคา ทักขิณา ทินนา      อะโถ ปัญจะ พะลี กะตา</li> <li> ทักษิณาที่เจริญผล เราได้ให้แล้ว อนึ่ง พลีห้าเราได้ทำแล้ว</li> </ul>   <ul style="background-color: #ffff99;"> <li>อุปัฏฐิตา สีละวันโต              สัญญะตา พรัหมะจาริโน</li> <li> ท่านผู้มีศิลสำรวมแล้วประพฤติพรหมจรรย์ เราได้บำรุงแล้ว</li> </ul>   <ul style="background-color: #ffff99;"> <li>ยะทัตถัง โภคะมิจเฉยยะ      ปัณฑิโต ฆะระมาวะสัง</li> <li>บัณฑิตผู้ครองเรือน ปรารถนาโภคะเพื่อประโยชน์อันใด</li> </ul>   <ul style="background-color: #ffff99;"> <li>โส เม อัตโถ อะนุปปัตโต       กะตัง อะนะนุตาปิยัง</li> <li>ประโยชน์นั้นเราได้บรรลุแล้ว กรรมไม่เป็นที่ตั้งแห่ง</li> <li>ความเดือดร้อนภายหลัง เราได้ทำแล้ว</li> </ul>   <ul style="background-color: #ffff99;"> <li>เอตัง อะนุสสะรัง มัจโจ          อะริยะธัมเม ฐิโต นะโร</li> <li>นรชนผู้จะต้องตาย เมื่อตามระลึกถึงคุณข้อนี้อยู่ </li> <li>ย่อมเป็นผู้ตั้งอยู่ในอริยธรรม</li> </ul>   <ul style="background-color: #ffff99;"> <li>อิเธวะ นัง ปะสังสันติ             เปจจะ สัคเค ปะโมทะตีติ</li> <li> เทวดาแลมนุษย์ทั้งหลายย่อมสรรเสริญนรชนนั้น ในโลกนี้</li> <li>นรชนนั้น ละโลกนี้ไปแล้ว ย่อมบันเทิงในสวรรค์ดังนี้.</li> </ul>   ซึ่งผู้เขียนมีความเห็นว่า บทภุตตาโภคา... ที่โบราณาจารย์วางธรรมเนียมให้สวดในงานจำเริญอายุเป็นกรณีพิเศษ ท่านคงต้องการจะบอกให้คนแก่เกิดความภูมิใจในความเป็นคนที่ได้เกิดมา และเพื่อเป็นการสอนลูกหลานไปด้วยว่า ควรจะดำเนินชีวิตทำนองนี้... แต่บังเอิญพระสวดเป็นภาษาบาลี คนแก่และลูกหลานจึงไม่เข้าใจ (แม้พระส่วนใหญ่ก็ไม่เข้าใจเหมือนกัน...)  ...ในโอกาสเดือนห้าเดือนว่างปีนี้ ผู้เขียนจึงอัญเชิญมาไว้เป็นข้อคิด...

2008-04-10T21:50:16+07:00

อาบน้ำคนแก่ จำเริญอายุ และบังสุกุลเป็น false 176350

2008-05-29T15:18:37+07:00

false

2008-04-11T07:21:54+07:00

อาบน้ำคนแก่ จำเริญอายุ และบังสุกุลเป็น

15273

true เดือนสี่กำลังผ่านไปและเดือนห้ากำลังเริ่มต้น... ปักษ์ใต้บ้านเราสมัยก่อน พอเริ่มเดือนห้าก็เริ่มมีเจ้านาคเดินตามหมู่บ้านต่างๆ ซึ่งคนในท้องถิ่นจะรู้กันว่า เจ้านาคจะมาไหว้เพื่อลาบวช ... โดยจะเริ่มต้นบวชเดือนหกเป็นต้นไปจนกระทั้งเข้าพรรษา (ส่วนเดือนห้าไม่นิยมพานาคเข้าวัดหรือบวช โดยอ้างว่า เดือนร้อน จะทำให้เจ้านาคบวชแล้วอยู่ไม่เป็นสุข) การพาลูกหลานไปฝากวัดเพื่อจะเป็น เจ้านาค นั้น มักจะเริ่มต้นเดือนสี่ (ส่วนเดือนห้าอาจมีบ้าง แต่น้อย)... หลังจากฝากเป็นเจ้านาคเรียบร้อยแล้วก็จะให้เจ้านาคไปไหว้คนเฒ่าคนแก่ที่เคารพนับถือ ซึ่งการไปไหว้นี้ สมัยก่อนไหว้กันเป็นเดือนๆ เพราะไม่มีพาหนะและการสื่อสารทันสมัยดังเช่นในสมัยปัจจุบัน... ตัวอย่างว่า พ่อบ้านเดิมอยู่ตำบลตะเครียะ อำเภอระโนด แล้วก็มาได้กับแม่ซึ่งอยู่ตำบลวัดจันทร์ อำเภอสทิงพระ และก็ตั้งครอบครัวมีลูกอยู่ที่นี้... เมื่อลูกชายจะบวช ก็ให้ลูกชายซึ่งตอนนี้เรียกว่าเจ้านาค เดินทางไปยังตะเครียะบ้านเดิมพ่อเพื่อไปไหว้ญาติผู้ใหญ่... ............. พิธีกรรมในการไปไหว้ อย่างแรกต้องเปลี่ยนเครื่องแต่งกายเป็นเจ้านาค โดยมากมักจะนุ่งผ้าพับ สวมเสื้อขาว คาดผ้าสะไบเฉียง พร้อมสวมมงคลที่ศรีษะ ... แต่การแต่งกายนี้ ไม่เป็นการเคร่งครัดนัก อาจนุ่งกางเกงยีนส์ สวมเสื้อยืดก็ได้... ที่สำคัญก็คือ ต้องมีผ้าสะไบคาดเฉียง และสวมมงคลเท่านั้น จึงจะรู้ว่าเป็นเจ้านาค (เพราะคนทั่วไปจะไม่แต่งอย่างนี้)... ส่วนผมบนศรีษะนั้น มักจะไม่โกน คงปล่อยไว้อย่างนั้น จะโกนในวันใกล้บวชจริงๆ... และอีกสิ่งหนึ่งที่จะต้องติดมือเจ้านาคไปก็คือพานใส่หมากพลู (ปักษ์ใต้เรียกว่า หย้อง) เจ้านาคมักไม่นิยมไปคนเดียว จะมีญาติผู้ใหญ่ เช่น พ่อ แม่ ตา ยาย ลุง ป้า น้า อา หรือจะเป็นพี่ชายพี่สาว ก็ได้ ซึ่งเป็นคนในหมู่บ้านนั้น หรือรู้จักคนในหมู่บ้านนั้นเป็นอย่างดี เป็นผู้พาไป...  พอไปถึงบ้านที่จะไหว้  ญาติผู้ใหญ่ก็จะเรียกเจ้าของบ้านหรือทักทายเจ้าบ้านตามสมควรพลางบอกว่า พานาคมาไหว้้... ฝ่ายเจ้าบ้านก็เชื้อเชิญขึ้นเรือนเพื่อจะได้คุยกัน... การไหว้จริงๆ แล้วไม่มีอะไรมาก... เมื่อเจ้าบ้านนั่งในที่สมควรแล้ว เจ้านาคก็กราบแล้วก็ยื่นพานหมากพลูให้แล้วก็กราบอีกครั้ง เป็นอันเสร็จพิธี...  ส่วนอย่างอื่นก็คุยกัน เช่น ลูกใคร ? ทำงานอะไร ? มีพี่น้องกิ่คน  ? อายุเท่าไหร่ ? บวชวัดไหน ? วันไหน ? ฯลฯ ทำนองไต่ถามสารทุกข์สุกดิบ สร้างความคุ้นเคย... เวลาในการสนทนาเหล่านี้ ไม่แน่นอนขึ้นอยู่กับโอกาส บางครั้งไหว้เสร็จบอกงานเสร็จแล้วก็ลาเพื่อจะไปบ้านอื่นต่อ แต่บางครั้งก็อาจชวนกินข้าว อยู่คุยกันที่นั้น หรือถ้าค่ำแล้วก็อาจชวนนอนที่นั้น แล้วค่อยไปต่อพรุ่งนี้.... ............. ดังกล่าวแล้วว่า เพราะพาหนะและการสื่อสารยังไม่ทันสมัยดังเช่นปัจจุบัน ดังนั้น การไปไหว้ลาบวช จึงต้องใช้เวลาหลายวัน เช่น เจ้านาคอาจไปอยู่ที่ตะเครียะซึ่งเป็นถิ่นเดิมของพ่อเป็นเดือน... โดยปกติ ถ้ามิใช่ตอนไปไหว้ เจ้านาคก็พักอยู่บ้านปู่ย่าหรือบ้านญาติผู้ใหญ่อื่นๆ อยู่ช่วยงาน กินเมา เที่ยวเล่นอยู่แถวละแวกนั้น เมื่อจะไปไหว้นั่นแหละ จึงแต่งชุดเจ้านาคถือพานหมากพลูไปสักครั้งหนึ่ง... การไปไหว้ลาบวชทำนองนี้ ถือเป็นการนับญาติพี่น้องไปในตัวนั้นเอง ซึ่งการนับญาตินี้ บางครั้งก็หาจุดสิ้นสุดยาก เช่น ปู่บอกว่า มีเพื่อนของท่านอยู่ที่นคร ต้องไปไหว้ด้วย เพราะตอนพ่อของเจ้านาคเป็นวัยรุ่นนั้น เคยหนีคดีไปอยู่กับเพื่อนของปู่คนนี้เกือบสองปี... เจ้านาคขัดญาติผู้ใหญ่ไม่ได้ ก็จำเป็นต้องเดินทางไปนครอีกทอดหนึ่ง... เจ้านาคเกิดมาก็ไม่เคยเห็นเพื่อนของปู่ที่พ่อเคยไปอยู่ด้วยคนนี้ เมื่อไปครั้งแรกนั้น ก็จะมีญาติผู้ใหญ่เช่น ลุงเป็นผู้พาไป... แต่ลุงก็พาไปไหว้เพียงเพื่อนของปู่เท่านั้น แล้วก็ทิ้งเจ้านาคไว้ ส่วนลุงก็ขอตัวกลับบ้านก่อน เพื่อนของปู่จึงต้องรับภาระเพื่อให้เจ้านาคไปไหว้เพื่อนๆ ของพ่อในละแวกนั้นอีกหลายวัน... เจ้านาคก็อาจอยู่นครบ้านเพื่อนของปู่ หรือต่อไปอีกเป็นบ้านเพื่อนของพ่ออีกหลายวันตามสมควร แล้วก็จะลากลับบ้าน หรือไปที่อื่นต่อ... ตามที่เคยเห็นและได้ยินได้ฟังมา... การไปไหว้ลาบวชในสถานที่ไกลๆ อย่างนี้ บางครั้งเมื่อถึงวันบวช เพื่อนของปู่ หรือบรรดาเพื่อนของพ่อเหล่านั้น อาจมิได้มาในวันงาน แต่การไปไหว้ถึงบ้านเช่นนี้ จะยังความคิดถึงซึ่งกันและกันให้ยาวไกล ทำให้มิตรภาพยาวนานยิ่งขึ้น ซึ่งอาจช่วยเหลือเกื้อกูลกันได้ต่อไปในยามจำเป็น... ประมาณนี้ ............. การไปไหว้ลาบวชของเจ้านาคทำนองนี้ ก็อาจมีเรื่องราวอื่นๆ เชื่อมโยงไปด้วย เช่น สาวๆ ก็อาจคอยชำเลืองแล เจ้านาคที่เดินทางเข้ามาในหมู่บ้านแต่ละปี... ฝ่ายเจ้านาคก็เช่นกัน อาจชำเลืองแลสาวๆ ในหมู่บ้านนั้นๆ ว่าเป็นที่ถูกใจตนเองบ้างหรือไม่... ญาติผู้ใหญ่อาจเป็นเจ้ากี้เจ้าการเปิดโอกาสให้สาวๆ ได้พบปะกับเจ้านาคเพื่อดูใจกัน... ถ้าเป็นไปทำนองนี้ อีกปีสองปีหลังจากเจ้านาคได้บวชแล้วลาสิกขา (สึก) ออกมา ก็อาจมีการสู่ขอแต่งงานอยู่กินกันตามประเพณี... ส่วนที่ร้ายๆ ก็มี เช่น เจ้านาคบางตัว อุปนิสัยยังไม่ได้ปรับปรุงให้เหมะสม หรือมีเวรมีกรรมแต่ปางก่อน ไปไหว้บางหมู่บ้าน เที่ยวเกะกะเกเร จึงถูกหนุ่มๆ ในหมู่บ้านนั้นแทงตาย... หรือบางครั้งเกิดสมัครใจชอบพอกับสาวในหมู่บ้านนั้น รอไม่ได้เพราะฝ่ายสาวกำลังจะมีหนุ่มอื่นมาสู่ขอ จึงจำเป็นต้องชวนหนีตามกันไป หรือฉุดลากพาไปตามแต่กรณี... ถ้าเป็นอย่างนี้ เจ้านาคก็จะไม่ได้บวช เรียกกันว่า สึกนาค เรื่องราวทำนองนี้ ผู้เขียนเคยได้ยินในสมัยเด็กๆ... เพราะสังคมเปลี่ยนไป เรื่องราวทำนองนี้จึงค่อยๆ สลายไป กลายเป็นเพียงเรื่องเล่าในอดีตเท่านั้น ............ เดียวนี้ เจ้านาคเดินไหว้ทำนองนี้ ผู้เขียนไม่เห็นหลายปีแล้ว (อาจยังมีอยู่บ้าง) ซึ่งผู้เขียนคิดว่ามีสาเหตุหลายประการ ประการสำคัญที่เคยได้ยินเสียงบ่นทำนองว่า... <ul style="background-color: #00ffff;"> <li>เสียเวลาเที่ยวไปไหว้ ! ไหว้แล้วเค้าไม่มาเสียความรู้สึก ! โทรศัพท์ไปบอกเฉพาะญาติใกล้ๆ แค่นั้นก็พอ ! ญาติไกลอย่าไปรบกวนเค้าดีกว่า...</li> </ul> <ul> <li>ภาพคนแก่เดินนำหน้าเจ้านาคเดินตัดทุ่งนา จึงเหลือแต่เพียงความทรงจำ</li> </ul>

2008-03-31T10:59:21+07:00

ไปไหว้ลาบวช false 174329

2008-10-07T20:32:27+07:00

false

2008-04-02T11:06:54+07:00

ไปไหว้ลาบวช